Ätivaliğidäk miras qaldurdi

0
23 ret oqıldı

Şämşidin AYuPOV,
«Uyğur avazi»

Käspiy täsviriy sän°itimizniŋ tiklinişigä, rivaҗlinişiğa, häliqara mäydanğa elip çiqişqa çoŋ hässä qoşqan moyqäläm sahibliri häqqidä sšz açqinimizda, Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi, kšrnäklik rässam, märhum Maris Һetahunovniŋ ismini aldinqilar qatarida atap štüşkä häqliqmiz. Rässamniŋ pütkül aŋliq hayati vä iҗadiy paaliyiti kšzligän mähsätkä, nişan qilğan armanğa qät°iy iradä, tinimsiz ämgäk, qiyinçiliqlarğa, jitimçiliqqa tšzümlük, parlaq künlärgä eğişmas işänçä, šz eqidilirigä sadiqliq arqiliqla yetiş mümkin ekänliginiŋ yarqin ispati bolalaydu.
Uyğur nahiyäsiniŋ Aqtam yezisida duniyağa kälgän Maris Һetahunovniŋ baliliq çağliri Uluq Vätän uruşiniŋ paҗiälik vä eğir jilliriğa toğra käldi. Oquş, turmuş qiyinçiliği җeniğa bäk patti. Amma u hämmigä bärdaşliq berişni bildi. Oyida birla hiyal — rässam boluş edi. U yär-bu yärdä sandilip jürüp mäktäpni tamamliğandin keyin, däsläp Almutidiki Gogol' namidiki Rässamçiliq uçiliöeda, andin Taşkänt şähiridiki Ostrovskiy namidiki Teatr vä rässamçiliq institutida tähsil kšrdi.
Tinimsiz ämgäk, qät°iy iradä, erinmäy üginiş ahiri Maris akini җumhuriyät ähligä käŋ tonulğan ataqliq rässam däriҗisigä yätküzdi. Birmunçä äsärliri bilän pütkülittipaqliq, hätta häliqara kšrgäzmilärgimu qatnişip, milliy täsviriy sän°itimizni jiraq-jiraqlarğa tonutti. Qazaqstan Rässamlar ittipaqiniŋ başqarma äzasi vä dšlät ekspert komissiyasiniŋ äzasi, şundaqla Җumhuriyät bädiiy fondiniŋ baş rässami süpitidä elimiz mädäniyitiniŋ täräqqiyatiğa birkişilik ülüşini qoşti. Rässamniŋ «Ana-Vätän çaqiridu» äsäri «SSSRniŋ yaş rässamliri» namliq diafil'mğa çüşirilip, Moskvada yoruqqa çiqti vä u äsär «Yaş rässamlar» namliq umumiy toplamdin orun aldi. 1975-jili moşu türkümigä SSSR Rässamlar akademiyasi vä SSSR Rässamlar ittipaqiniŋ medali berildi, andin täsviriy sän°ät äsärliriniŋ XVİ pütkülittipaqliq kšrgäzmisidä mähsus diplomğa sazavär boldi. Maris aka bolsa, Rässamlar ittipaqiniŋ yollanmisi bilän Frantsiyagä iҗadiy komandirovkiğa berip käldi.
İҗadiy paaliyiti davamida Maris aka ataqliq ziyalilar, yazğuçi, şair, sän°ätçilärniŋ portretliri türkümini yaratti. Daŋliq dehanlar, malçilar, tiŋ šzläştürüşniŋ qährimanliri obrazlirimu rässam iҗadidin munasip orun egilidi. Ädäbiyatqa intayin qiziqidiğan häm yeŋi äsärlärni diqqät bilän küzitip, ädäbiy muhitqa yeqindin arilaşqan Maris Һetahunov šzimu bädiiy äsärlärni yezişqa başlidi. Uniŋ proziliq äsärliri birmunçä umumiy toplamlarğa kirgüzüldi. 1984-jili «Jazuşı» näşriyatidin yoruq kšrgän «Sirliq aläm» balilarğa beğişlanğan hekayilär toplimi mäzmuni vä originalliği arqiliq alahidä päriqlinätti. Keyin u rässamlar hayatiğa beğişlanğan «Älvida, yaz» romanini yoruqqa çiqardi. Äpsuski, bu uniŋ ahirqi äsäri bolup qaldi…
Käynidä šçmäs miras qaldurup kätkän rässamniŋ namimu, šzimu keyinki ävlat qälbidä mäŋgü yaşaydiğanliği štkän şänbä küni Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Dšlät mirasgahida «Alamät» prodyuserliq märkizi, «Şäbnäm» uyğurniŋ kreativ hanim-qizlar klubiniŋ uyuşturuşi vä «DUNİA-ART» sän°ät galereyasi fondi, Qazaqstan Yazğuçilar ittipaqi yenidiki Uyğur ädäbiyati keŋişi, Almuta şähärlik Uyğur etnomädäniyät märkizi, «Miras» anilar җämiyiti vä «Uyğurlarniŋ milliy assotsiatsiyasi» җämiyätlik birläşmisiniŋ qollap-quvätlişi bilän bolup štkän kšrnäklik rässam Maris Һetahunovniŋ tuğulğininiŋ 80 jilliğiğa beğişlanğan «Ana yär qoynida» festival'-kšrügidä roşän bayqaldi. İkki qisimdin ibarät bolğan mäzkür çarä-tädbirniŋ birinçi bšlümidä 21 yaş rässam «Meniŋ baliliq çağlirim» mavzusida asfal'tqa räsim sizip, šzliriniŋ nemigä qabil ekänligini kšrsätsä, bir top sän°ät häväskarliri bilän tonulğan ussul ansambl'liri milliy ussul vä nahşilardin çaçqa çeçip, kšpçilikkä arambähş dämlärni beğişlidi.
Täntäniniŋ ikkinçi qismi Maris Һetahunovniŋ iҗadiy-paaliyitigä beğişlandi. Täntänä җäriyanida bir top sän°ät häväskarliri bilän «Dolan» vä «Fiesta» ussul ansambl'liriniŋ ussulliri namayiş qilindi. Nahşiçilar Artur İlahunov vä Räzzam Mamutov kšpçilikkä yeqimliq nahşilirini iҗra qilip, märasimniŋ kštiräŋgü käypiyatta štüşigä zämin yaratti.
Täntänä davamida memarçiliq pänliriniŋ doktori Bährim Ğlavdinov, kšrnäklik rässamlar Ruslan Yüsüpov, Һaşimҗan Qurbanov, «Uyğurlarniŋ milliy assotsiatsiyasi» җämiyätlik birläşmisiniŋ räisi Һakimҗan Mämätov vä başqilar sšzgä çiqip, rässamniŋ bari-yoqi 55 jil yaşiğan hayatida tilğa alarliq, ätivalisaq ärzigidäk iҗadiy miras qaldurup kätkänligini täkitläp, šz äslimiliri bilän bšlüşti.
Doklad bilän sšzgä çiqqan «Mektep» näşriyati Uyğur redaktsiyasiniŋ başliği Rähmätҗan Ğoҗambärdiev rässamniŋ pedagogika, jurnalistika vä ädäbiyat sahasida atqurğan işliriğa ätrapliq tohtilip štsä, mädäniyätşunasliq pänliriniŋ namziti Һakimҗan Güliev Maris Һetahunovniŋ uyğur täsviriy sän°itini rivaҗlanduruştiki tšhpisini atap štüp, munasip bahasini bärdi. Şunimu täkitläş keräkki, u küni aldin-ala hekayä, esse yezip, uşbu çarä-tädbirni uyuşturğuçilarniŋ kšŋlidin çiqqan 13 yaş iҗatkar bilän 21 yaş rässam uyuşturğuçilar vä hamiylar täripidin mäniviy vä maddiy soğilar bilän räğbätländürüldi.
Qisqisi, Uyğur nahiyäsiniŋ Aqtam, Tügmän yeziliridiki bilim därgahliridin, Panfilov nahiyäsiniŋ Yarkänt şähiridiki uyğur ottura mäktividin vä Almuta şähiriniŋ 101 vä 153-mäktäp-gimnaziyaliridin qatnaşqan yaş rässamlar bilän yaş iҗatkarlarniŋ heçqaysisi quruq qol qaytmidi.
Märkiziy mirasgahniŋ ikkinçi qävitigä Maris Һetahunov bilän atisiniŋ eqidilirigä sadiq bolğan vä işini işäşlik davamlaşturup kelivatqan qizi Muhäbbätniŋ birtürküm räsimliri iditliq qoyuluptu. Maris akiniŋ moy qälimidin vuҗutqa kälgän räsimlär yezida tuğulup šskän härkimniŋ qälbigä intayin yeqin vä şunçilik tonuş kšrünüşlärni kšrginiŋdä, tävränmäy mümkin ämäs.
Şunimu täkitläş keräkki, kšrgäzmidin yaş rässamlarniŋmu aldin-ala sizip ävätkän räsimliri orun aptu. Rast, kšpçilik yaş rässamlarniŋ räsimlirinimu zor iştiyaq bilän kšzdin käçürüp çiqti, biraq ularniŋ heçqaysisiniŋ yä isim-näsibi, mäktivi, yä äsärliriniŋ namliri yadida qalmiğini eniq. Ägär izgü niyättin tuğulğan uşbu çarä-tädbirni uyuşturğuçilar kšp vaqitni ussul vä nahşilarğa bšlmäy, jiraq yezilardin kälgän yaş rässamlar bilän yaş iҗatkarlar novät bilän minbärgä täklip qilinip, šzlirini tonuşturğan bolsa häm ular kšpçilik aldida sizğan äsärliri toğriliq qisqiçä çüşänçä bärginidä, yaş iҗatkarlar bolsa, yazğan hekayä vä esseliridin üzündilärni oqup, oy-pikirliri bilän bšlüşkinidä, kšpçiliktä başqiçä täsirat qaldurğan bolatti vä ularniŋ ana tilida sšzligän nutqi häm sähnidiki gšzäl qiyapiti kšpçilikniŋ yadida helä vaqitqiçä saqlinip qalar edi.
Tunҗa Prezident – Elbası Nursultan Nazarbaevniŋ «Uluq dalaniŋ yättä qiri» namliq maqalisida «İzçilliq bilän dšlät buyrutmisini uyuşturuş arqiliq hazirqi ädäbiyattiki, muzıka vä teatr sahasidiki häm täsviriy sän°ättiki uluq mutäpäkkürlär, şairlar bilän dšlät başqurğan şähslär täsvirliriniŋ muhim galereyasini bärpa qiliş işinimu qolğa eliş keräk», deyilgän. Şundaq ekän, tuğulğininiŋ 80 jilliği nişanlinivatqan kšrnäklik rässam Maris Һetahunovniŋ ismini äbädiyläştüridiğan häm uniŋ namida mähsus stipendiya täsis qilip, uni här jili täsviriy sän°ätkä bar vuҗudi bilän iştiyaq bağlap kelivatqan talantliq yaş rässamlarğa tapşuruşni qolğa alidiğan vaqitmu alliqaçan käldi. Bu «DUNİA-ART» täsviriy sän°ät galereyasi fondi äzaliriniŋ muqäddäs qärizi häm pärizi boluşqa tegiş.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ