Balilar dohturi

0
27 ret oqıldı

Mäşür SASİQOV,
«Uyğur avazi»

Ata-ana üçün duniyada pärzänttin qimmät närsä bolsunmu? Һä, ändi şu äzizlär täğdirniŋ yazmişi yaki başqa säväplär tüpäyli ağriqçan yaki yerimҗan bolup qalsa, därtniŋ hämmisi ularni bu yoruq duniyağa elip kälgän ata-aniğa kelidu.
Bu häqqidä käŋiräk tohtalsaq, hazir duniyadiki ekologiyalik ähval, adämlärniŋ šzliriniŋ salamätligigä degän bepärvaliği nätiҗisidä härhil kesälliklär bilän tuğuluvatqan balilarniŋ kšpiyişi käspiy mutähässislärni, bolupmu meditsina hadimlirini çoŋqur oyğa salmaqta. Bu җähättin elip qarisaq, ularniŋ kšpçilik arisida jürgüzüvatqan käŋ dairidiki sağlam hayat tärizini tärğibat qilişi biraz nätiҗisini bärgini bilän, yänila davasi yoq kesälliklärgä muptila bolğan balilarniŋ kšpläp tuğuluvatqanliği kişini vähimigä salidu.
Yeqinda biz moşu sahağa uttur munasiviti bar, yäni qiriq jildin oşuq vaqit balilar pediatriyasidä hizmät qilğan vä yüzligän bemarlarniŋ därdigä därman bolğan Ähmätҗan Ärşidinov bilän bolğan sšhbitimiz davamida bu toğriliq helä uzaq paraŋlaştuq. Sšhbätdişimizniŋ täkitlişiçä, tuğma balilar ağriqliriniŋ kšpiyişigä mälum däriҗidä biz, çoŋlar, yäni šzimiz äyipkar ohşaymiz.
– Rast, biz ilgiri-keyin aŋlimiğan birqatar ağriqlarniŋ päyda boluşiğa hazirqi ekologiyalik ähvalniŋ täsiri bar, – dedi sšhbätdişim uluq-kiçik tinip. – Biraq başqa heçqandaq dora-därmäk arqiliq saqaytiş mümkin ämäs ağriqlar bilän duniyağa kelivatqan naresidilärniŋ hayatiğa palta çepivatqan šzimiz. Uniŋ üçün jiraqqa berişniŋ haҗiti yoq. Ätrapimiz tamaka bilän spirtliq içimliklärgä berilgän, yäni ätä-šgün ana boluş aldida turğan yaş qiz-җuganlar bilän tolup-taşqan. Biz ulardin qandaq sağlam ävlat kütüşimiz mümkin? Arzuliğan pärzändimizniŋ sağlam tuğuluşini halaydekänmiz, anisiniŋ qosiğida yatqan çeğidin başlap, uniŋ salamätliginiŋ mustähkäm boluşiğa şarait yaritiş lazim. Älvättä, ayrim päytlärdä ävlattin-ävlatqa udum talişidiğan ähvallarniŋ yüz berişi ehtimal. Lekin naresidiniŋ hayati, җümlidin tšrt müçisiniŋ taza boluşi ata-aniğa juquri mäs°uliyätni jükläydiğanliği eniq.
Pursättin paydilinip, balilar juqumluq ağriqliri mutähässisi boluşi süpitim bilän gezithanlarni pärzäntliriniŋ salamätligini kiçigidin nazarät qilip turuşini äskärtkän bolar edim. Çünki hazir biz turmuş-tirikçilik käynidä, u-bu balilar ağriqliriğa unçivala etivar berip kätmäymiz. Mäsilän, baliniŋ azdu-tola çüşkirip yaki yštilip qalğanliğiğa qarimay, ularni bağçä, mäktäplärgä ävätivetimiz. Nätiҗidä balidiki virus u yärdiki onliğan baliğa juqidu. Şuniŋ bilän bir ata-aniniŋ bepärvaliği aqivitidä sap-saq jürgän balilarniŋmu zärdap çekişi ehtimaldin jiraq ämäs. Kšpjilliq täҗribilärdin şu närsä eniqki, yaş organizmğa çüşkän virusniŋ çiqmiği täs.
Һäqiqätänmu bäzidä biz pärzändimizni aldin-ala meditsiniliq täkşürüştin štküzüşkä härikät qilmaymizdä, kesäl ävҗigä çiqqandila häläykümgä çüşüp, balimizni hapaşlap ağriqhanimu-ağriqhana çapimiz. U yärdiki baş-uçi yoq novätni kšrgändä, vaqtimizniŋ qisliğidin häqliq meditsiniliq märkäzlärgä jügräymiz. Ularniŋ bahasi asman-peläk bolsimu, bala üçün yançuğumizdiki ahirqi däsmiyimizni häşläşkä täyyar turimiz.
Ändi sšhbätdişimiz Ähmätҗan Ärşidinovni izdäp berişimizniŋ sävävigä keläyli.
Birinçidin, balilar arisida juqumluq vä tuğma kesälliklärniŋ kšpiyişi tüpäyli u yaqniŋ pikrini bilişni mähsät qilsaq, ikkinçidin, akimiz biyil hayatiniŋ 70-davaniğa kštirildi. Biz pütkül aŋliq šmrini balilar salamätligigä beğişliğan insanniŋ ämgäk paaliyitini äsläp štidiğan päyt.
Sšhbätdişimiz gäpni birdinla meditsina sahasidin başlidi. Bügünki aqhalatliqlarniŋ hayati, bemarlardiki ağriqlarniŋ hilmu-hilliği vä başqa mavzular üstidä ätrapliq pikir eytti. (Ularniŋ bäzilirini juqurida täkitläp šttuq – M.S.).
Ändi täҗribilik dohturniŋ tärҗimihaliğa kälsäk, u hazirqi Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Malivay yezisida tuğulğan. 1968-jili şu yärdiki ottura mäktäpni äla bahalarğa tamamlap, Almuta şähiridiki meditsina institutiğa hšҗҗätlirini tapşuridu. Lekin şu jili uniŋ «yoli bolmay», härbiy säpkä ketidu. Vätän aldidiki borçini ada qilip kälgändin keyin, 1971-jili Almuta dšlät meditsina institutiniŋ pediatriya fakul'tetiğa oquşqa çüşidu. Bu bilim därgahini tamamliğan Ähmätҗan aka şu dävirniŋ tälivi boyiçä yollanma bilän Jezqazğan şähiridiki 2-şähärlik ağriqhanida ämgäk paaliyitini başlaydu.
Ähmätҗan Ärşidinov talliğan käspiniŋ qir-sirini üginiş mähsitidä šzi hizmät qilivatqan ağriqhaniniŋ täräqqiyati üçün җan-dili bilän ayanmay hizmät qilidu. Däsläpkilärdin bolup, reanimatsiya bšlüminiŋ eçilişiğa kšp küç çiqiridu. Tävädiki meditsina sahasini zaman tälivigä munasip däriҗigä kštirişkä qoşqan tšhpisi tüpäyli u, tehi yaşliğiğa qarimay, bšlüm başliği lavazimiğa tayinlinidu. Jezqazğan şähiridä işläş җäriyanida Moskva, Minsk vä Tomsk şähärliridiki meditsina hadimliriniŋ bilimini mukämmälläştürüş institutlirida oqup kelidu. 1986-jili, ailä şaraitiğa bola, Uyğur nahiyäsiniŋ märkizi Çonҗa yezisiğa kšçüp kelip, u yärdä märkiziy ağriqhanida baş pediatr, 2004-jildin buyan Almuta şähiridiki balilar juqumluq ağriqliri ağriqhanisida ämgäk qilip, şu yärdin hšrmätlik däm elişqa çiqidu. Uniŋ uzun jilliq şiҗaätlik äҗri munasip bahalinip, Qazaqstanniŋ on jilliği munasiviti bilän Tunҗa Prezident — Elbası Nursultan Nazarbaevniŋ Täşäkkürnamisigä sazavär boldi. 2015-jili Qazaqstan Җumhuriyiti Milliy meditsina assotsiatsiyasiniŋ «Altın däriger» bälgüsi bilän täğdirländi.
Ömürlük räpiqisi Hurşidäm hädä peşqädäm ustaz bilän ailä qurup, ikki pärzäntni zaman tälivigä layiq insanlardin qilip tärbiyiläp, ularniŋ mevisini kšrüvatqan bir päyttä ular nahayiti eğir, orni tolmas җudaliqqa uçridi. Oylimiğan yärdin ata izini besip, salamätlik saqlaş sahasida adil hizmät qilivatqan hirurg-travmatolog oğli Rähimҗan vapat boldi. Uniŋdin yaldama qalğan Yasmina, Diyar vä Ramina isimliq nävriliri bova-momisiniŋ qälbidiki kšyükni biraz basqandäk qilsimu, ularniŋ qälbidiki yarini saqaytalisunmu!
Ärşidinovlar ailisiniŋ yänä bir äzasi Adalätmu meditsina hadimi, nevropotolog. Şähärdiki ağriqhanilarniŋ biridä işläydu.
Sšhbätdişimizniŋ hoyla-aramini arilap, hämmä närsiniŋ җay-җayida, mäyli däl-däräq yaki šlçük yeridiki rätlik kšktatliği birdinla kšzgä çeliqidu. Ularni kšrgän härqandaq adäm šy egisiniŋ çoqum ämgäkçan, tirişçan vä qoli äplik ekänligini bilivalalaydu.
Bu häqiqätänmu şundaq. Ähmätҗan aka bilän Hurşidäm hädä päqät šy işiğa puhta bolupla qalmay, dayim sağlam hayat tärizigä ämäl qilidiğan insanlardur. Һä, mundaq ailiniŋ bäzilirimizgä ülgä bolidiğanliği talaşsiz.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ