Milliy jurnalistikiniŋ bügünki ähvali häqqidä

0
63 ret oqıldı

Yoldaş MOLOTOV,
«Uyğur avazi»

Adättä, jurnalistika äŋ qedimiy käsiplärniŋ biri bolup sanilidu. Çünki adämlärniŋ ähbaratqa, yeŋiliqqa bolğan qiziqişi yarilişidin bolğan. Demäk, şu ehtiyaҗni qanaätländürüşkä täyyar şähslärmu bolğanliği eniq. İptidaiy dävirlärdä adämlär šzliri häqqidä ähbaratlarni ğar taşlarğa salğan sürätlär arqiliq qaldurğan edi. İnsaniyät täräqqiyatiğa maslaşqan halda ähbarat tarqitiş vasitilirimu kšpäydi. Һazir biz hayatimizni gezit-jurnallarsiz, kitaplarsiz täsävvur qilalmaymiz.
Jurnalistikini şundaqla “tšrtinçi hakimiyät” däp ataydu. Çünki ammiviy ähbarat vasitiliri — dšlät säyasitini ämälgä aşuruşniŋ, härqandaq vaqiägä yaki yšnilişkä munasivätlik җämiyätlik pikirni şäkilländürüşniŋ nätiҗidar vasitisidur. Demäk, bularniŋ hämmisi jurnalistlarğa çoŋ җavapkärlik jükläydu. Şu turğudin qariğanda, jurnalist җämiyät aldidiki çoŋ җavapkärlikni his qilişi lazim vä häliq mänpiyiti üçün hizmät qilişi şärt. Şuŋlaşqa jurnalistika —çoŋqur bilimni täläp qilidiğan käsip.
Tarihqa näzär taşlisaq, uyğurlar — mätbääçilik sahasiniŋ täräqqiyatiğa çoŋ tšhpä qoşqan häliqlärniŋ biri. Äjdatlirimizniŋ qäğäz vä mätbää tehnikisini häm tehnologiyasini käşip qilğanliği tarihtin ayan. Biz buniŋ bilän häqliq räviştä pähirlinimiz.
Qazaqstandiki uyğur jurnalistikisiniŋ täräqqiyatiğa 1918-jili näşir qilinğan «Sadaiy tarançi» gezitiniŋ varisi süpitidä 1957-jildin näşir qilinivatqan «Kommunizm tuği» (hazirqi «Uyğur avazi» geziti) çoŋ rol' oyniğanliği hämmimizgä mälum. Qoşumçä qilsaq, biz štkän jili Qazaqstanda däsläpki qetim näşir qilinğan uyğur gezitiniŋ 100 jilliğini käŋ nişanlap šttuq. Milliy gezitniŋ näşir qilinişi milliy ädäbiyatimizniŋ, mädäniyitimizniŋ, sän°itimizniŋ, tarihimizniŋ täräqqiyatiğa iҗabiy täsir qildi. Bolupmu štkän äsirniŋ 70 — 90-jilliri moşu sahalarda çoŋ yüksiliş yüz bärgänligi sšzsiz. Gezit häqiqiy mänada mäniviy hayatimizniŋ märkizigä aylandi. Şu jilliri redaktsiyadä uyğur hälqiniŋ ataqliq şair-yazğuçiliri, jurnalistliri ämgäk qildi. «Kommunizm tuği» geziti häptisigä bäş qetim çiqatti, säksändin oşuq iҗadiy hadim işlätti.
Mälumki, 1988-jili S.Kirov namidiki (hazirqi äl-Farabi namidiki) Qazaq dšlät universiteti jurnalistika fakul'tetida gezitimizni uzun jillar davamida başqurğan Yoldaş Azamatovniŋ täşäbbusi vä başqimu ziyalilarniŋ qollap-quvätlişi bilän uyğur bšlümi eçildi. Şu päyttä milliy mätbuatimiz üçün käspiy jurnalistlarni täyyarlaş imkaniyiti yaritildi. Moşu bšlümni älliktin oşuq bala tamamlidi. Äpsus, şu yaşlarniŋ kšpçiliginiŋ šz käspi boyiçä işläşkä mümkinçiligi bolmidi. Birinçidin, zaman šzgirip, başqa täläplär päyda boldi. İkkinçidin, Qazaqstan šz mustäqilligini elip, bazar ihtisadi munasivätlirigä kšçkändin keyin milliy mätbuatimizda çoŋ šzgirişlär yüz bärdi. «Alitağ» uyğurçä kšrsitişlär programmisi, radiodiki uyğurçä aŋlitişlar programmisi yepildi, nahiyälik gezitlardiki ştatlar qisqartildi. İlgiri häptisigä bäş qetim çiqidiğan «Uyğur avazi» häptilik gezitqa aylinip qaldi.
Täkitläş lazimki, hazir milliy mätbuatimizda işlävatqanlarniŋ kšpçiligi äynä şu jurnalistika fakul'tetiniŋ uyğur bšlümini tamamliğanlar. Amma ularniŋmu yeşi ällikkä taqap qaldi. Demäk, milliy mätbutimiz aldida käspiy kadr mäsilisi җiddiy turidu. Moşu yärdä şunimu täkitläş lazimki, ilgiri mäktäp oquğuçiliriniŋ, yaşlarniŋ gezitqa bolğan qiziqişi juquri bolidiğan. Һazir, äpsus, moşundaq qiziqiş yoq. Biz yaşlarni iҗadiyätkä җälip qiliş mähsitidä mähsus bätlärni, härhil iҗadiy konkurslarni uyuşturuvatimiz. Amma nätiҗä az. Uniŋdin taşqiri ilgiri qolida qälimi bar ziyalilirimiz gezit bilän ziç munasivättä bolidiğan. Ular millitimizgä munasivätlik җiddiy mäsililärdä šzliriniŋ pikirlirini gezit arqiliq izhar qilip, mävqälirini eniq kšrsitätti. Һazir birär mäsilä häqqidä pikir eytişni iltimas qilsaq, uni rät qiliş adättiki ähvalğa aylandi. Bularni eytiştiki mähsitimiz — şikayät qiliş yaki därdimizni eytiş ämäs, bälki bügün qeliplaşqan ähvalni kšrsitiş, halas.
Һazir zamanmu, täläplärmu šzgärdi. Ähbaratliq tehnologiyalar täräqqiy ätkän zamanda ähbarat elişmu, tarqitişmu oŋay boldi. Bügünki taŋda iҗtimaiy torlardinla ähbarat elip, «salahiyätlik pikir» eytidiğanlarniŋ kšpäygänligimu sir ämäs. Amma şu pikirniŋ qançilik däriҗidä häqiqätkä uyğun kelidiğini җiddiy mäsilä. Biz juqurida täkitläp štkinimizdäk, jurnalistika — bu çoŋ җavapkärlik. Şu җavapkärlikni toğra çüşängän şähsla ob°ektiv mälumatni beridiğini eniq. Demäk, bu turğudin qariğanda, gezit tehi šz täsirini yoqatmidi.
Älvättä, bizmu ähbaratliq tehnologiyalarni toluq paydilinişqa tirişivatimiz. Һazir «Uyğur avazi» gezitiniŋ İnternetta räsmiy sayti, Feysbuk, İnstagram ohşaş ammibap iҗtimaiy torlarda räsmiy bätliri bar. Saytimiz päqät elimizdila ämäs, şundaqla jiraq çät ällärdä nahayiti ammibap. Bolupmu hazir Ğärip älliridä yaşavatqan qerindaşlirimiz gezit saytini kšp paydilinidu. Һazir «Uyğur avazi» gezitiniŋ İnstagramdiki betidä 5623 muştiri bar, Feysbuktimu miŋdin oşuq muştirimiz dayim oqup turidu.
Täkitläş lazimki, 28-iyun' — biz, jurnalistlarniŋ, käspiy mäyrimi. Moşu munasivät bilän barliq käsipdaşlirimizni täbrikläp, mäşäqätlik, amma şäräplik işiğa iҗadiy utuq tiläymiz.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ