Arıs paҗiäsi: hämmimizniŋ ortaq qayğusi

0
541 ret oqıldı

Yoldaş MOLOTOV,
«Uyğur avazi»

Düşänbä küni Türkstan vilayiti Arıs şähiridä yüz bärgän paҗiä barliq qazaqstanliqlarni bepärva qaldurmidi. Täkitläş lazimki, yüz bärgän vaqiä däsläp, hazir qeliplaşqan adät boyiçä, iҗtimaiy torlar arqiliq tarqilişqa başlidi. Şu videolarda partlaş yüz bärgän җayniŋ ätrapida yaşavatqan ahaliniŋ parakändiliktä mal-mülkini taşlap qeçivatqan päytliri äkis etildi.

Düşänbä küni Türkstan vilayitiniŋ Arıs şähiridä yüz bärgän paҗiä barliq qazaqstanliqlarni bepärva qaldurmidi. Täkitläş lazimki, yüz bärgän vaqiä däsläp, hazir qeliplaşqan adät boyiçä, iҗtimaiy torlar arqiliq tarqilişqa başlidi. Şu videolarda partlaş yüz bärgän җayniŋ ätrapida yaşavatqan ahaliniŋ parakändiliktä mal-mülkini taşlap qeçivatqan päytliri äkis etildi.
Keyin mälum boluşiçä, düşänbä küni Arıs şähiridiki 44859-härbiy qisimdiki oq-dora qoymilirida partlaş yüz bärgän. Şuniŋ aqivitidin Arıs şähiri zärdap çäkkän. Şu küni därhal vaqiä yüz bärgän җayğa vilayät hakimi Ömürzaq Şškeev kelip, paҗiä häqqidä eniq mälumatlarni bärdi. Şu ähbaratlarğa asaslansaq, partlaş ätigänligi tähminän saat toqquzlarda yüz bärgän. Şähärdä pävquladdä ähval elan qilindi. Partlaşlar davamlişivatqaçqa, ahaliniŋ hayatiğa hovup päyda bolğanliqtin, häliqni şähärdin kšçiriş qolğa elindi.
Şu küni Arısqa İçki işlar ministrligi Pävquladdä ähvallar komitetiniŋ räisi Vladimir Bekker yetip käldi. Därhal Türkstan vilayätlik pävquladdä ähvallar departamentiniŋ šrt šçiriş bšlüminiŋ 76 mutähässisi, 16 mähsus tehnikisi šrt šçiriş işiğa kirişti. Şundaqla Çimkänt şähiridin 463 mutähässis, 53 tehnika, 270 politsiya hadimi kältürüldi. Arıstiki pävquladdä ähvalğa munasivätlik Ordabası nahiyälik ağriqhanisida meditsiniliq ştab quruldi. 30din oşuq tez yardäm maşinisi küzätçiliktä turdi. Paҗiäniŋ däsläpki küni härhil җarahätlär bilän ällikkä yeqin adäm ağriqhanilarğa yätküzüldi. Bu vaqiä tšmüryol alaqiliriğimu sälbiy täsir qildi. «Çimkänt — Arıs — Temir» tšmüryol uçastkisida yoluvçilar behätärligini täminläş üçün härikät tohtitildi. Şähärdä grajdanlarniŋ mülkini qoğdaş vä tärtipni täminläş üçün Milliy gvardiyaniŋ 500 solditi җälip qilindi. Keyin çüşkän mälumatlar boyiçä partlaşta üç adäm vapat boldi.
Düşänbä küni paҗiä yüz bärgän җayğa Qazaqstan Prezidenti Qasım-Jomart Toqaev käldi. Prezident Arısni arilap, ähval bilän tonuşti. Şundaqla şähär turğunliri bilän uçraşti.
Prezident Qasım-Jomart Toqaev Arıs şähiridä bolup, pävquladdä ähval yüz bärgän zonida evakuatsiya işliriniŋ ketip berişi, adämlärniŋ evakuatsiya punktliriğa orunlişiş şaraiti bilän tonuşti.
Prezident Arısniŋ evakuatsiya qilinğan turğunlirini zšrür bolğan barliq närsilär, җümlidin issiq tamaq vä meditsina hizmiti bilän täminläşni, grajdanlarniŋ behätärligini täminläş vä ularniŋ mülkini saqlaş mäsililirini dayim nazarät astida tutuşni tapşurdi.
— Moşu tärtiptä işläşni davamlaşturuveriŋlar. Һškümätkä şähärgä, muhimi — turğunlarğa yardäm beriş tapşurmisi berildi. Һazir adämlärniŋ, şähär turğunliriniŋ behätärligi birinçi orunda turuşi keräk. İkkinçi — bu yardäm qiliş. Pütkül Qazaqstan Arısqa yardäm qilidu, mähsus fond eçilidu. Şähär җamaätçiligigä, veteranlarğa minnätdarliq bildürimän, ular ahali bilän işlävatidu. Partlaş säväplirini, uniŋ nemä üçün yüz bärgänligini eniqlaş keräk. Җinaiy iş qozğilip, tärgäv başlandi. Ägär äyipkarlar bolsa, ular qanun boyiçä җavapkärlikkä tartilidu. Buniŋdin keyin Arıs partlaş qurulmiliridin toluq tazilinişi keräk, — däp bildürdi Qazaqstan Prezidenti.
Qasım-Jomart Toqaev ot ketiş vä partlaş aqivätlirini yoqitiş boyiçä birqatar eniq tapşurmilarni bärdi.
Dšlät rähbiri Arıs şähirini arilap, oq-dora ambirida yüz bärgän partlaşlardin äŋ kšp zärdap çäkkän turuşluq šylärni vä mämuriy ob°ektlarni kšzdin käçürdi.
Prezidentqa evakuatsiya işliriniŋ ketip berişi, partlaş vä ot ketiş oçaqlirini yoqitiş toğriliq doklad qilindi.
Qasım-Jomart Toqaev içki işlar organliriniŋ, yärlik iҗraiy organlarniŋ, Mudapiä ministrliginiŋ hadimliriğa vä härbiy hizmätçilärgä minnätdarliq bildürdi.
Qazaqstan Prezidenti şundaqla Çimkänttiki vilayätlik klinikiliq ağriqhanida bolup, Arıstiki partlaşlardin zärdap çäkkänlärniŋ halidin hävär aldi.
Dšlät rähbiri pävquladdä ähval yüz bärgän zonida meditsiniliq yardämni uyuşturuş boyiçä qoşumçä çarilärni kšrüşni tapşurdi, şundaqla zärdap çäkkänlär bilän sšhbätlişip, ularniŋ çapsaniraq saqiyip ketişigä tiläkdaşliq bildürdi.
Һärbiy bšlümdä yüz bärgän partlaşqa munasivätlik İçki işlar ministrligi täripidin җinaiy iş qozğilip, tärgäv işliri başlandi. Һazir saperlar şähär koçilirida partlanmay qalğan bombilardin tazilaş işlirini ämälgä aşuruvatidu.
Dšlät organliriniŋ räsmiy väkilliriniŋ eytişiçä, şähärdä tehi hovup bolğanliqtin, ahaliniŋ šylirigä qaytip kelişigä ruhsät berilmäyvatidu. Һazir pävquladdä ähval aqivitidin kältürülgän çiqim hesaplinivatidu.
Juqurida eytqinimizdäk, paҗiä häqqidä hävärlär iҗtimaiy torlar arqiliq tarqaldi. Şu hävärlärdä ata-anisini jütirip qoyğan gšdäklär toğriliq ähbaratlar kšp boldi. Şundaqla vaqiä yüz bärgändä parakändilikkä berilmäy, birinçi novättä, ayallarni, balilarni elip çiqivatqan şähslär, šzliriniŋ ämäs, häliqniŋ behätärligini oylap härikät qilivatqan härbiylär häqiqiy mänada qährimanlarğa aylandi. Amma şu qiyin ähvalni paydilinip, şähsiy payda tepişqa kirişkänlär häqqidimu mälumatlar berildi. Һätta, egisiz qalğan šylärgä oğriliqqa çüşüp, bulaŋ-talaŋ bilän şuğullanğan üç adäm qamaqqa elindi.
Alahidä täkitläş lazimki, Arısta yüz bärgän paҗiä barliq qazaqstanliqlarni bepärva qaldurmidi. Şähär ahalisi Çimkänt vä başqimu şähärlärgä yätküzülüp, barliq haҗät bolğan närsilär bilän täminländi. Tamaq, kiyim-keçäk, yatidiğan orunlar täyyarlandi.
Qazaqstanniŋ barliq regionlirida arısliqlarğa yardäm qiliş aktsiyasi başlandi. Mähsus hesap-çot häm çoŋ şähärlärdä mähsus ştablar quruldi. Bu aktsiyani Qazaqstan hälqi Assambleyasi qollap-quvätlidi. Älvättä, bu aktsiyagä җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkäzliriniŋ şšbiliri paal qatnişişqa başlidi. Bolupmu Çimkänt şähiridiki uyğurlar paaliyätçanliq kšrsätmäktä.
— Paҗiä yüz bärgändin keyin QHA yenida mähsus ştablar täşkil qilindi, — däydu Çimkänt şähärlik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi Gšzäl Temirova. — Biz, çimkäntlik uyğurlar, şähärdiki 26-mäktäptä orunlaştuq. Birinçi küni bu yärgä 453 adäm kältürüldi. Ularni üç vaqliq issiq tamaq, kiyim-keçäk, orun-kšrpä bilän täminläşni šz zimmimizgä alduq. Uyğurlar bir yäŋdin qol, bir yaqidin baş çiqirip, qolumizdin kelişiçä yardäm qilişqa başliduq. Bu küngä qädär mäktäptä 180 adäm qaldi. Ular tähminän yänä bir häptä moşu yärdä bolidu däp kütülmäktä. Uniŋdin taşqiri, Çimkänt şähärlik mäslihätniŋ deputati Bahadur Sälimov 53-mäktäpkä kältürülgänlärni täminläşni toluği bilän šz zimmisigä aldi. Umu üç vaqliq issiq tamaq, kiyim-keçäk, haҗät närsilär bilän täminlävatidu. Zärdap çäkkänlärgä hisdaşliq bildürüştä җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ Türkstan vilayätlik şšbisimu alahidä paaliyätçanliq kšrsätmäktä. Qoşumçä qilsam, bu yärgä kälgänlär hazir çüşkünlük ilkidä boluvatidu. Bäziliri sšzläşnimu, hätta, artuq härikät qilişnimu halimaydu. Öy-mülki, mal-җanivarliriniŋ ğemini qilivatqanlarmu kšp. Parakändiliktä birla kiyimi bilän kälgänlär, hšҗҗätlirini almiğanlarmu җiq. Şuŋlaşqa biz bu yärdä ularğa psihologiyalik yardäm berişqimu tirişivatimiz. Uniŋdin taşqiri, şähsän šzäm, yurist süpitidä, zärdap çäkkänlärgä qanun җähättin mäslihätlärnimu berivatimän. Һazir ähval turaqlandi. Maddiy vä mäniviy yardäm bärgüçilär sani kšp. Pursättin paydilinip, bizgä şundaq yardäm berivatqanlarniŋ hämmisigä rähmät eytmaqçimän.
Arıs şähiridä yüz bärgän paҗiägä munasivätlik seşänbä küni Almutidiki “Dostluq šyidä” җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ selektorluq keŋäşmisi štti. Uniŋğa ҖUEM byuro äzaliri häm Nur-Sultandin onlayn-rejimda Mäҗlis deputati, ҖUEM räisi Şahimärdan Nurumov iştrak qildi.
— Älvättä, biz, qazaqstanliq uyğurlar, bu paҗiägä bepärva qarimaymiz, — dedi šz sšzidä Şahimärdan Üsäyinoğli. — Esiŋlarda bolsa, Qarağanda vilayitidä, Almutidiki Qarğalı mikrorayonida yüz bärgän paҗiälärdä hämmimiz zärdap çäkkänlärniŋ qayğusiğa ortaq bolup, yardäm qilduq. Arıs paҗiäsi hämmimizni tävrändürdi. Һazir arısliqlarğa yardäm beriş aktsiyasi käŋ qanat yeyivatidu. Bizmu bu işqa paal qatnişişimiz lazim. Därhal qilinidiğan işlarniŋ planini tüzüp işqa kirişäyli.
Şuniŋdin keyin sšz alğan Almuta şähärlik Jigitbaşliri keŋişiniŋ räisi Sabit haҗim Yüsüpov šz pikrini mundaq izhar qildi:
— Älvättä, biz çättä qalmaymiz. Bügündin başlap barliq uyğur jutliriğa, jigitbaşliriğa hävär berimiz. Meniŋçä bolsa, barliq yardäm bir җayğa, yäni ҖUEM ätrapiğa toplinişi haҗät. Şu vaqtila yardimimizniŋ nätiҗidarliği juquri bolidu. Bu işni bir-ikki kün içidä ämälgä aşuruş keräk.
Bu pikirni ҖUEM räisiniŋ orunbasari, җumhuriyätlik «Uyğur avazi» gezitiniŋ baş muhärriri Erşat Äsmätov, märkäz yenidiki «Nuraniy anilar» keŋişiniŋ räisi Gülҗahan Muratova, Hanim-qizlar keŋişiniŋ räisi Sänäm Beşirova, rässam Ähmät Ähät, «Җanan» җämiyätlik fondiniŋ räisi Mizangül Avamisimova, Almuta şähiri Qayrat mähällisiniŋ çoŋ jigitbeşi Һaşimҗan Arziev vä başqimu byuro äzaliri qollap-quvätlidi. Ular şu yärdila šzliriniŋ halisanä yardimini berip, ikki yüz miŋ täŋgä ätrapida näq pul jiğdi. Şundaqla yurist Şämşiqämär Abdrahmanova mähsus hesap-çot eçip, barliq mäbläğni şu җayğa toplaş häm haҗät bolğan barliq närsilärni şu toplanğan ahçiğa setiveliş täklivini bärdi. Bu täklipmu byuro äzaliriniŋ qollap-quvätlişigä egä boldi.
— Kelip çüşüvatqan mälumatlarğa qarisaq, hazir arısliqlarğa quruluş materialliri, şähsiy gigiena vasitiliri, ozuq-tülük haҗät ekän, — dedi šz novitidä sšz alğan ҖUEMniŋ Almuta şähärlik şšbisi räisiniŋ orunbasari Dolquntay Abduhelil. — Şuŋlaşqa päqät näq pulla ämäs, keräk närsilär bilänmu alsaq bolidu. Sävävi, ayrim tiҗarätçilärgä näq pulğa qariğanda materiallar bilän bärgän qolayliq. Moşunimu näzärdä tutuşimiz lazim. Jiğilğan barliq maddiy yardämni bizniŋ zavodta toplaş imkaniyiti bar. Şu yärdä maşinilarğa besip, yardäm karvini süpitidä ävätsäk. Şu karvanni ҖUEM väkilliri šzliri tapşurup bärsä, tehimu yahşi bolidu.
Selektorluq keŋäşmä yäküni boyiçä mähsus ştab quruldi. Şundaqla ҖUEMniŋ Panfilov, Uyğur, Ämgäkçiqazaq, Qarasay nahiyäliridiki şšbilirigä eniq tapşurmilar berildi. Һazir häyrihahlik aktsiyasi işi җiddiy jürgüzülüvatidu. Ägär yardäm berişni haliğuçilar bolsa, 8-707-583-55-66 telefoni arqiliq alaqä qilsa bolidu.
Biz juqurida eytqinimizdäk, iҗtimaiy torlarda bu vaqiä qizğin muhakimä qilinivatidu. Yaş şair Abdulҗan Aznibaqiev šz hissiyatini şeiriy misralar bilän izhar qilğan ekän. Şuni diqqitiŋlarğa havalä qilivatimiz.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ