Käçür meni, «Yalğuzum»

0
38 ret oqıldı

Älibek BAYBOL. 1987-jili Almuta vilayiti Rayımbek nahiyäsigä qaraşliq Ülken Jalaŋaş yezisida tuğulğan. Äl-Farabi namidiki Qazaq milliy universitetiniŋ jurnalistika fakul'tetini tamamliğan.
Älibek Baybol «Temirjol vokzalı», «Qwldar patşalığı», «Oy wşqındarı» namliq üç proziliq toplamniŋ vä «Güldiŋ atı – Mahabbat», «Äripter älemine sayahat»,«Temirjol vokzalı»qatarliq säkkiz p'esiniŋ muällipi. Birqatar p'esiliri teatrlarda sähniläştürülgän.
U häliqara «Daraboz», «Mahmwt Qaşqari», «Täuelsizdik tanıtqan talanttar», «Ürker-ümit» konkursliriniŋ laureati, Tunҗa Prezident – N.Ä. Nazarbaev fondi uyuşturğan «Altın tobılğı» ädäbiy konkursiniŋ Dramaturgiya nominatsiyasi boyiçä ğalibi.
Älibek Baybol hazir Qazaqstan Yazğuçilar ittipaqiniŋ «Qazaq ädebieti» gezitida işläydu.

Älibek BAYBOL

–Von, von, von. V-v-v-v. Jandos, män seniŋdin ozup kättim. Meniŋ maşinam VMVğu – uzun çişlirin hiŋgaytip küldi.
– VMV ämäs, BMV! – dedi Jandos uniŋ sšzini tüzitip.
– Sän utuldiŋ!
– Utulmidim! – Jandos berilär ämäs.
– Küçlük bolsaŋ, käl, çepişayluq! – dedi Birjan rul'ğa ohşaş dügläk egilgän bir tšmürni u yaq-bu yaq aylandurup. Ağinisiniŋmu qelişar türi yoq.
Altinçi ay – tomuz. Ätrapni aptap qapliğan. Birjan bilän Jandostin başqa tar hoylida topiniŋ çeŋini kškkä kštärgän ondäk soytaq bala poŋzäk qoğlişip jüridu. Ävu buluŋda ğazlardäk qatar tizilip rusniŋ tšrt momiyi «gäp soqup» oltiridu. Derizidin boynini uzun sozup, näzär salğan bovay bir nemisini jütirip qoyğan çeği, momiyini qiçqarmaqta. Momay qiziğan gäptin ayrilsunmu! Umu boviyiğa bir nemilärni dedi. Biraq, sšzi aŋlinar ämäs.
Jandosniŋ Sergey isimliq hoşnisi halta koça bilän hoylidiki topurlaşqan balilarniŋ arisiğa kirdi:
– Birjan! – dedi bala oyini tez yätküzüvalmaqçi bolup.
– Һau!
– Ävu maşinini kšrdüŋmu?
– Kšrdüm. Nemä boptu?
– Män çoŋ bolğanda şundaq maşina alimän.
– Ham hiyal qilmiğinä.
– Özäŋ ham… – bu sšzni Jandos yaqturmidi.
– Җür, uniŋdin parkqa berip, käptär atimiz.
– Atmaymän.
– Nemişkä?
– Ularni šltürgiçä, yäm-çšp beräyli.
Birjan oylinip qaldidä, andin hoşal bolup dedi:
– Toğra däysän, kättuq undaqta!
İkkisi ançä jiraq ämäs җaydiki parkqa qarap yol tutti. Şundaq qilip, ular yançuğidiki nan ugiğini, yämni quşlarğa çeçip bärdi. Bäzi quşlar «purridä» qilip kškkä kštirilip, qayta qonuşti. Quş atalmiş җanivar adäm qoliğa birdin ügänmäydiğu! U däsläp balilarğa yeqin kälmidi. Yärdiki yäm-ozuqni tirmişip-talişip degidäk terip yäp, bir-birini qoğlişip jürdi.
– Tilsiz demisäŋ, bäzi qiliqliri adämniŋkigä ohşaydu, – quşlarniŋ härikitigä häyran qalğan Birjan bu sšzlärniŋ ağzidin qandaq çiqip kätkänligini säzmäy qaldi.
İkki dost šz işidin razi. Quşlarmu minnätdarliğini bildürgändäk, başlirini egip-egip qoyişidu. Quşlar içidin biri Birjanğa yeqip qaldi. Birjan u quşqa biraz näzär saldi, šziçä täkşürdi: boynidiki qara jipi, qanitiniŋ käyni täripidiki sağuç tamğisi, oŋ qanitiniŋ qiya sunğini – bu quş başqilardin birdin päriqlinip turatti.
– Bügündin başlap seniŋ etiŋ «Yalğuz» bolidu! – dedi Birjan asta sivirlap.
– Ätä yänä keläyluq. Yämni nurğuniraq elip keliş keräkmekin, qandaq oylaysän?
– Һä, maqul! – dedi Birjan äbäyqi käptärdin kšz alalmay.
İkki dost ätisi yänä kelişkä vädiläşti.
Jandosniŋ üzi tüp-tüz, seriq kälgän, ändi Birjan bolsa, kšmürdin säl aqaraq, qirburunluq, qalqanqulaqliq, palvansüpät. İkkisi tšginiŋ ikki šrkişidäk ayrilmas dostlardin. Bügün – yäkşänbä. Һämmisi degidäk šydä, däm elip yatidu. Huşhoy atqan taŋ, җan-җanivarlarğa ohşiğan bulutlar, bük teräklär dostlarğa nahayiti gšzäl kšrünmäktä. Ular šyliridin: qatqan nan, teriq, qorulğan buğday, qurt ugiğini elip çiqti. Jandos bilän Birjan bir närsidin quruq qalğandäk, parkqa qarap jügärdi. Kälsä, süpärgüçi kişi süpürgisini elip, çaŋni asmanğa kštirivetiptu. Neridä içi boş butulka, çeçilğan qäğäz, çeqilğan semiçkilarniŋ şakalliri çeçilip yatidu. «Һä-ä-ä-äy, adämlär!» – dedi Birjan bir uh tartip. İkkisi barliğini jiğişturdi. Bir çağda bala yärdin su siŋgän, ikki-üç yeri jirtilğan gezitni kštirivedi, tünügün šzigä yaqqan käptärgä kšzi çüşti. U җansiz edi. Başta çšçüp kätti. Jandos bolsa, heç hetiqimay, quşni aliqiniğa aldi:
– Kšmimizmu?! – soal teriqisidä ağinisigä qaridi u.
– Bilmäymän…
– Undaqta, käptärni yaöikqa selip, ävu җayğa apirip qoyayli, – dedi Jandos qät°iy räviştä.
İkki dost gunasiz käptärni degän yerigä apardi. Ölümgä qiymiğan halda quşqa uzaq qariğan Birjan uniŋ yeniğa aziraq su quyup, bir-ikki tal üzümdin taşlap qoydidä, mundaq dedi:
– Qosiği açsa, tündä turup yäydu. Ävzili, muzlimisa bolğini.
Jandos šzini tutalmidi. Jiğlavätti.
– Ändi, män bu käptärni heçqaçan kšrmäymänma? – dedi Jandos yeşini sürtivetip.
– Bilmäymän… – dedi ağinisi ğälitila avazda.
Birjanniŋ ağzidin “Käçürgin meni, käptär!” degän sšzniŋ çiqişi bšläkçä muŋluq aŋlandi. Umu šzini tohtitalmay, jiğlavätti. Şuniŋdin keyin Birjan käptärlärni kšrsä, «Yalğuzini» seğinidiğan boldi. U heçbir quşqa ohşimatti. Һeçbir quşqa. Yäkkä edi. Mabada, Alla «Yalğuzni» käptär ämäs, adäm qilip yaratqanda, u yahşi adäm bolar edi, bälkim.
– Hoş bol, «Yalğuzum»!.. Hoş bol!..

 

Jandos kütkän bahar

Jandos birinçi sinipta oquydu. Baliniŋ boyida täbiät äta qilğan qabiliyät bar. Savaqni yahşi orunlaydu. U räsim sizişni bäk yaqturidu. Bir küni u šziniŋ novättiki äsäridä ikki tağniŋ däl otturisiğa dadisi bilän apisini oltarğuzup, arisiğa šzini qoyuptu. Muällimäniŋ: «Nemişkä mundaq qildiŋ?» degän soaliğa u: «Ular män üçün härqaçan mäğrur tağ bolup qalidu!» däp җavap beriptu. Jandosniŋ dadisi Aybol, Almuta şähärlik hakimiyitiniŋ Şähär bezändürüş bšlümidä hizmät qilidu.
– Һoy, bu meniŋ balam äqilliqqu! – dedi dadisi ayali Aysuluğa kšz taşlap. Amma Aysulu bolsa, bir närsidin änsirigändäk:
– Kitap oquş – yahşi adät. Biraq, uni kšzgä ziyan täkküzmäydiğandäk, az-azdin oquş lazim, qulunum. Şuŋlaşqa, kšp oqumiğin, kšzüŋ ağriydu, – dedi.
Aysuluniŋ mundaq demäskä amali yoq edi. Sävävi, dohturniŋ: «Baliŋizniŋ sol kšzi aran kšridu, operatsiya yasaş keräk» degän sšzi yadiğa çüşsä boldi, šzini küzniŋ aççiq şamilida qalğandäk his qilidu. Tenigä titiräk olişidu. Aysulu: «Operatsiyagä pulimiz yätmäydu» degändä, hirurg: «U çağda baliŋiz kšrüştin qalidu. Başqa amal yoq!» degän edi. Bu çağda, Ayboldimu, šzidimu haҗätlik hiraҗätniŋ yoqluği җanğa patti. Bar ümüti – häyvätlik dolqun bilän qirğaq arisida edi.
Aysuluniŋ moşu çağdiki hali tülkiniŋ ağzidin qutulalmay çirildiğan җüҗidäk eçinişliq edi. Kiçikkinä Jandos ikki tizini quçaqlap, anda-sanda lävlirini aran-aran bir-birigä täkküzüp, šzi bilän šzi sšzläp oltiridu.
– Tiziŋni quçaqlima, balam! U – äski irim, – dedi dadisi tosattin. Baliniŋ bu oltirişida çirayidiki täbässüm yoqilip, kšzimu yamğurdin keyin qalğan yopurmaqtiki şäldämdäk bilindi.
– Apa, maŋa çay quyup beriŋa, – dedi Jandos yeniğa kelip. Aysulu oruqqinä qolliri bilän çšgünni elip, oğliğa çay quyup bärdi.
– Meniŋ qulunum, bäkmu ussap ketiptiğu. Käl, maŋa, – däp anisi uni quçiğiğa aldi. Omaq Jandos aldidiki çayni içişkä başlidi. Ana balisini uzaq vaqit ärkilitip oltardi.
Ata-anisi Җandosni taziliqqa, tärtiplik boluşqa ügitip kälmäktä. Bügün üçi koçiğa ketip berip, Jandos yärdä yatqan boş botulkini yaöikqa saldi.
– Aybol, män nan elip keläy! – dedi Aysulu vä dukanğa qarap maŋdi. Koçida qolidiki diplomatini aldiğa-käynigä silkip kelivatqan Däurenni uçratti,
– Qandaq ähvaliŋ, Däurenjan?!
– Yahşi! Öziŋiz qandaq?
– Hudağa şükri, – däp Aysulu kšzini tšvän qaratti. Uniŋ bu qiliği jigitni oylandurup qoydi.
– Nemä boldi, hädä?
Däuren Aysuluni päqät hoşnisi retidila ämäs, huddi šziniŋ qerindişidäk yahşi kšridu, hšrmätläydu. Ularniŋ bir-biri bilän yeqin arilaşqini şunçilik, tuqqan bolup kätkän. Jigit Aysuluni här kšrginidä häzillişip, «hädä» desä, Aysulu uni «inim» däp ärkilitidu. Aysulu goya jiŋnä jutuvalğan işttäk turup qaldi. Bu çağda «Qärizgä pul qandaq sorisam bolidekin?» degän oy uniŋ beşini çulğavaldi.
– Parakändilikkä salmay, eytsiŋizçu, hädä. Uyalmaŋ, – dedi Däuren kšŋlidikini säzgändäk.
– Oğlumiz Jandosniŋ operatsiyasigä pul haҗät boluvatidu.
– Qançä?
Aysulu sšzini davam qilişqa çidimidi.
– Yüz ällik miŋ täŋgä bärsäm, yetämdu? Bu ahçini qayturmisaŋlarmu bolidu, – däp diplomat içidin çigilgän bolaq ahçilardin birni suğirivelip, Aysuluniŋ qoliğa bärdi.
– Rähmät saŋa! Qärizni qandaq bolmisun, qayturimän, Däurenjan. Jandosniŋ mäktäpkä barmiğiniğa yerim jildin aşti. Tez arida kšzigä operatsiya qilmisa, keyin tamamän kšrüştin qalidiğan ohşaydu. Һazirçä uniŋğa kitap oquşqa bolmaydu. Dadisi ikkimiz uniŋ mäktäp programmisidin qalmasliği üçün biraz kitap setivalğan eduq. Şularni bir küni Aybol, bir küni män Jandosqa novätlişip oqup berivatimiz. Sirtqa çiqmaydu. Balilar bilän oynimaydu. Çünki huşti yoq. Balilar uni «Qarğu, tšrtkšz» däp zaŋliq qilidiğan ohşaydu. Bu gäplärni oylap taŋ atqiçä jiğlap çiqimän. Jürigim qattiq ağriydu. Aybol ikkimiz nemä qilarimizni bilmäy, särgandan bolduq. Aybolniŋ tapqini qosaqqa aran yetidu. Män šydä. Ahça izdäp, barmiğan yerimiz qalmidi. Ümütimizni üzimiz deviduq. Hudayimniŋ qudritini qara! Täliyimizgä seni uçratti. İlahim, yoluŋni bärsun! Kšzligän arzu-muratliriŋğa yätkin, ukam! – däp üzidin sšyüp qoydi. Kšzidin aqqan taram-taram yaş Aysuluniŋ üzini juyup štti.
– Һädä, jiğlimaŋ. Pul degän – qolniŋ kiriğu. Bügün – bar, ätä – yoq. Şuŋlaşqa, vayim qilmaŋ. Uniŋdin çapsaniraq Jandosni davalitişqa kirişiŋlar!
Aysulu qoliğa pulni alğan zaman käynigä burulup, jügärdi. Üç kündin keyin balisiğa operatsiya qildi. Operatsiya utuqluq boldi. Şuniŋdin keyin, Aybol bilän Aysuluniŋ mürisidin eğir tağ çüşkändäk boldi.
Şundaq qilip, küz süpürgisini, qiş qiliçini sšräp štüp kätti. Andin näğmisini çelip, bahar käldi. Bu künlärdä Jandos alahidä şatliqqa bšlinidu: ätrapniŋ yeşil kimhapqa pürkinişini halaydu. Aldida tehi gülzarliq yaz bar… U – bu baharni uzaq kütti. Kšzi kšrüp, ätrapidikilirini yeŋidin tonuğandäk boluvatidu. Qoliğa räŋlik qerindaşlirini elip, täşnaliqta kütkän yeşil kškläm mänzirisini aq qäğäzgä çüşirişkä başlidi.
– Dada, apa, qaraŋlara, yahşi çiqiptimu? – dedi Jandos illiqqina külüp.
– Һä, qulunum, yahşi, nahayiti yahşi! – dedi hoşalliqtin kümüç külkisi ätrapqa nurdäk çeçilğan balisiğa näzär selip turğan ata-anisi!..

Qazaqçidin tärҗimä qilğan
Abdulҗan AZNİBAQİEV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ