Ärkin vä yanfon

0
50 ret oqıldı

Ärkin kšpqävätlik šyniŋ yättinçi qävitidä turidu. Taŋniŋ yoruşi bilän kün nuri derizidin däsläp Ärkinniŋ bšlmisigä çüşidu. Bügünmu däsläpki illiq şäpäqlär tatliq uyqidiki balini oyğatqandäk uniŋ üz-kšzini çeqip aram bärmidi. U bolsa, uyqisini zadila qiyalmay, beşini pürkäp yetivaldi. Vaqitmu bir yärgä yetip, yanfoni qayta-qayta җiriŋlap, uniŋ tehimu äsäbini qozğidi. Ärkin ornidin turmastinla, qolini sozup yanfonini šçirip, qaytidin uyqiğa kätti.
Däl şu vaqitta uniŋ bšlmisigä anisi Äynuräm kirip käldi:
— Oğlum, tur. Mäktiviŋgä keçikip qalisän!
— Һazir, hazir apa, tehi ätigänğu?! — dedi Ärkin uyqisini açalmay.
— Bolä, oğlum! «Һazir» demästin, teziraq turğin! Bilisänğu, dadaŋmu, mänmu işqa meŋişimiz keräk. Çaqqaniraq turup, biz bilän naşta qilğin, — däp ana bšlmidin çiqip kätti.
— Ärkin tehi turmaptiğu.Mäktivigä keçikip qalmisun yänä, — dedi dadisi Äziz çeyini içivetip.
— Ohattim, yatidu. Kšrüvatisizğu, ätigändin käç kirgiçä mäktäptä. Һazir däris programmiliri šzgirip, oquşimu qiyinlişip kätti, şuŋa herip qalğandu,— dedi Äynuräm. U šzi muällim bolğaçqa, mäktäptiki ähvallardin yahşi hävärdar edi.
— Һä-ä, uğu şundaqtu. Bu bala aliy oquş orniğa çüşsä qandaq qilidekintaŋ? Һazir mäktäptä munçivala ätidin käçkiçä jürsä, u yärdä qonidiğan ohşaydu. Bir täräptin, uniŋ çarçap qelişida äşu yanfoniniŋmu täsiri bar däp oylaymän. Bayqişimçä, u dayimla şuniŋğa beqinda bolup jüridu.
— Zaman tälivi şu tursa, — etiraz bildürdi ayali.
— Män buni davasi eğir bir kesäl däp oylaymän. Özigä näççä rät eyttim. Qarisaŋ çüşängändäk qilidu. Amma ätisi yänila şu yanfoniŋ çaŋgilidin çiqalmay jürgän, — dedi Äziz säl terikkän älpazda.
— Qandaq qilisiz, dadisi, tehi bala ämäsmu. Asta-asta šzi hämmini çüşinip qalar, — däp etiraz bildürdi Äynuräm Äzizniŋ sšzidä җan bar ekänligini sezip tursimu.
— Boldi, män işqa keçikip qalmay, — dedi ata ğizasini içip bolup. – Vaqitmu helä bolup qaptu. Balaŋni ohat. Mundaq yatsa mäktivigä keçikidiğan türi bar uniŋ — dedidä, aldiraş sirtqa çiqip kätti.
— Maqul. Siz işiŋizdin qalmaŋ, — däp Äynuräm yoldişini uzitip qoyup, Ärkinniŋ bšlmisigä yänä kirdi.
Ärkin anisiniŋ ayaq tivişini sezip, därru yanfondiki saatqa qaridi. Şuan kšzliri çäkçiyip, birdin uyqisi eçilip kätti:
— Apa, nemişkä buruniraq ohatmidiŋ?! Mäktäpkä keçikip qalidiğan boldum.
— Män seni näççä rät ohattimğu, oğlum. Keçiçä tağni šrüvätkän adämdäk šzäŋni bilmäy yattiŋ. Tamiğiŋmu täyyar. Teziraq bolğin, mänmu işqa meŋişim keräk, — däp oğliniŋ orun-kšrpisini jiğişturup aldiraş çiqip kätti.
***
Ärkin šydin aldiraş çiqsimu, beşini tšvän saŋgilitip yänila şu yanfonini koçilap ketip baratti. Şu çağda u liftqa kirmäkçi bolğinida, tuyaqsiz natonuş kişigä urulup kätti.
— Käçürüŋ, aka, — dedi Ärkin beşini kštärmäyla.
— Ukam, sän bilämsän, yänä on jillardin keyin, kişilär bir-birigä, tamlarğa, däräqlärgä, maşinilarğa urulup, šlüşkä başlaydekän, — dedi tänä arilaş uniŋğa ränҗigän ävu kişi.
— Һä-ä käçürüŋ, aka, iltimas, käçürüvetiŋ.
Ärkin u kişiniŋ sšzigä eräŋ qilmiğandäk, yanfonini koçilaşni davam qilivärdi.
— Mana moşu yanfonniŋ täsiridin adämlär arisida bätmu-bät gäp-sšz qiliş, sšhbätlişiş yoqap kätti. Qerindaşlar bir-birigä yat boldi. Һäy, zamanäy, — däp ğuduŋşiğiniçä lifttin iştik çiqip, yoliğa ravan boldi heliqi adäm.
Uniŋ arqisidin çiqqan Ärkin avtobus bekitigä kälgiçä ätraptida päqätla şu yanfonğa «çaplişivalğan» adämlärnila uçratti. Ularniŋ bäziliri härhil kinolarni kšrüvatqan, bäziliri bolsa, quliğiğa nauşniklirini qadavelip, heçkimni aŋlimastin duniyadin beğäm turuşidu. Şu tapta Ärkinniŋ kšzigä şundaq quliğini himlavelip yoldin štüvatqan bir kişi çeliqti. Äşu kişi ketip barğan yolda jiraqtin iştik ildamliqta bir maşina kelivatatti. Şofer uni kšrüşi bilän jiraqtinla signalini qattiq besişqa başlidi. Ävu kişi signalni mutlaq aŋlar ämäs. Maşina yeqinlişip qalğinida, birdin ildamliqni päsäytip, signal tehimu qattiq besildi. Yoluvçi şu zaman aŋlidimu, äytävir, maşinini kšrüp, çšçigän halda yolniŋ çetigä jügräp štti. Täliyigä yarişa, şofer täҗribilik ekän, heçqandaq paҗiä yüz bärmidi.
Ärkinniŋ oyiğa birdin lifttiki natonuş kişiniŋ häm šyidä kündä nesihät qilip jüridiğan dadisiniŋ sšzliri käldi.
Ärkin mäktäpkä barğandimu bu oy uniŋğa zadila aram bärmidi. Dostliriniŋmu äşu yanfonğa beşiçä kirip kätkänligini ändila his qilğandäk boldi.
***
Ärkin kündikidäk mäktäptin käç qaytti. U herip, bügünki bolğan ähvallarni hiyalidin štküzgän halda šyigä kirişi bilän aşhanida apisi bilän çay içip oltarğan bovisini kšrüp kšŋli kštirilip, yayrap kätti. Jügräp berip bovisiniŋ quçiğiğa šzini atti.
— Bova, bova, kälginiŋ nahayiti yahşi boldi. Män seni bäk seğinğan edim.
— Mänmu seni seğinip käldimğu, baturum, — däp bovisi uniŋ maŋliyidin sšyüp, bağriğa basti.
— Boldi, balam, bovaŋmu tehi yeŋiraqta käldi. Yoldin çarçap qaldi. Uni bearam qilma. Uniŋdin kšrä kiyimiŋni yštkäp çiqqin, — dedi Äynuräm oğli bilän täŋ şatlinip.
— Rastla meniŋ üçünla käldiŋma, bova?!
— Һä-ä, balam. Män seni däp käldimğu, — däp bovisi Ärkinni tehimu hoşal qilivätti.
— Urra! — Ärkin bovisiniŋ quçiğidin säkräp çüşüp šz bšlmisigä jügräp kirip kätti.
Şu vaqitta iştin Äzizmu yetip käldi. U dadisini kšrüp huş bolup, quçaqlişip teçliq-amanliq soraşqa başlidi.
— Apam nemişkä kälmidi? Billä kälsäŋlarmamdu, — däp soridi.
— Apaŋniŋmu “barsam bolatti” däp jürgini nävaq. Män şähärdä bir iş çiqip qalğaçqa, aldiraş kelip qaldim.
Käçlik ğizadin keyin Ärkin bovisiğa muraҗiät qildi:
— Bova, män seniŋdin bir närsä sorisam bolamdu?
— Sora, oğlum. Bilginimçä җavap beräy.
Ärkinni ata-anisimu zäŋ qoyup tiŋşavatatti. U bügün beşidin štküzgän ähvallarni bir-birläp sšzläp bärdi.
— Bova, meniŋ sorimaqçi bolğinim, silär šz zamaniŋlarda yanfonsiz qandaq hayat käçürdiŋlar?
Bovisi Ärkinniŋ soaliğa külüp kätti.
— U çağlarda yanfon yoq bolsimu alaqä bağlaş üçün addiy, yäni silär hazir kšzgä ilmaydiğan šy telefonliri bolidiğan. Şundaqla biz jiraqtiki uruq-tuqqan, tonuşlar bilän hät arqiliq izdişättuq. Alämdä boluvatqan yeŋiliqlarni radio, televizor arqiliq bilättuq. Biraq u jilliri televizor deginiŋ hal-oqiti tüzük birä-yerim aililärdila bolidiğan. Şuŋlaşqa biz kšpinçä, mälumatlarni gezit-jurnallar bilän kitaplardin alattuq. Һazir silärdäk yaşlar yanfoniŋ çaŋgilidin çiqalmay, gezit, kitapniŋ betini eçiştin qaldi. Yanfonni tutmisun ämäs, tutsun, amma şu yanfonni durus qolliniş keräkqu…
Bu sšzlär däl Ärkin šzigä eytilivatqandäk, bovisiniŋ aldida säl hiҗil bolup qaldi.
— Һazirğu, hudağa şükri, — däp sšzini davamlaşturdi bovisi. —Bizniŋ jutumizdimu İnternet arqiliq duniyağa çiqiş mümkinçiligi bar. Jutumizniŋ baliliriniŋ, moşu şähärdiki balilar ohşaş, qollirida yanfonliri tursimu, koçilarğa çiqip, šzimizniŋ milliy oyunlarni oynişi meni qayil qilidu. Ularniŋ oşuq oynap, җaŋza tepişliri bilän mškü-mšküläŋ oynaşliri äşu adämniŋ äqlini jutuvalidiğan yanfondiki oyunlardin miŋ hässä artuq.
— Һä-ä, šz vaqtida bizmu äşu koça oyunliri bilän çoŋ bolğan, —däp sšzgä arilaşti Äziz.
Bovisi bilän dadisiniŋ eytqan gäplirigä Ärkin qiziqip qaldi.
— Bova, tätildä seniŋ bilän billä yeziğa ketäyçu?
— Älvättä, balam. Momaŋmu seni taqätsizlik bilän kütüvatidu. Maŋa “Ärkinimni elip käl” däp җekidi, — dedi bovisi nävrisiniŋ beşidin siypap.
— Oğlum, yezida bu yaqtikigä ohşaş çüşkiçä uhlaş, saatlap yanfon, komp'yuterda oltiriş degänlär yoq. Şuni bilip qoyğin, — däp äskärtti Äziz oğliniŋ qarariğa qayil bolup.
— Dada, bügün ävu natonuş kişiniŋ eytqan sšzliri, yol boyida bolğan ähval häm seniŋ dayim eytip jüridiğan nesihätliriŋ yanfonni orunluq paydilinişqa bolidiğanliğiğa kšzümni yätküzdi. Sän ändi meniŋdin ändişä qilmiğin, — däp Ärkin çoŋ kişilärdäk aldirimay sšzlidi.
— Kšrdüŋmu, dadisi. Bizniŋ Ärkin çoŋ bolup qaptu, — dedi anisi hoşal bolup.
Mana şu kündin başlap Ärkin vaqtiniŋ kšp qismini yanfonğa ämäs, gezit-jurnal vä kitaplarni oquşqa başlidi. Bu ähvalğa Ärkinniŋ ata-anisimu häm başqa yeqinlirimu bäk hursän boldi.
Künlär birhil štüp, oquş jiliniŋ tamamlinişiğimu az qaldi. Ärkin bolsa, hiyalida yezidiki kšrkäm täbiätni, tirikçilik qaynimida işlävatqan adämlärni, hoşal-horam, çuv-çuv qilip oynavatqan täŋtuşlirini oylap, yazliq tätilniŋ kelişini taqätsizlik bilän kütmäktä edi.
Qoldaş ŞÄMŞİDİNOV,
Abay namidiki
QazMPUniŋ studenti.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ