Qärizni kim tšläp beridu?

0
22 ret oqıldı

Yeqinda Prezident Qasım-Jomart Toqaev ikkinçi däriҗilik banklar vä mikromaliyä täşkilatliri aldidiki qärizlirini tšlälmäyvatqan grajdanlarğa yardäm beriş boyiçä täŋdişi yoq qarar qobul qildi. Dšlät rähbiri «Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ grajdanliriniŋ qärizlirini azaytiş boyiçä çarilär toğriliq» Pärmanni imzalidi. Bu hšҗҗätniŋ asasiy üç yšnilişi bar. Tšvändä şularğa käŋiräk tohtilip štäyli.

Yoldaş MOLOTOV,
«Uyğur avazi»

Birinçi yšniliş: kapalätsiz istimal nesiyälär boyiçä qärizlärni keçiş.
Bu çarä-tädbirlär iҗtimaiy täminati naçar grajdanlarğa munasivätlik ämälgä aşurulidu. Ularğa kšpbaliliq aililär, baqquçisidin ayrilişi sävävidin iҗtimaiy tšlämlärni alidiğan aililär, naka yaki tuğuluşidin naka baliliri bar aililär, 18 yaşqa tolğanlar, adresliq iҗtimaiy yardäm alidiğanlar, jitim balilar vä ata-ana ğämhorluğidin ayrilğan, 29 yaşqa tolmiğan balilar, kamalät yeşiğiçä ata-anisidin ayrilğan balilar yatidu. Moşu kategoriyalärgä yatidiğanlarniŋ 2019-jili 1-iyun' künigä qädär qärizi 3 million täŋgidin aşmiğan bolsa, qärizniŋ ayrim qismi, yäni üç yüz miŋ täŋgä kšlämidä qärizi keçilidu. Qazaqstan Milliy banki räisiniŋ orunbasari Oleg Smolyakovniŋ täkitlişiçä, birinçi novättä banktiki äŋ kšp qärizi tšlinidu.
Bu yärdä «hškümät nemişkä moşu kšlämdiki (300 miŋ täŋgä) qärizni keçidu?» degän soal päyda boluşi mümkin. Buni Milliy bank räisi Erbolat Dosaev mundaq çüşändüridu:
— Grajdanlarniŋ alğan qärizliri asasän 300 miŋ täŋgä ätrapida. Ägär qäriz buniŋdin җiq bolsa, nesiyäniŋ ayrim qismi keçilidu. Häliq bu mäbläğni härhil mähsätlär üçün — davalinişqa, oquş üçün, remont vä başqimu närsilär üçün alğan.
Qoşumçä qiliş lazimki, elimizniŋ ministrlar kabineti iҗtimaiy täminati naçar grajdanlarniŋ nesiyälärni äŋ yeŋi smartfonlar yaki qimmät bahaliq mäişiy tehnika üçün ämäs, bälki, äŋ haҗät närsilär üçün alğanliğini täkitlimäktä. Prem'er-ministrniŋ orunbasari Gülşara Äbdiqalıqovaniŋ täkitliginidäk, häliq banklardin addiy tamaq yaki kiyim-keçäklär üçün nesiyä elişqa mäҗbur bolğan.
— Һazir bizgä häliq nurğun soallar bilän muraҗiät qilivatidu, — dedi Milliy bank räisi jurnalistlar bilän bolğan sšhbättä. — Äŋ kšp qoyulidiğan soal:«Ägär nesiyä kšlämi 3 million täŋgidin kšp bolsa, yäni, mäsilän, 3 million 100 miŋ täŋgä bolsa, dšlät nesiyäni tšläp berämdu?» Yaq, 3 milliondin artuq bolsa tšlimäydu. Bu bizniŋ qät°iy mävqämiz. Ämgäk vä ahalini iҗtimaiy himayä qiliş ministrliginiŋ bizgä bärgän mälumatliriğa asaslansaq, nesiyäni tšlälmäy, qiyin ähvalda qalğanlarniŋ asasiy qärizi ottura hesapta 287miŋ täŋgini täşkil qilidikän. Uniŋdin taşqiri, җämiyättä «dšlät qärizlärni tšläp bärgändin keyin, şu grajdanlar «qara tizimğa» kirgüzülüp, keläçäktä ularğa nesiyä eliş män°iy qilinidu» degängä ohşaş miş-mişlar tarqimaqta. Bumu yalğan ähbarat. Çünki, nesiyä toluği bilän tšlängändin keyin nesiyä byurosida uniŋ qärizdar ämäs ekänligi toğriliq mälumat päyda bolidu. Biraq bu dšlät nesiyäni tšläp bärgändin keyin därhal bankqa berip yänä nesiyä eliş keräk degänlikni bildürmäydu. Һärqandaq grajdan šziniŋ iҗtimaiy ähvaliğa qarişi şärt. Ändi banklarmu nesiyä alğuçilarğa juquri täläplärni qoyuşi keräk, däp oylaymän.

İkkinçi yšniliş: kapalätsiz istimal nesiyälirigä qoşulğan җärimanlar vä payiz šsümliridin keçiş
Bu çarä-tädbir päqät iҗtimaiy täminati naçarlar üçünla ämäs, bälki 2019-jilniŋ 1-iyul' künigä qädär kapalätsiz nesiyälärgä qoyulğan җäriman vä payiz šsümliri bar barliq grajdanlarni šz içigä alidu. Maliyä ministrliginiŋ bärgän mälumatliri boyiçä bu yšniliştä qoyulğan җäriman vä payiz šsümlirniŋ eniq kšlämi vä tšlänmigän vaqti rol' oynimaydu. Yäni, nesiyä alğuçiğa 10 miŋ täŋgä yaki 100 miŋ täŋgä kšlämidä җäriman selinişidin, u bu qärizni bir jil yaki bäş jil tšlimigänligidin qät°iy näzär, payiz šsümi toluği bilän keçilidu. Ändi kollektorlar ularni bearam qilmaydu.
Maliyä ministrliginiŋ ähbaratiğa asaslansaq, bu küngä qädär җärimanliri vä payiz šsümliri bar 5 million nesiyä alğuçi tirkälgän. Umumän, 48 milliard täŋgä kšlämidä qäriz keçilidu.
— Җäriman vä payiz šsümliriniŋ 70 payizini banklar vä mikromaliyä täşkilatliri šz hesaviğa keçidu. Qalğan 30 payizini problemiliq nesiyälär fondi arqiliq hškümät šz zimmisigä alidu. Bu mähsätlär üçün Milliy bank haҗät mäbläğni bšlidu. Bu yärdä qärizniŋ vaqti vä miqdari boyiçä heç bir çäklimä bolmaydu. Alahidä täkitläş lazimki, bu bir vaqitliq aktsiya. Keläçäktä bu täkrarlanmaydu. Һškümätniŋ iҗtimaiy säyasiti — mälum bir qiyin ähvalda grajdanlarni qollap-quvätläş. Keyin u šzi iş tepip, turmuşini yahşilişi şärt, — däp izah bärdi vitse-prem'er — maliyä ministri Alihan Smailov.
Milliy bank ikkinçi däriҗilik banklar vä mikromaliyä täşkilatliri bilän billä moşu ayniŋ ahiriğiçä 2019-jilniŋ 1-iyul' künigä qädär qoyulğan җäriman vä payiz šsümlirini toluği bilän hesapqa alidu vä tirkäydu.

Üçinçi yšniliş: Milliy bank nesiyä alğuçilarni himayä qiliş boyiçä qoşumçä çarä-tädbirlärni qobul qilidu
Birinçidin, 90 kün davamida qärizini tšlälmigän şähsiylärniŋ kapalätsiz istimal nesiyäliri boyiçä šsüm payizlirini, komissiyalarni vä başqimu tšlämlärni qoyuş män°iy qilinidu. Bu grajdanlarni qärizniŋ tohtimay šsüşidin himayä qilidu. İkkinçidin, ikkinçi däriҗilik banklarğa vä mikromaliyä täşkilatliriğa ayliq kirimi hayat käçürüş minimumidin tšvän grajdanlarğa nesiyä beriş män'iy qilinidu. Üçinçidin, qoşumçä yardäm beriş çariliri näzärdä tutulidu. Yäni, qäriz alğuçiniŋ nesiyäni tšläş iqtidarini hesaplaş, istimal nesiyälirigä munasivätlik banklarniŋ šz kapitaliğa qoşumçä täläplär qoyulidiğan bolidu. Milliy bankniŋ häviriçä, hazir istimal nesiyälärni elişniŋ šsüşi qanun boyiçä toluq rätlänmigän sektorda bayqalmaqta. Yäni, onlayn-nesiyä, nesiyä beridiğan täşkilatlar vä lombardlar.
Şuniŋğa munasivätlik 24-iyun' küni Parlament Senati «Seliq seliş, mikronesiyä paaliyiti, maliyä bazirini täräqqiy ätküzüş vä rätläş mäsililiri boyiçä Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ ayrim qanun aktliriğa šzgiriş häm toluqturuşlarni kirgüzüş toğriliq» qanunni qobul qildi vä Prezidentqa imzağa tävsiyä qildi. Bu qanun nesiyä beridiğan barliq sub°ektlarni nazarät qiliş vä rätläşni mähsät qilidu.
— Şundaq qilip, qiyin ähvalda qalğan barliq qazaqstanliqlarğa eniq yardäm kšrsitilidu. Artuq nesiyä elişqa çäk qoyulidu, ahaliniŋ nesiyä elişqa bolğan җavapkärligini aşuridu, — dedi Milliy bank räisi Erbolat Dosaev. — Bu çarilär ayrim çäkläş mehanizmlirini kirgüzidu. Sävävi, härbir ailä nesiyä eliştin ilgiri šzliriniŋ imkaniyätlirini hesaplişi şärt. Älvättä, nesiyäni grajdanlar šzliriniŋ ayrim ehtiyaҗlirini qanaätländürüş üçün alidu. Biraq qärizni tšläş şaraitimu şuniŋğa muvapiq boluşi keräk. Ändi adresliq iҗtimaiy yardäm tšlämlirini elivatqanlar üçün mähsus limitlar kirgüzülidu. Çünki, dšlät täripidin berilidiğan yardäm ularniŋ hayat käçürüşi üçün bšlünidu. Ägär bu yardäm puli nesiyä tšläşkä häşlänsä turmuş käçürüş üçün bu mäbläğ yätmäydu, älvättä. Biz moşuni diqqät näzäridä tuttuq.

Nesiyälärdin 300 miŋ täŋgini, җärimanlarni vä payiz šsümlirini käçküzüş üçün nemä qiliş keräk?
Һškümät bu mäsilidä dšlät organliriğa yaki banklarğa muraҗiät qilişniŋ keräk ämäs ekänligini alahidä täkitläydu. Һazir Milliy bank, hškümät vä banklar elan qilinğan şärtlärgä muvapiq kelidiğan, nesiyälär boyiçä qärizliri bar grajdanlarniŋ tizimini tüzmäktä vä ularniŋ qärizliri täkşürülmäktä. Şuniŋdin keyin moşu programminiŋ operatori «Fond problemnıh kreditov» aktsionerliq җämiyiti banklar vä mikromaliyä täşkilatliri bilän şärtnamä tüzidu. Milliy bank nesiyälär tarihi bazisida nesiyälärniŋ tšlängänligi toğriliq mälumatlarni nazarät qilişni täminläydu.
— 26-iyun'din başlap biz bazilarni täkşürävatimiz,— dedi E.Dosaev. — Barliq mälumatlar toplanğandin keyin biz banklar vä mikromaliyä täşkilatliri bilän qärizi barlar toğriliq ähbaratlarni yänä bir qetim täkşüräymiz. Bu işlarni iyul'niŋ ahiriğiçä tamamlaymiz. Dšlät byudjetiğa šzgirişlär kirgüzülgändin keyin mäbläğ «Fond problemnıh kreditov» aktsionerliq җämiyitigä ävätilidu. Һeç kimni heç yärgä çaqirmaymiz, biz ahçini banklarğa vä mikromaliyä täşkilatliriğa šzimiz ävätimiz. Şuniŋdin keyin qärizlär šçürilidu. Qalğan işlarni banklar vä mikromaliyä täşkilatliri šzliri ämälgä aşuridu häm härbir qärizdarğa šzliri hävär qilidu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ