Bağvänlär täҗribä almaşturdi

0
32 ret oqıldı

Uyğur nahiyäsidä bağvänçilik yahşi täräqqiy etivatidu. Tävädä pärviş qilinivatqan yärlik mevä-çevilärniŋ tämi šzgiçä, bazirimu iştik bolmaqta. Şuŋlaşqimu, kün issip, kšçätlär mevä berişkä başliğanda nahiyädä alma-šrükniŋ soda-setiği rasa qiziydu. Bağvän hälqimiz jiraq-yeqindin kälgän setivalğuçilarğa jiqqan-tärginini setip, qişniŋ täräddutini kšridu. Turğunlar bağdin bärikät tapqaçqa, jildin-jilğa diyarimizdiki bağ kšlämi ulğiyip, mähsulat miqdari hässiläp kšpäymäktä. Mana şuŋlaşqimu, nahiyädä jilda degidäk vilayät, җumhuriyät dairisidiki seminarlarni uyuşturuş än°änigä aylanğan.

Sabiräm ÄNVÄROVA,
«Uyğur avazi»

Yeqinda «Atameken» tiҗarätçilär palatisiniŋ uyuşturuşi bilän «Täŋriqut» dehan egiligidä štkän «Yäl-yemiş mähsulatliri boyiçä meğizliq yäl-yemişlarniŋ istiqballiq sortlirini šstürüş alahidilikliri» namliq seminarmu şular җümlidindur.
«Täŋriqut» – Uyğur nahiyäsidiki äŋ çoŋ dehan egilikliriniŋ biri. 1995-jildin başlap šz işini başliğan Uyğun Arziev bügünki kündä 15 gektar alma, 20 gektar abrikos, 4 gektar şaptula, 1 gektar yärdä aliça šstürüp, štkän jili barliq meğizliq mevilärdin umumän 1285 tonna mähsulat aldi vä uniŋ 400 tonnasini çätällärgä çiqardi.
Seminarda däsläpki sšz Uyğur nahiyälik yeza egiligi bšlüminiŋ başliği Lutpulla Һäväydullaevqa berildi. Natiq nahiyädiki yeza egiligi sahasiniŋ täräqqiy etişigä qisqiçä tohtilip, aldinqi säptä turğan «Täŋriqut» dehan egiliginiŋ elimizniŋ ihtisadiy täräqqiyatiğa qoşuvatqan ülüşigä tohtaldi. Andin seminarğa vilayitimizniŋ tävä-täväliridin iştrak qilğan qatnaşquçilar «Täŋriqut» dehan egiligi pärviş qilivatqan baqqa qädäm taşlidi.
Aval bağvänlär alma kšçätlirini kšzdin käçürdi. Alma – uzaq yolğa çidamliq, qişiçä saqlaşqa yaramliq mevä türi bolğini bilän, hava rayiniŋ qolaysizliği, qurut çüşüş säväpliri tüpäyli, biraz çiqimmu elip kelidu. Mäzkür dehan egiliginiŋ rähbiri Uyğun Arziev almini pärviş qiliş yolliri häqqidä çüşänçä bärgändin keyin kšpçilikni aliça däriğiniŋ yeniğa başlidi. Bir qarimaqqa aliça tez pişip, yärgä oŋay tškülidiğan mevidäk kšrünsimu, ämäliyatta, şehida uzaq vaqit saqlinip, kšp çiqim elip kälmäydu. Suni kšp täläp qilidiğan bu meviniŋ här gektaridin 15 tonnağiçä hosul elişqa bolidu. Ätiyazda, mart eyida şahlirini putap turuş haҗät bolup, şahlirini keçikip käskän halättä, däräqniŋ aptaptin qurup ketiş ehtimalimu bar. Aliçiniŋ bazardiki sorti – “Regina” vä “Kordiya” däp atilidu. Uyğun Arzievniŋ beğida tomur tartqan mevä däräqliriniŋ yänä bir türi u – şaptula.
– «Şaptula» degän sšz uyğurçä «Çap», «Tola» degän sšzlärniŋ birkimisidin päyda bolğan, kšp çepip turuşni täläp qilidiğan mevä, – däp çüşändürdi bağvän.
Yäni, u şaptula kšçitini pat-pat putap, egiz šsüşigä yol qoymasliq keräkligini täkitlidi. Şu çağda, hosul miqdarimu kšpiyidu. Şaptulini vaqtida jiğivalmisa, şamalğa çidamsiz bolup, qattiq pişip kätsä, çiqim elip kelidu.
Şaptula kšçätliridin keyin novät abrikosqa käldi. Häyriyat, buniŋdin 10-15 jil burun tikilgän abrikos kšçätlirini kšrgändä, birdin 3-4 jilliq däräq däp oylap qalisiz. «Buniŋ siri – kšçätlärniŋ jilda putap, durus pärviş qilinişida», däp çüşändürdi Uyğun Arziev.
Abrikos diyarimizniŋ klimatiğa uyğun kelidiğan mevä bolğanliqtin, Uyğur nahiyäsidiki här qandaq šyniŋ hoylisidin uçritisiz. Ändi, «Täŋriqut» dehan egiligidä bu meviniŋ alahidä türliri pärviş qilinidu. Şularniŋ biri – «Subhaniya» däp atilidu. Subhaniya mähsus Taҗikstandin kältürülgän abrikos sorti bolup, başqa šrük sortliri bilän selişturğanda šzgiçiligi kšp. Yäni, mevisi kšlämlik häm boran-çapqunğa çidamliq, şundaqla, gülqaq käbi tämi şerin. Subhaniyani jiğip ülgärmigän halättä, däräqtä turup šzligidin qaqqa aylinidu. Yäni, heç qandaq ziyini yoq, 100 payiz payda beridiğan mevä sorti desäk heç hatalaşmaymiz. Uyğun Arziev šrükniŋ štmiginini qurutup qişta qaq süpitidä satidiğanliğini, uniŋ här ikki halättä baziri iştik ekänligini yoşurmidi. Hoş, abrikosniŋ issiqqa çidamliq, setivalğuçilar kšp soraydiğan sorti – «Krasnoöekiy» däp atilidu. Yäni, abrikosniŋ bu sortini istimalçilar kšpinçä kompot, muräbbä täyryalaş üçün setivalidu.
Şundaqla «Täŋriqut» dehan egiligi çätällärdin kältürülgän aliça, şaptula, abrikos kšçätlirini šstürüp, keyin ularniŋ içidin Uyğur nahiyäsiniŋ klimatiğa çidamliq türlirini kšpäytmäktä. Kšçätlärni putaş, haҗätlik mšlçärdä suğiriş, umumän pärviş qiliş yolliri häqqidä mälumat alğandin keyin qatnaşquçilar Uyğun Arzievniŋ pitomnigiğa yol saldi. Bu yärdä Uyğun Arziev pitomniktiki kšçätlärniŋ jilda setilimğa çiqidiğanliğini eytip, ularni qişta saqlaş usulini çüşändürüp bärdi. Täҗribilik bağvänniŋ täkitlişiçä, kšçätlär “bir, ikki, üç jilliq” däp bšlünüp, soğ çüşişkä başliğanda qomurulup, mähsus yasalğan toŋlatqularğa selinidikän. Därhäqiqät, bağdiki täҗribä almaşturuş җäriyani tšrt saatqa sozulup, Ämgäkçiqazaq, Panfilov nahiyäliridin vä Almuta şähiridin kälgän seminar iştrakçiliri mol täҗribä toplidi.
Çüştin keyin seminarniŋ teoriyalik bšlümi başlandi. İkkinçi bšlümdä kšpinçä yäl-yemişlarğa paydilinilidiğan oğutlar häqqidä eytilip, bšlҗürgän, klubnikini šstürüş yolliri qaraşturuldi. Ämgäkçiqazaq nahiyäsidin kälgän Nazira Slyamova «Aq kšbelek» mevilik šsümlüklirini qoğdaş qurali vä uni qolliniş usuli häqqidä eytip bärdi.
Öz novitidä sšz alğan «Şäriq ayalliri» häliqara ekologiyalik assotsiatsiyasiniŋ prezidenti Һurqiz İlieva yäl-yemişlarni qurutup, qaq täyyarlaş üçün oylap tapqan yeŋi tehnologiyasi häqqidä sšz qozğap, uşbu yeŋiliqni aldiki vaqitta Uyğur nahiyäsidiki turmuş täminati az bir qançä ailigä soğa qilidiğanliğini yätküzdi. Kündin energiya alidiğan apparatniŋ yardimi bilän mevilärni tez qurutup, tämi, salmiği häm vitaminliri saqlanğan qaq täyyarlaşqa bolidiğanliğini çüşändürdi. Mäzkür apparat bilän qurutulğan mevilär qaraymaydu häm qurut basmaydu. Seminar ahirida «Atameken» tiҗarätçilär palatisiniŋ väkilliri «Täŋriqut» dehan egiligigä minnätdarliğini izhar qilip, seminar qatnaşquçiliriğa mähsus sertifikat tapşurdi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ