Toyniŋ bolğiniğu yahşi, biraq…

0
26 ret oqıldı

Panfilov nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizi aktiviniŋ käŋäytilgän mäҗlisidä milliy urpi-adätlirimizniŋ aҗralmas bir qismi bolğan näzir-çiraqlarni štküzüşni rätkä seliş boyiçä räsmiy qaidä qobul qilinğanliğini aŋlap, biraz qanaät hasil qilğandäk bolduq. Çünki, ilgiri näzir-çiraq, päyşänbilik qatarliq än°änigä aylanğan çarä-tädbirlärdä haraq-şaraptin başqa hämmä närsini uçritişqa bolatti. “Män seniŋdin qalimänmu?” däp bäs-bäsçiliktä barlar ohşitip, yoqlar qahşavatidu. Äslidä israpçiliq – nadanliqniŋ yaqqal ispati. Yarkäntliklär qobul qilğan qaididä, dästihanniŋ raslinişidin taşqiri, täklip qilinğan mehmanlar saniğimu çäklimä qoyuluptu. Bu häm alqişqa ärziydiğan hadisä. Çünki hätmä-qur°anğa bäş adäm çaqirdiŋmu, bäş yüz adäm çaqirdiŋmu – pärqi yoq. Şäriättä uniŋ sovavi ohşaşla. Äksinçä uniŋdin ihtisat qilğan pulni jitim-yesirlarğa, täminati naçar aililärgä ianä qilsa, uniŋ sovavi näzir-çiraqtin kšrä bir näççä hässä üstün bolidu.
Män äslidä milliy toy-tškünlirimizniŋ štüşi häqqidä kallamğa kirivalğan bäzibir mäsililärni käŋ җamaät hozuriğa sunuşni kšŋlümgä püküp jürättim. Uniŋğa monu bir vaqiä säväp bolup, uzundin kšŋlümni bearam qilip kelivatatti.
Bahar aylirida, Almuta şähiriniŋ ätrapidiki mähällilärniŋ biridä nahayiti dağduğiliq štkän bir toyniŋ şahidi bolduq. Uniŋğa Yarkänttin başlap, Bişkek, Taşkänt, hätta mälum bir Evropa dšlitidin mehmanlar täklip qiliniptu. Tšrt yüzgä yeqin adäm täklip qilinğan toy barliq räsim-qaidilirimizgä muvapiq nahayiti qiziqarliq štti. Toyda noviti kelip, bayiqi ğärip dšlitidin kälgän mehmanlarniŋ birigä sšz berildi. Çätällik mehman (millitiniŋ kim ekänligini bilmidim — Ş.N. ) tärҗiman arqiliq sšzlidi. Yeşi yätmiştin alqiğan, aq çaçliq ziyali kişi mikrofonni qoliğa elip, zalni täkşi kšzdin käçürgän halda, biraz tiŋirqap turup qaldi. Andin uyğurlarniŋ mehmandostliği, sämimiyligi, milliy taamliriniŋ hilmu-hilliği vä läzzätligi häqqidä alahidä hayaҗan ilkidä eytip štti. Andin nemişkidu, naqolay ähvalda qalğandäk, birpäs oylinip, çoŋqur näpäs elivalğandin keyin sšzini davam qildi:
– Ägär iҗazät qilsaŋlar, män bir mäsilini eytiştin ilgiri, šzäm toğriliq ikki eğiz tohtalsam. Biz momay ikkimizla yaşaymiz. Һär ikkimiz aliy mälumatliq. Däm elişqa çiqqiçä helä çoŋ hizmätlärdä bolğan. Bir qizimiz bar. U hazir turmuşqa çiqip, ailisi bilän alaytän turidu. Һeç närsidin hiҗalitimiz yoq. Haliğan närsini yeyişkä, kiyişkä, duniyaniŋ haliğan yerini ziyarät qilişqa mümkinçiligimiz bar. Һäqiqätni eytsam, yeşimizmu yetip qaldi. Biz turuvatqan yärdä egisiz qalğan işt, mšşüklärni baqidiğan fondlardin tartip, härhil yšnilişlärdä häyrihahliq bilän şuğullinidiğan onliğan fondlar moҗut. Ularğa ianä qilip pul kštirip barsaŋ, qobul qilmaydu. Çünki ularğa dšlät täripidin turaqliq mäbläğ bšlünüp turidu. Uniŋdin taşqiri ianä qilğuçilar nahayiti kšp. Ulardin pul alivärgini bilän, hškümät aldida härbir tsent üçün hesavat berişi lazim. Qizimizğa yar-yšläk bolayli desäk, uniŋ ailisimu bizniŋ yardimimizgä muhtaҗ ämäs. Çünki ular hämmä җähättin täl-tšküz. Mana moşundaq yetärlik şaraitta yaşisaqmu, biz heçqaçan mundaq toy qilmiğan bolar eduq. Moşu yärgä kälgändä natiq “sšzümniŋ ahirini eytaymu, eytmaymu” degändäk şük bolup qaldi. Andin zaldiki qäbirstan җim-җitliğini bayqiğandin keyin, kštiräŋgü avazda gepini davam qildi.
–Bu bäthäşlik, israpçiliqniŋ haҗiti nemä? Vahalänki uyğurlar şundaq hatirҗäm, bayaşät yaşavatidu? Moşundaq çeçip, tškkändin kšrä yähudiylar ohşaş baliliriŋlarni duniyadiki äŋ küçlük aliy oquş orunlirida oqutsaŋlar bolmamdu?
Çivinniŋ uçqini aŋlanğidäk, җim-җitliq davam qilmaqta edi. Meniŋ hiyalimğa tehi yeqindila yüz bärgän bir vaqiä käldi. Künini küngä ulap, aran җan beqivatqan bir ailä “Häqtin qalimänmu” däp, daŋqi çiqqan haşamätlik restoranlarniŋ biridä toy qilimän däp bir milliondin artuq pul qärizgä kirip ketiptu. Ändi uni qaçan, qandaq üzär? Yeŋi ailä qurğan ikki yaş arisida soğaqçiliq, uruş-җedäl nemidin başlinidu? Älvättä, birinçi novättä yoqsizçiliq, yetişmäsliktin.
Toydin keyin ğäriptin kälgän mehman bilän alahidä sšhbätlişiş pursiti tuğuldi. Uniŋ eytişi boyiçä, üç küngä sozulğan toyda (mal-gürüç, çoŋ toy, yaşlar keçiligi, çillaq) asasän şula mehmanlar. Holum-hoşna, uruq-tuqqan, ottuz oğul vä hakaza.
– Män bu işiŋlarni zadila çüşinälmidim, – dedi mehman maŋa muraҗiät qilip. – Kim kim, amma bizgä uyğurlarniŋ štmüşi bilän bügünki şaraiti yahşi mälum. Silär bu mäsilä üstidä oylanmisaŋlar bolmaydu. Keyin käç bolup qalidu. Meniŋ rus tilidinmu ançä-munçä hävirim bar. Silärniŋ yüz payiz uyğurlar oltirip, bir-biriŋlar bilän rusçä sšzlişişiŋlarmu meni häyran qaldurdi. Silärniŋ šz millitiŋlardin keçişkä zadi nemä türtkä boluvatidu, zadila çüşinälmidim. Duniya mädäniyitiniŋ şäkillinişigä salmaqliq hässä qoşqan bir häliqniŋ tarihtin yoqap ketip berişi bizni bäkmu eçindurdi. Qazaqstan dšliti silärgä yaritip berivatqan mümkinçiliklärdin šzäŋlar vaz keçivetipsilär. Bu paҗiä!
Bu gäplärni eçiniş ilkidä eytqan mehman “Siz buniŋğa nemä däysiz?” degändäk kšzlirimgä tikildi. Män tilimni jütüvalğandäk, lam-җim demäy yärgä qaravaldim. Çünki, adäm balisi šziniŋ näqädär nadanliğini, qariqosaqliğini etirap qilişi bäkmu täs mäsilä ekän…

Şavkät NÄZÄROV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ