Yätmiş bäş jil billä

0
24 ret oqıldı

Prezident Arhivi Qazaqstan hälqi Assambleyasi bilän birliktä “Mäҗburiy kšçiriş tarihidin. Qazaqstan” layihisi dairisidä şu namliq toplamniŋ 3-tomini näşir qildi.
“Mäҗburiy kšçiriş tarihidin. Qazaqstan” hšҗҗätlär toplimi tuyuqsizla qutluq šyliridin ayrilğan miŋliğan adämlärni orunlaşturuşqa vä ularniŋ kšnüküp-maslişişiğa beğişlandi. 1939 –1945-jillar ariliğidiki vaqitni šz içigä alğan toplamniŋ yeŋi tomini uyuşturğuçilar Şimaliy Kavkaz häliqliriniŋ zorluq-zombiliq bilän kšçirilişigä 75 jil tolğan jilda näşirdin çiqardi. 1930 –1935- jillardiki vaqiälär toğriliq hekayä qilidiğan birinçi tom 2012-jili, 1935 – 1949-jillarğa beğişlanğan novättiki kitap 2014-jili yoruq kšrgän edi.
Äynä şundaq qilip, Qazaqstan tuyuqsizla ilgärki SSSRniŋ birqatar regionliridin – Şimaliy Kavkaz, Gruziya, Qirimdin – mäҗburiy kšçirilgän 500 miŋdin oşuq adäm üçün qutluq šygä aylandi. Ana jutini tärk ätkän adämlärgä ular çüşkän vagonlarniŋ nägä baridiğanliğinimu eytmiğan edi.
Şundaq qilip, SSSR hškümitiniŋ qararliriğa muvapiq, 1943-jilniŋ noyabr' eyida Qazaqstanğa karaçay millitiniŋ väkilliri çüşkän birinçi poezd kälgän edi. Ularni şimalğa ämäs, bälki issiq regionlarğa tähsim qildi: Җänubiy Qazaqstan vilayiti 25 212 adämni, Җambul vilayiti 20 825 adämni qobul qildi. 1944-jili martta yänä 406 375 çeçen vä inguş millitiniŋ väkillirini elip käldi. Barliği bolup 1944-jilniŋ 23-martida Qazaqstan 21 235 balkar çüşkän säkkiz eşelonni qobul qildi. Mähsus kšçirilgänlärni Qazaqstanniŋ barliq regionliriğa degidäk tähsim qildi.
Ularniŋ yeŋi yärlärgä kšnüküp-maslişişi nahayiti muräkkäp ämälgä aşti. Bolupmu 1944-jilda ularniŋ kšpçiligi vapat bolup kätti. Mäsilän, kšçirilgän çeçen, inguş, balkar, karaçaylarniŋ umumiy saniniŋ 23 payizi alämdin štkän.
Biraq qazaq hälqiniŋ tuğma mehmandostluği, mehrivanliği vä tšzümlükligi şu vaqittiki ideologiyadin üstün boldi. Yärlik turğunlar šz yerigä kelip qalğanlarniŋ düşmän ämäs, bälki baş-panasidin ayrilğanlar ekänligini çüşinip, ularğa härtäräplimä yardäm qildi.
Uruş jilliridiki evakuatsiyagä vä mäҗburiy kšçirilişlärgä bağliq Qazaqstanda nahayiti muräkkäp ähval qeliplaşti. Şu vaqitta mämlikättä 500 miŋdin oşuq adäm evakuatsiya qilinğan edi. Ularğa qoşumçä yänä şunçilik mäҗburiy kšçirilgänlärni җaylaşuturuş keräk boldi. Җumhuriyät ahalisimu bärdaşliq kšrsitip, evakuatsiya qilinğanlarni vä mäҗburiy kšçirilgänlärni quçaq yeyip kütüvaldi. Nätiҗidä täqiplängän häliqlärniŋ väkilliri orunlişip, munasip bilimgä vä Qazaqstanda šzliriniŋ ikkinçi vätinigä egä boldi.
Qazaqstan Җumhuriyiti Prezidentiniŋ Arhivida tšrtinçi tom üstidä işniŋ başlanğanliğini hävärläydu. Uyuşturğuçilarniŋ täkitlişiçä, bu tomğa 1945 –1956-jillarniŋ arhiv hšҗҗätliri kirgüzülidu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ