Molla-başarätçilär: ular kimlär?

0
47 ret oqıldı

Bügünki dävirni «İlim-pän täräqqiy ätkän zaman», däp qoyimiz. Biraq meditsina bäzi bir ağriqlar boyiçä heli aҗiz. Sir ämäski, hazir arimizda tehnika vä meditsinidin štüp kätkän kişilirimiz bar. Ular – molla-başarätçilär: ağriğiŋni davalap, bilmiginiŋni uqturup, keläçäk täğdiriŋni bälgüläp beridu. İşänmämsiz? Tšvändä kšz yätküzgän bäzi dälillärgä diqqät qiliŋ.
Rastini eytiş keräkki, başarätçilärniŋ qudritigä män ilgiri işänmättim. Lekin kšz aldimda bolğan bäzi işlarniŋ guvaçisi bolğanda, yaqamni tuttum. Şundaq qilip, män šzämgä tonuş vä hoşna yezilarda yaşaydiğan molla-başarätçilärgä yoluqup, ular bilän sšhbätlişişkä tiriştim.
Birinçi tonuşum – qädimki oyun qartisi arqiliq saŋa qästlik qilğan, yoluŋni toriğan kişilärni tähminän eniqlap beridu. Kälgüsi hayatiŋda nemilärniŋ kütüp turğanliğidinmu hävärdar qilidu. Asasän, bu başarätçigä muhäbbät otida kšyüp jürgän yaş qizlar kelidu. Biriniŋ jigiti yaki yoldişi başqa qiz bilän jürüp kätkän, biriniŋ heli jigiti yoq – kälgüsi künidä uçrişamdu, uçraşmamdu, mana moşundaq problemilar ularni bearam qilivatqan. Uniŋğa heridar bolup barğan monu bir tonuş qiz tšvändikilärni sšzläp bärdi:
– Yoldişim bilän bähitlik dämlärni käçürüvatqan künlärniŋ biridä, šyimizdä tuyuqsiz soğaqçiliq päyda boldi, – däp başlidi sšhbätdişim štkän künlirini äsläp. – U şähärdiki kafelarniŋ biridä küzätçi bolup işlävatatti. Kafeniŋ yerim keçigiçä işläydiğanliğini bilgäçkä, yoldişimniŋ šygä käç kelişi meniŋdä heçqandaq guman päyda qilmidi. Lekin keyinki künliri tävlük boyi šygä kirmäy, ikki-üç kün yoqap ketidiğan qiliq çiqirivaldi. Sorisam, «Kafe taŋ atqiçä işlävatidu. Qonup qelişqa mäҗbur boldum” däp җavap berätti. Rastu, däp unçuqmidim. Şuniŋdin keyin šygä kälsimu, meniŋ bilän tüzügiräk sšzläşmäydiğan boldi. Bara-bara avaz kštiridiğan qiliq çiqardi. Bu bir kelişmäslikniŋ alamiti ekänligini säzdim. Bir küni yoldişimni sinay däp, mäligä ata-anamni yoqlaş üçün kätkändäk boluvaldimdä, käçqurun asta kafeğa käldim. Qariğidäk bolsam, administrator qiz «yoldişiŋizniŋ işliri çiqip qelip, başqa küzätçi bilän novätçiligini avuşturup kätti» degän gäplärni qildi. Män tehimu oylinişqa, änsiräşkä başlidim. Andin yalğuz šygä qaytiştin qorqup, kafeğa yeqinaraq hädämniŋkidä qonup qaldim. Ätisi mäligä ketip, ikki kündin keyin şähärgä yandim. Kälsäm, yoldişim ahanät qilişqa başlidi:
– Apaŋniŋ šyigä kätsäŋ boldi, on kün yoqaysän. Yoldişiŋ barmu, yoqmu –kariŋ yoq? Qosiği toqmu, açmu? Kiyimi pakizmu, kirmu – çatiğiŋ yoq…
Hulläs, kündä degidäk aŋliğan ahanättin keyin billä yaşaş mümkin bolmidi. Män birä-tola ata-anamniŋ šyigä kelivaldim. Keyin moşundaq bir başarätçiniŋ bar ekänligini aŋlap, bardim. Tonuşlirimniŋ eytişiçä, yoluŋni qaytidin eçip bärgidäkmiş. Qandaq qilisän, baliliriniŋ bähitlik, muhimi, šz ailisi bilän yaşişişini qaysi ata-ana halimaydu! «Rämgä işänmä, rämsiz jürmä» däydiğu konilar. Şuŋlaşqa “Säväp bolup qalar” degän niyättä, moşu başarätçigä bar nalämni eytip bärdim. U yaq meniŋ bilän soal-җavap almaşturuş nätiҗisidä yoldişim ikkimiz turuvatqan šygä kimdu-biri qarğiş äkelidiğan bir parçä qäğäz taşlap qoyğanliğini eytti. İlgiri mundaq vaqiälärni aŋliğan bolsammu, ançä işinip kätmäptimänkän. İnsanlarniŋ qandaq yaşişi šzlirigä bağliqqu. Kimdu-biriniŋ bekar qarğişi šzlirigä tegidiğandu, däp jüriverättim. Şuŋa nemä keräk, rämçigä işinip, şähärdiki šyümgä kiyim-keçäklirimni elip ketiş mähsitidä bardim. Degändäk, şkafniŋ tšvänki tahtisida helä konirap qalğan kšynigimniŋ yançuğidin äräpçä hät yezilğan bir parçä qäğäz çiqti. “Başarätçi eytqan qarğiş qäğizi moşu bolsa keräk” däp, yoldişim bilän uçrişip, sšzlişişni toğra kšrdüm. Uniŋğa monu qarğiş qäğizini kšrsättim. Umu bir işinip, bir işänmäy, qäğäzni bir imamğa kšrsätti. Rast bolup çiqti. Özimu keyinki çağlarda kšp pul häşläşni adät qilip, keyin bälgülük bolğandäk, aşnisi bilän kšp käypi-sapağa berilip kätkinini boyniğa aldi. Öz ailisini taşlap, başqa biri bilän kšŋül kštirişkä qandaq kirip kätkänliginimu säzmäy qaptu. İş qilip, yoldişimniŋ bu qiliğini balilirim üçün käçürüp, bu – beşimizğa kälgän “bir sinaqtu, täğdirdu” däp sävirlik qilip, hazir qayta billä yaşap, tirikçiligimizni davamlaşturup kelivatimiz,–gepini ayaqlaşturdi u.
Andin keyin hoşna yezidiki ağriqlarni davalaydiğan molla-başarätçigä bardim. Uniŋğa täväniŋ, hätta başqa şähärlärdin kälgüçilär helila kšp ekän. Män barğan küni bäşi novitini kütüp oltiratti. Biri hätärlik ağriqqa duçar bolğan ohşaydu. Yenida oltarğan anisiniŋ eytişiçä, balisini dohturlar saqaytalmay, ağriqhanidin çiqirivetiptu. Aşqazini ağrip, hätta operatsiya qilişqa yarimaptu. Barmiğan yeri qalmay, ahiri tavakälçilikkä bäl bağlap, ilgiri dohtur bolup işligän, keyiniräk tomur tutup, ağriqqa diagnoz qoyup, uniŋ davasini eytip beridiğan moşu molla-dohturğa käptu.
Meniŋmu beşim pat-pat ağriydiğan qiliq çiqirivaldi. Dohturlarniŋ eytişiçä, baştiki tomurlarniŋ biridä qan uyup qalğan ekän. Şuŋlaşqa yerim jilda bir davaliniş kursidin štüp turimän. Ukol-sistemilardin keyin qan suyulup, baş ağriği birä-tola tohtaydu. Andin biraz vaqit štkändin keyin yänä başlinidu. Şuŋlaşqa bu ağriqniŋ nemidin päyda bolğanliğini mollidin soridim. U tomurlirimni tutup, ağriq häqqidä sorap, «kiçik çeğiŋda beşiŋ zähimlängän: yä qattiq närsä täkkän, yä jiqilip, yärgä beşiŋni qattiq urivalğansän» dedi. «Baliliqta şoh bolduq. Ursaqmu, urivalğandimän», dedim içimdä. Andin u maŋa häliq tibabätçiligi boyiçä tegişlik dora-därmäklärni yezip bärdi.
Ahirqi tonuş molliniŋ hisliti başqa: kiçik balilarniŋ heyim-hätärgä uçrimasliği üçün däm salidu, jütüp kätkän nemilärni tepip beridu vä hakazilar. Ağinämniŋ oğli kiçigidin kšp ağrivärdi. Ağriqhanidin çiqmas boldi. Keyin «ävliya» atalğan moşu molliğa apirip, däm salğuzdi. Täliyimu yaki molliniŋ qudritimu, oğli šzini bearam qilğan ağriqlardin hali boldi, şükri.
Bu molla şundaqla jiraq-yeqindiki kişilärniŋ jütüp kätkän närsilirini tepip berişkä yardäm qilğan. U elivalğan kişini eniq eytip bärmisimu, tür-şäklini, müjäzidiki bäzi qiliqlirini, jütkän närsiniŋ qandaq җayda turğanliğini eytip berişi arqiliq guman tuğduridiğan kişilärni, җaylarni eniqlavalidu. Bäzi bir kişilär uzaq säpärgä çiqiş aldida «yolum oçuq bolsun» däp, bu mollidin şäkil yazduruvalidu. «İşim alğa bassun» däp kelidiğanlarmu az ämäs. Ularniŋ arisida tonulğan sän°ätkarlar, tiҗarätçilär bar.
Mana, män bilidiğan molla-başarätçilär moşular. Ändi turmuş-tirikçilik däp, җämiyitimizdä yalğan mollilarniŋmu kšpiyip kätkänligini ammiviy ähbarat vasitiliridä kšrüp, oqup jürimiz. Undaqlarniŋ qarmiğiğa çüşüp qeliştin huda saqlisun. Eytmaqçi, arimizda baliliq bolalmiğan ayallarnimu qosaq kštärgüzidiğan mollilarniŋmu bar ekänligini aŋliğanmän. Lekin ularniŋ maharitiniŋ qançelik däriҗidä häqiqätkä uyğun ekänligigä tehi kšz yätküzmidim. Bilidiğinim, uzaq vaqit bala sšymigän aililär däsläp tonuş-bilişliriniŋ balisini beqivalğandin keyin, ata-ana bähtigä yätkänligini bilimän. «Bala beqivalsaŋ, Hudayim saŋimu beridu» degän konilarniŋ sšzi bekar bolmisa keräk.
Män moşu “tätqiqatlirimniŋ” nätiҗisidä adämlärgä qaraydiğan molla-başarätçilärniŋ ikki türi bar ekänligigä kšz yätküzgändäk boldum. Birinçisi, biz juqurida qäyt qilğan, adämlärniŋ kamçiliğini paş qilidiğan, bemarlarni saqaytidiğan vä heyim-hätärdin qutulduridiğanlar. İkkinçisi, yänä äşu juquridia täkitliginimizdäk, bälgülük bir ayalniŋ yaki qizniŋ yoldişini yaki jigitini heridar qarmiğiğa çüşirip berişkä qaritilğan qarğiş qäğäzlär, süritigä qarap oqutivalidiğan ohşaş yaman işlarğa baridiğan mollilar. Bularniŋ hizmät-hislitini qançelik därijidä bahalaşqa bolidu? Ular turmuş-tirikçilik däp pul tepiş koyida jürgänlärmu yaki häqiqätän boyiğa Huda äta qilğan hislät-qudrätmu? Bu yeqini, siz, oqurmänniŋ änçisigä qoyduq.

Abdulҗan AZNİBAQİEV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ