Öz šyümniŋ huşluği, put-qolumniŋ boşluği yaki Güldalada yänä tšrt ailä šylük boldi

0
140 ret oqıldı

Güldala. İlgärki «Krasnoe pole» yezisi. Ahirqi vaqitlarda kšpligän şähärlär bilän yezilarniŋ namliri šzgürüvatidiğu. «Güldala nami oŋuşluq šzgärgän yezilarniŋ biri» deyişidu, turğunlar. Demisimu, ismi җismiğa yaraşqan yeza. U yaqtin, bu yaqtin kšçüp kälgänlär kšp. Tärmä jut bolsimu, hälqi nahayiti šm. Yeqinda ularğa yänä tšrt ailä kelip qoşuldi. Ailä bolğanda yalğuz anilar. Һär biriniŋ bäştin (!) balisi bar. Äsli balilarniŋ anisimu, atisimu bir. U – Gülҗahan ana Muratova.

Bähtişat SOPİEV,
«Uyğur avazi»

Öziniŋ käŋ häyrihahliq paaliyiti bilän tonulğan җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi yenidiki Nuraniy anilar keŋişiniŋ räisi Gülҗahan Muratovani tonumaydiğan uyğur yoq, desäm hatalaşmaymän. Şundimu biraz lirikiliq çekiniş qilsaq artuqluq qilmaydu, däp oylaymän.
…Yeŋidin ailä qurğan Gülҗahan bilän Yüsüpҗanğa hayatniŋ helä issiq-soğlirini beşidin käçürüşkä toğra käldi. Birdä aç, birdä toq. Kiyimimu pütün ämäs. Gülҗahan Kiçik Çiğan ottura mäktividiki pionerlar uyuşmisiğa işqa orunlişidu. Keyin Yarkänttiki internatta tärbiyiligüçi bolup işläydu. Moşu yärdä işläp jürüp, u buhgalteriyaniŋ işiğa arilişip qalidu. Mana şuniŋdin keyin hesap-çottin häviri bar hanimni Yarkänttiki Orta yeziliq keŋişigä işqa täklip qilidu. Yaş buhgalterğa şähärdä iҗaridä turuşqa vä yänä başqimu qiyinçiliqlarni tartişqa toğra kelidu. Amma u duç kälgän qiyinçiliqlarniŋ hämmisigä bärdaşliq berişqa tirişidu. Nesiyägä pul elip, çaqqanğinä bir šy setivalidu. Şu vaqitta yarkäntliklärdä yeŋi šy tutqan ailigä qazan, җoza kštirip kiridiğan adät qeliplaşqan edi. Kigiz, qaça-qomuç ohşaş šy җihazliriniŋ hämmisi än°äniniŋ arqisida käldi. Gülҗahan ana bu yahşiliqlarni untuğini yoq. Şu vaqitta u «ägär bay bolup qalsam, tapqinimni äl-jut bilän bšlüşimän» däp šzigä sšz bärgän edi.
Keŋäş İttipaqi tarqiğandin keyin Gülҗahan ana tiҗarät bilän şuğullinidu. Däsläpki tapqan paydisini u häyrihahliq paaliyätkä işlitidu. Bir küni animiz on mişkap unni elip tuğulğan täväsi Uyğur nahiyäsigä atlinidu. Qiziq yeri, şu vaqitta adämlär sahavätlik ayalniŋ bu härikitini qobul qilmaydu. Keŋäş İttipaqidin qalğan çüşinik: «aç qalğan heçkim yoq, biligimdä küçüm bar» degän ränҗişlärni däydiğan bir zaman edi u. Şundaq qilip, u bir mişkap unni dovunluq Rozi momayğa, bir mişkapni tuqqanlarniŋ birigä berip, qalğinini qayturup kelidu. Säkkiz mişkap unni kšpçilikniŋ mäslihiti bilän Yarkäntniŋ meçitiğa apirip qoyidu. Meçit qomi uni turmuşi naçar aililärgä tarqitivetidu. Keyin şu tizim arqiliq šziniŋ häyrihahliq paaliyitini başlaydu. Mälum vaqit štkändin keyin, Uyğur nahiyäsidimu yardämgä muhtaҗ aililär tepildi. Undaqlarni aŋlisa, animiz çidap turalmaydu.
Ötkän jili Gülҗahan ana Güldalağa «Anilar šyini» selip, toqquz ana bilän ottuz balini asravalğan edi. Aldiniŋ bir, käyniniŋ 5 balisi bar. Ular häqsiz turidu. Ozuq-tülükniŋ hämmisini animiz šz hšddisigä alğan. Anilar işlimäy, päqät baliliriğa qarap, šydä oltiridu. Baliliri bilän koçida qalğan yalğuz anilarğa šy selip bärgän bu ailigä «apirin» äyläp, ularniŋ jitimlarğa qilivatqan ğämhorluğiğa qarap hämmimiz zoqlanduq. Bir yaki ikki balisi barlarğa bir bšlmä, uniŋdin kšp balisi barlarğa ikki bšlmidin aҗritiliptu. Monça, kir juyuş bšlümi umumiy ekän. Bäş millät: uyğur, qazaq, rus, käris, šzbäk.
Gülҗahan Muratovaniŋ (äsli ismi Җahangär) jitimlarniŋ beşini siypap kelivatqiniğa kšp vaqit boldi. Bu häqqidä almutiliqlar bilän Uyğur, Ämgäkçiqazaq, Panfilov nahiyäliriniŋ turğunliri yahşi bilidu. Bolupmu Roza-ramzan, Qurvan heytliri päytidä u nahiyälärni arilap ketidu. Yeŋi oquş jili başlanğandimu ähvali eğir aililärgä qol uçini sozidu.
Bu qetim Güldalada yänä toy. Aniniŋ «Anilar šyidiki» kšpbaliliq anilarni bšlüp çiqiriş oyimu yoq ämäs edi. Armini ämälgä eşip, u štkän häptidä tšrt aniğa täntänilik türdä šyniŋ açquçlirini tapşurdi. Jiraq-yeqindin jiğilğan mehmanlarniŋ hahişi boyiçä märasimni Gülҗahan aniniŋ šzi eçip bärdi.
– Bügün hoşalliğimniŋ çeki yoq, – däp sšzini başlidi u. – Bu šylärniŋ hulini män qurğunim bilän işniŋ kšpini meni qollap-quvätligän pärzäntlirim, tiҗarätçilär, yaşlar qildi. Ularğa minnätdarliğim çäksiz. «Kšp tükärsä, kšl bolidu» degini moşu bolsa keräk. Meniŋ tiligim birla: elimizdä jitim-yesirlar azaysun, anilarniŋ kšzidä näm bolmisun!
Mundaq märasim bizniŋ Talğir nahiyäsidä birinçi qetim boluvatidu, – dedi Talğir nahiyälik içki säyasät bšlüminiŋ başliği Tolqın Sametova. – Aŋlisam, animizğa jiraq-yeqindin qol uçini sozğanlarmu bar ekän. «Birlişip kštärgän jük yenik» demäkçi, buniŋdin keyin bu layihäni šz qolumizğa elip, uni davamlaşturuşqa tirişimiz. Moşundaq yahşi başlanmiğa yol eçip bärgän animizğa alqişimiz çäksiz. Kšpmillätlik Qazaqstandiki häliqlär dostluğiğa til tägmisun!
Talğir nahiyäsidin kälgän mehmanniŋ bu tiligigä Talğir nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi İminҗan Tohtahunov, uniŋ maarip işliri boyiçä orunbasari Şeripҗan İliyarov, nahiyälik hanim-qizlar keŋişiniŋ räisi Kaminur Sopievalarmu qoşuldi.
Şuniŋdin keyin ular G. Muratovağa Talğir nahiyäsiniŋ hakimi Rıskeldı Sätpaevniŋ Pähriy yarliğini tapşurdi.
– Yezimizda kšptin kütkän çoŋ toy, – däp sšzini başlidi Güldala yeziliq okrugi hakiminiŋ orunbasari Meruert Äzılqiyamova. – Gülҗahan animiz üç jildin beri bizniŋ yezidiki täminati tšvän aililärgä qol uçini sozuvatidu. Özi beqip çoŋ qilivatqan «baliliriğa» šy selip berip, beşimizni kškkä yätküzdi. Bu häqiqiy märdaniliqniŋ ülgisi. Animizniŋ yenida bolğan barliq otjüräk insanlarğa yeza turğunliri namidin rähmitimni eytmaqçimän.
– Meni aniniŋ balilarğa bolğan muhäbbiti qayil qildi, – däydu Guldala ottura mäktiviniŋ mudiri Quan Aytbaev, – Ana bu yärgä kšpbaliliq anilarni elip keliştin burun mäktäpkä yoluqti. «Balilarni oqutuş keräk» dedi animiz, maŋa. Rast, bu yärdä äŋ muhimi – bala. Şuŋlaşqa mundaq çoŋ işni qolğa alğan aniniŋ täklivini oylanmayla qobul qildim. Һazir ottuz bala bizniŋ mäktäptä oquvatidu. Ana ularniŋ bilim elişi üçün barliq şaraitni yaratmaqta.
– Aldi bilän silärgä җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi, Qazaqstan Җumhuriyiti, Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputati Şahimärdan Nurumovniŋ illiq salimini yätküzmäkçimän, – dedi uniŋ orunbasari, «Uyğur avazi» gezitiniŋ baş muhäriri Erşat Äsmätov. –Jitim kšrsä beşini siypaşqa adätlängän Gülҗahan animiz milliy mädäniyitimiz җankšyärliriniŋ biri. U bäş täŋgä tapsa, uniŋ mälum qismini muhtaҗlarğa häşläydu. Milliy mätbuatimizğa, mäktäplirimizgä dayim yardäm qilip kälmäktä. Uniŋ jürigi şuniŋ bilän billä «elim» däpmu soqidu. Moşu ahirqi qetim Arısta yüz bärgän vaqiägä yänä birinçilärdin bolup yardämgä käldi. Märkäz äzaliri Elbası Nursultan Nazarbaevniŋ, Prezidentimiz Qasım-Jomart Toqaevniŋ dana säyasitini qollap-quvätläp, elimizda häliqlär dostluğini mustähkämläştä ayanmay ämgäk qilivatidu. Moşundaq birimizniŋ beşiğa kün çüşkändä yänä birimiz uniŋğa yardämlişişkä aldirisaq här qandaq mäsilini yeşişkä bolidekän. Bügünki märasim – äynä şuniŋ bir kšrünüşi. Balilarmu jitim qalmaydu, anilarmu jiğlimaydu.
– Gülҗahan animizni 20 jildin oşuq vaqit yahşi bilimän, – däydu ҖUEMniŋ Almuta şähärlik şšbisiniŋ räisi Äbäydullam Җaparov. –Uniŋ qilivatqan häyrihahliq işlirini atap štidiğan bolsaq, sanap tügätküsiz. Bügünki märasim şuniŋ bir tamçisi. U bizniŋ millitimizniŋ arisidin çiqqan märt-märdanä anilarniŋ biri. Uniŋ ismi bilän dayim pähirlinimiz.
Moşundaq märasimniŋ bolidiğanliğini aŋlap, ättäy käldim, –däp sšz aldi Güldala yezisiniŋ aqsaqali Nazarbek Bekjigit. – Äҗayip bir mehir-şäpqätlik işni ämälgä aşurğan ana häqqidä aŋlap, şu animizni kšrgili käldim. Sizgä egilip tazim qilimän. Mundaq iş kšrüngän adämniŋ qolidin kälmäydu. Sizniŋ bu işiŋizni başqilarğa ülgä qilip kšrsitiş keräk. Bolupmu yaşlarğa. Anilarniŋ jürigi äynä şundaq käŋ, mehrivan, kšyümçan, mehir-sahavätlik bolidu.Yüz yaşaŋ, Ana!
Şuniŋdin keyin märasimniŋ rämizlik lentisi qiyilip, Bağilaş Janataeva, Tat'yana Hulhaçinova, Zarina Çoruqova, Zul'fiya İsrayilova qatarliq kšp baliliq anilarğa šyliriniŋ açquçliri tapşuruldi. Bularniŋ üçiniŋ bäştin (!) balisi bar. Biriniŋ tšrt. Buniŋdin keyin bu anilar baliliri bilän barliq şarait yaritilğan üç eğizliq šydä yaşaydiğan bolidu. Anilarniŋ hämmisi kšzlirigä yaş aldi. Bäziliri helä vaqitqiçä šzlirini tohtitalmidi. Öylärniŋ işigi eçilğandin keyin mehmanlar arisidin: «qandaqkän?», «şunçä bala bilän patamsilär?» degän soallarni qoyğanlarmu boldi.
– Äŋ ävzili, šzimizniŋ šyi. Buniŋdin bir näççä jil ilgiri baş panasiz jürgän eduq. İjarigä pul tapsaq, qosaqqa yoq. Özimiz mäyli, balilirimiz aç qalğan künlärmu bolğan. Һazir turuşluq šyimiz bar. Äŋ muhim mäsilimiz yeşildi, – yänä kšzlirigä yaş aldi anilar. Öz šyümniŋ huşluği, put qolumniŋ boşluği. Hoşalliq jiğisi…
Talğir nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ