«Män jurnalistikini tallavaldim»

0
20 ret oqıldı

Bähtişat SOPİEV,
«Uyğur avazi»

Käsipdaş häqqidä yeziş nahayiti qiyin. Uni az degändäk, sšhbätdişim meniŋdin helila çoŋ. Üç dävirni kšrgän jurnalist. Keŋäş İttipaqi, uniŋ parçilinişi vä Qazaqstan mustäqillik alğan jillar. U –«Veçernıe Almatı» geziti baş muhärririniŋ orunbasari Abduhelil Җälilov.
Abduhelil Ärkinoğli uyğurlar bilän ançä arilişip kätmäydu. Buni šzimu iqrar qilidu. Uniŋ dadisi, märhum Ärkin aka Җälilov bilän qoyuq arilişattuq. U gezitimizniŋ yeqin dosti edi. Pat-pat kšrüşüp turattuq. Ärkin aka šz vaqtida Uyğur nahiyäsidä җavapkärlik hizmätlärni atqurdi. Nahiyälik iҗraiy komitetiniŋ räisi boldi. Dadisiniŋ hizmitigä bola, Almutida tuğulğan Abduhelilğa Çonҗida oquşqa toğra käldi. U ottura mäktäpni yahşi bahalarğa tamamlap, QazDUniŋ jurnalistika fakul'tetiğa oquşqa çüşti. Çünki jurnalist boluş uniŋ baliliq armini bolğan.
– Mäktäptä oqup jürgän päytimdä «Drujnıe rebyata» gezitida «Atomnıy vek» namliq şeirim yoruq kšrdi, – däp štmüşni äslidi käsipdişim. – Bu gezit meniŋ Germaniyadä härbiy hizmitini atquruvatqan akamniŋ qoliğa çüşüp qalidu. U hoşalliğidin gezitni kštirip, härbiy qisimniŋ başliğiğa kiriptu. Şu vaqitta akamğa rähbärlik onkünlük däm eliş bärgän ekän. Akamniŋ helä vaqitqiçä mahtinip jürgini yadimda. Şu kündin başlap, meniŋda jurnalistikiğa bolğan qiziqiş tehimu ulğaydi.
U kšpinçä rus tilida yazdi. Şuŋlaşqimu studentliq päytidä ämäliy täҗribisini vilayätlik «Ogni Alatau» gezitida štküzidu.
– Bir küni Kerbulaq nahiyäsigä iş babi bilän berip, bir ataqliq qoyçi toğriliq maqalä yazdim. Qiziq yeri, meniŋ maqaläm gezitta besilğan küni uniŋğa «Sotsialistik Ämgäk Qährimani» atiği berildi. Maqaläm bilän Pärman billä yoruq kšrgän edi.
Moşu gezit uyuşturğan bir konkursqa ikki jil uda qatnaştim. Birinçi jili orunğa erişälmäy räğbätländürüldüm. İkkinçi jili 2-orunni egilidim. Maŋa QazDUda däris bärgän ustazim Sopkinmu moşu konkursqa iştrak qilip, üçinçi orunğa erişti. Uniŋ: «Şagirt ustazidin ozuptu», degini moşu bolsa keräk» däp qolumni alğini yadimda.
Oquştin keyin Abduhelil Ärkinoğli Uyğur nahiyälik iҗrakomniŋ mädäniyät bšlümigä işqa orunlişidu. Oqiti: malçilarni arilap kino kšrsitiş, bäzidä ularğa gezitlarni oqup berişkimu toğra kelätti.
– Bäş aydin keyin nahiyälik «İli vadisi» gezitiğa işqa yštkäldim. U vaqitta Mahmut İmitov degän kişi baş muhärrir edi. Tuyğun aka Rämäkov uniŋ orunbasari bolidiğan. Bu yärdä uyğurçä maqalilarni yezişqa başliğanda meni Täşkiliy bšlümigä işqa täklip qildi. U yärdä tšrt jil işlidim. Ämäldar boluş jurnalistniŋ işi ämäs ekän. Şuŋlaşqa meni iştin boşitişini iltimas qilip, birnäççä qetim ärizä yazdim. Ahiri ärizämni Umumiy bšlümdä tirkättimdä, iştin kättim. Dadam meniŋ dšlät hizmitidä işlişimni halisa keräk, amma män jurnalistikini tallavaldim.
U Almutiğa kelip, däsläp İli nahiyälik «Put' İl'iça» gezitida işläydu. Keyin Almuta şähärlik «Veçernıy Almatı» gezitiğa avuşidu. U yärdä šz paaliyitini addiy muhbirdin başlaydu. Gezitta җavapkär katip ohşaş җavapkärlik hizmätlärni atqurdi. Һä, bügün bolsa, baş muhärrirniŋ orunbasari. Ariliqta gezitta kommertsiyalik mudir hizmitinimu atqurdi. Buniŋmu šzigä çuşluq sävävi bar. Çünki sabiq Keŋäş İttipaqi tarqiğandin keyin barliq sahalarda ihtisadiy bohrançiliq yüz bärdi. Buniŋdin jurnalistika sahasimu istisna ämäs edi.
– Ötkän äsirniŋ 90-jilliri «Veçerkiğimu» eğir künlär çüşti, – däydu Abduhelil Ärkinoğli. – Gezit «Däuir» näşriyatiğa helila qärizgä petiptu. Gezitniŋ novättiki sanini näşirgä täyyarlavatimiz. Näşriyat mudiri «qärizni tšlimisäŋlar, gezitni basmaymiz» dedi. U vaqitta gezitniŋ baş muhärriri Vladimir Zenkis edi. U meni çaqirivelip, «bir närsä oylaşturğin» däp tapşurdi. Därhal yadimğa Vladimir Andreeviçniŋ «Dosmuqasan» ansamblida billä işligän dosti Şarip Omarov käldi. U yaq şu päyttä Almuta şähiri hakiminiŋ orunbasari edi. Gezitniŋ yänä bir orunbasarini başlap, şähärlik hakimiyätkä käldim. Şarip Omarov «Rahat palas» mehmanhanisida štüvatqan bir çoŋ jiğinda ekän. U yärgimu barduq. Yardämçiliri uniŋğa qoyup bärmidi. Ahiri ularğa: «Uni «Dosmuqasanda» billä işligän dosti Vladimir Zenkis kütüvatidu» däp yalğan eytişqa toğra käldi. İşinämsiz, Şarip Omarov jügräp degidäk çiqip: «Qeni Zenkis?» demäsmu, män uniŋğa bolğan vaqiäni çüşändürdüm. U bir çätkä çiqip, telefon arqiliq mäsilini häl qildi. Gezitni basmihaniğa ävätivättuq. Ätisi şähärlik hakimiyät qärizimiznimu tšlävätti.
Käsipdaş ikkimiz turupla jurnalistikiniŋ bügünki ähvali häqqidä qizğin sšhbätkä çüşüp kätti.
– Һazir jurnalistikida päriq yär bilän asman, – dedi käsipdişim. – İlgiri härqandaq redaktsiyagä gezitqa täyyar kadrlar kelätti. U maqalä yezişnimu, sürätkä çüşirişnimu, maket yasaşnimu bilätti. Burun biz ähbarat izdäp çiqip ketättuq. Һazirçu? Yaşlirimiz hämmä närsini kabinetta oltiripla İnternettin alidiğan boldi. Mümkin, bu zaman tälividu. Amma, meniŋçä, hazirqi yaşlarda iҗadiy izdiniş yoqtäk.
Atmiş yeşiniŋ täŋdin-tolisini jurnalistika sahasiğa beğişliğan käsipdişimniŋ bu pikrigä qoşuldum.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ