“Pänlär padişasiniŋ” muällimi

0
1 444 ret oqıldı

Raşidäm RÄھMANOVA,
«Uyğur avazi»

Mäktäp – bilim oçiği, tärbiyä makani. Şuŋlaşqimu muällimlik – juquri җavapkärlikni täläp qilidiğan käsip. Şu җavapkärliktin qorqmay, käspiniŋ hšddisidin çiqip, pütkül aŋliq hayatini bala tärbiyisigä beğişlap, uniŋ ilim duniyasiğa bolğan yolini açqan ustazlar – җämiyitimizniŋ äŋ hšrmätlik adämliri. Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Malivay yezisiniŋ turğuni Yarmuhämät Şäripov – äynä şundaq insanlarniŋ biri.
Yarmuhämät Tursunoğli 1949-jili Ğulҗa täväsidiki Qaş mähällisidä tuğulğan. 14 yeşida ata-anisi bilän Qazaqstan diyariğa kšçüp çiqqandin keyin šzliri orunlaşqan Malivay yezisida bilimini davamlaşturdi. 1967-jili yezidiki mäktäpni äla bahalar bilän tamamlisimu, şu vaqittiki täläplärgä muvapiq aliy oquş orniğa barmay, «Mayak» tamaka sovhozida komsomol-yaşlar brigadisida ämgäk qildi.
Mälumki, Malivay yezisidin onliğan alimlar, yazğuçi-şairlar, ämgäk qährimanliri yetilip çiqqan. Yarmuhämät akimu şu ämgäksšygüç jutdaşliridin ülgä elip, tez arida ilğarlar qataridin kšründi. Sovhozniŋ Pähriy yarliqliri bilän maddiy mukapatliriğa erişti. Nätiҗidä ilğar yaş işçi häqqidä iҗabiy inkaslar vilayät miqiyasida taridi. Şu çağda «Qazaqstan radiosiniŋ» muhbirliri yeziğa kelip, u häqqidä aŋlitiş täyyarlap, iş-täҗribisini җumhuriyätkä tärğip qildi. 4-5 jil etiz şaŋlirida çiniqqan Yarmuhämät aka ändi kšptin beri kšŋligä pükkän arminini royapqa çiqiriş üçün Almuta şähiridiki Abay namidiki Qazaq dšlät pedagogika institutiğa qarap atlandi.
Täkitläş lazimki, Yarmuhämät aka mäktäptä oqup jürginidä matematika pänini intayin yahşi kšrätti. Çünki uşbu pän muällimi – ustazi Gülpäm hädiniŋ oquğuçilar aldida šzini tutuşi, ularğa mehrivanliq bilän muamilä qilişi balilarniŋ bar vuҗudini šzigä җälip qilivalatti vä balilar šzliriniŋ räqämlar duniyasiğa äriksiz kirip kätkänligini säzmäy qalatti. Qisqisi, Yarmuhämätniŋ muällim boluşiğa, yänä kelip matematika päniniŋ muällimi boluşiğa mana şu pänniŋ qir-sirlirini ügätkän ustazi säväpçi boldi.
Şundaq qilip, Yarmuhämät fizika-matematika fakul'tetiğa oquşqa çüşti. İnstitutta oqup jürginidä Vätän aldidiki borçini štäş üçün härbiy säpkä çaqirtildi. Armiyadin keyin 1978-jili institutni muvappäqiyätlik tamamlap, yeziğa qaytip kelip, ta hšrmätlik däm elişqa çiqqan 2012-jilğiçä Malivay ottura mäktividä matematika pänidin däris bärdi.
Sšyüp talliğan käspi bolğaçqa, Yarmuhämät aka işiğa bar işqi, vuҗudi bilän kirişidu. Aliy däriҗilik muällim atilidu. Şu tüpäyli pän kabinetlirini rätkä kältürüşkä، oquğuçilarniŋ matematika pänigä bolğan iştiyaqini oyğitişqa munasip hässisini qoşidu. Ülgilik sinip yetäkçisi süpitidä 1993-jili vilayätlik muällimlärniŋ bilimini mukämmälläştürüş instituti uyuşturğan «Oquğuçilarni häliq pedagogikisi asasida tärbiyiläş» seminariğa qatnişidu. Seminarda «Uyğur šyini» uyuşturup, hälqimizniŋ urpi-adätliri asasida «Uyğur mäşrivi” vä “Gülçay» namliq oçuq tärbiyä saatini štküzüp, juquri bahağa erişidu. 10-11-siniplarniŋ matematika päni boyiçä didaktikiliq materiallirini vä 5-sinipniŋ matematika därisligini uyğur tiliğa tärҗimä qilidu.
Ustaz yüzligän şagirtlarni tärbiyiläp, uçum qildi. Arisida älaçilarmu bar. 1999-jili mäktäpni «Altun bälgü» bilän tamamliğan Gülvira Rozieva şular җümlisidindur. Şagirtliriniŋ nurğuni muällimlik yolini tallavaldi. Җümlidin Risalät Mäŋsürova, Büvinur Üsänova, Gülmira Bähniyazova, Gülnarä Qadirova, Hurşidäm Niyazova, Märhäba Sadirova, Zulmira Validinova, Gülnisa Yunusova – aliy däriҗilik muällimlär ataldi.
Yarmuhämät Tursunoğli talay qetim nahiyälik pän olimpiadilirida adil qazilar qatarida 9- vä 11-sinip oquğuçiliriniŋ matematika päni boyiçä täkşürüş komissiyasiniŋ äzasi, «Altun bälgügä» ümütkar oquğuçilarniŋ Taldiqorğanda štküzülgän yazmiçä emtihan işiniŋ mustäqil komissiya äzasi bolup tayinlandi. Şundaqla u 1998 – 2006-jilliri mäktäpniŋ käspiy ittipaq komitetiniŋ räisi bolup işläp, mäktäpniŋ maddiy-tehnikiliq bazisini yahşilaşqa, pän kabinetliriniŋ җabduqlinişiğa, muällimlärniŋ šz käspigä bolğan җavapkärligini aşuruşqa, mäktäp oquğuçiliriniŋ، yeza yaşliriniŋ sağlam hayat tärzigä bät buruşiğa kšp küç çiqardi.
Yarmuhämät aka җämiyätlik işlarniŋ paal iştrakçisi süpitidä Ämgäkçiqazaq nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizi Malivay yeziliq şšbisiniŋ tärkividä milliy urpi-adätlärni tikläşkä، uyğur mätbuatini qollap-quvätläştä، yezidiki koçilarniŋ namlirini zaman tälivigä muvapiq šzgärtişkä birkişilik hässisini qoşti. ھazir u hšrmätlik däm elişta. Biraq җämiyätlik işlardin qol üzgini yoq. Malivay yeza okrugi hakimiyiti yenida qurulğan «Qauımdastıq» komitetiniŋ äzasi.
Yarmuhämät aka – päqät aliy däriҗilik ustaz, җämiyätlik işlarniŋ aktivisti bolupla qalmay, ailisidimu kšpkä ülgä bolarliq vapadar yar, mehrivan ata häm kšyümçan bova. Ömürlük җüpti – Şämşinur hädä ھasanova bilän bir sinipta, bir institutta oqudi. Bir mäktäptä işläp, hšrmätlik däm elişqa çiqti. Är-ayal ikkisi tšrt qiz häm bir oğul tärbiyiläp, šstürdi. Ularniŋ barliği ana tilida bilim aldi. Pärzäntliridin qizi Gšzäl mäktäpni “Altun bälgügä”، qalğanliri Ülgilik şahadätnamigä tamamlidi. ھämmisi aliy oquş orunlirida bilim elip, šz käspi boyiçä ämgäk qilivatidu. Mana moşundaq ülgilik ailä nahiyälik «Ülgili otbası» konkursiğa qatnişip, mukapatliq orunğa erişti.

Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ