Biz, adämlär, yalğuz ämäs bu duniyada…

0
73 ret oqıldı

Bu duniyada tirik moҗudat – insanlar, җan-җanivarlardin başqa periştälär bilän җin-şäytanlarniŋ barliğiğa işinämsiz? Tšvändä äl arisida taralğan monu vaqiälärgä diqqät qilip kšräyli.
Äslidiğu, biz, musulman ähli, käçqurunluği yatar aldida kiçik balilarni uhlitiş üçün qorqutup: «Teç yat, җin kelivatidu» däp kiçigidinla җin-şäytanniŋ barliğiğa kšz yätküzüvetimiz. U durus ämäs. Sävävi, bala uçtumtut yalğuz qalğan vaqtida “җin kelip qalamdekin?” degän oyda çšçüp-ağrip qelişi ehtimal vä psihologiyasigimu äksi täsirini yätküzüşi mümkin. Şundaq ekän, җin-şäytanlar bu duniyada barmu yaki yoqmu?
Kündilik turmuşimizda bäzilirimiz ağriq-silaqlarğa qaraydiğan molla-başarätçilärgä dava izdäp barimiz. Ular äslidä «heridarlirini» җümä küni qarimaydu. Nemişkä? Bu häqqidä «İhsan» diniy jurnaliniŋ muhärriri Adilҗan Һapizov mundaq däydu:
– Molla-beşarätçilär asasän šziniŋ җin-şäytanliri bilän sšzlişidu. Җümä küni äzän çaqiriştin, kšp oqulidiğan Qur°an sürilärdin qorqup, җin-şäytanlar molla-beşarätçilär bilän «alaqisini» üzüvalidu. Äslidä beşarätçilärgä beriş – guna. Ular «heridarliriğa» җin-şäytanniŋ «mäslihiti» bilän qaraydu.
Bu yärdin şu närsä kelip çiqiduki, beşarätçilärgä yoluquş aldida oylanğinimiz toğra ekän.
Җin-şäytanlarniŋ barliğiğa uhlavatqanda kšridiğan çüştinmu bayqaşqa bolidu. Bäzi kişilär keçisi šz-šzidin vaqirap-tepirlap, ohinip ketidu. Sorisaŋ, «boynumni biri qisivalğandäk, däm alalmay qaldim» yaki «qol-putumni bağlap qoyğandäk, midirlalmay qaldim» däydu. Mundaq vaqtida «seni qara besip, çüşüŋni җin-şäytan oravaptu» däp, yastuq astiğa piçaq yaki nan parçisini selip qoyimiz. Şäytan uniŋdin qaçidekänmiş.
Ötkändä bir tonuşum mundaq däp qaldi:
– Bir tuqqinimiz keçisi uhlavatqanda sirttin därvazini biri uruptu, – däp başlidi u gepini. – Kiyinip, sirtqa çiqip, «kim bu?» däp sorisa, heçkim җavap bärmigidäk. Andin «quliğimğa äştaq aŋlanğandu» degän oyda käynigä burulup, tšrt-bäş qädäm maŋğandin keyin därvazini yänä urğidäk. «Bismillini» tiliğa alğan u asta därvaza aldiğa kelip, «bu kim?» däp yänä soraptu. Ätrap җim-җit. Andin därvaziniŋ u çetidä kšyüvatqan bir nemini kšrüptu. Därvazini eçip qarisa, eriq boyida yopurmaqlar kšyüp, šy täräpkä qarap tutuşup qelivatqidäk. Şuniŋdin keyin u otqa su çeçip šçirivetip, andin šygä kirip ketiptu. Konilarniŋ «säbilärni periştilär saqlaydu» deginini aŋliğinim bar, ändi monu – keçisi šy täräpkä qarap tutuşup maŋğan tilsiz yeğidin saqlap qalğan kim?
Ävu bir jili bir top ağinilär bilän hoşna yezidiki tonuşumizniŋ šyigä mehmanğa barduq. Käç bolup kätkänliktin, şu šydä qonup qalduq. Arimizda tilida ilimi bar ağinimiz «haraq içkänlär yenimda yatmaŋlar» däp qaldi. Başta buni biz häzil däp oyliduq. Ätisi sähärligi uniŋ «häzili» rast bolup çiqti. Ağinimizniŋ yenida «qeqivalğan» yänä bir ağinimiz yatqan ekän. Qalğan ağinilär yerim keçigiçä paraŋ selip yattuq. «Qeqivalğan» ağinimiz bizniŋ pariŋimizğa qoşulay desä, ağziğa sšz kälmäptu. Huddi ağzini biri tikip qoyğan halättä yetiptu. Biraq paraŋlirimizni oçuq aŋlap turuptu. Qol-puti bilän midirlay desä, huddi bağlap qoyğandäk, härikät qilalmaptu. İçidä «šlgän yerim moşu» däp, «bismilla» degäç, uhlap qaptu. Buniŋğa nemä däysiz? Moşu yärdä «adämniŋ egisi bar» degängä işinişkä bolamdu? Sävävi, tilida ilimi bar adämniŋ egisi periştä ävu içigä haraq içküzgän җinni besivaldimekin däymän?
“Adämniŋ egisi bar” demäkçi, bäzi šylärdä keçiliri biri bšlmä içidä u yaqqa-bu yaqqa maŋidiğandäk qädämliriniŋ üni aŋlinidu. Konilar ularni «Öyniŋ egisi» däp qoyidu. Ularniŋ eytişiçä, adäm šlüp kätsimu, šy içidä yaki hoylida uniŋ egisi qalidekänmiş. Mäsilän, bizniŋ mälidiki bir koçida štükniŋ šzi taqildap meŋip ketivatqinini jutdaşlirimiz aŋlap bayqiğan.
Ändi kündilik turmuşumizda çoŋlirimiz «çeläktiki yaki qaçidiki äski sularni tšküvät, җin kelidu keçisi», «süpürgini talağa äçiqivät, bolmisa, šyüŋdä җin sšräp oynaydu» degän gäplärni qilidu. Buniŋ qançilik rast-yalğini bar, bilmäymän. Amma keçisi «šydä biri meŋip jürgän» şulardu, bälkim.
Ändi hizir adäm degän kim? Kona eğiz ädäbiyatimizda hizir adämlärniŋ ätiyaz kelişi bilän, şu җümlidin kün bilän tün täŋlişidiğan Noruz mäyrimi harpisida taŋ sähärligi äl içidä maŋidiğanliğini oqup-aŋliğinimiz bar.
Buniŋdin helä jil ilgiri bälgülük mälidä bir suçi kişi gugum mäzgilidä etizdin šygä qaytip kelivatsa, uçtumtut aldiğa appaq kiyingän aqsaqalliq bovay çiqqan. Ornida qetip qalğan suçiniŋ tiliğa sšz kälmäy, turup qaptu. Andin bovay bilän asta amanlişip, «bismillisini» eytip, heç gäp qilmay ketip qaptu. Biraz maŋğandin keyin käynigä burulup qarisa, heliqi bovay kšzdin ğayip bolğan. Bu ändi “herip qalğan suçiniŋ kšzigä kšrüngän” desäk, vaqiäniŋ äynän bolğinini suçi işäşlik eytip bärgän.
Äzäldin ata-bovilirimiz «Periştä kšrüp, şäytan yoldin eziptu», «Җinniŋ qästi şaptulida» käbi maqal-tämsillärni äl-jut içidä eytip kälgän. Demäk, biz eytivatqan «periştä», «җin-şäytanlar» äzäldin barçigä ayan vä heliğiçä ularniŋ arimizda bar ekänligigä gumanimiz yoq.
Kündilik turmuşumizda, juqurida täripliginimizdäk, undaq vaqiälärni pat-pat aŋlap jürimiz. «Şamal çiqmisa, däräq liŋşimiğinidäk», biz, adämlär, bu duniyada yalğuz ämäsligimizni yadimizda tutqinimiz toğra.
Җämläp eytsaq, periştä vä җin-şäytanlar häqqidä tähminlär kšp. Moşu yärdä šzlügidin mundaq soalniŋ tuğulidiğini täbiiy: «Bu duniyada adämlär hayatiğa җin-şäytanlar nemişkä qästlik qilidu? Yaki periştälärdin alidiğan šçi barmedi?».
Abdulҗan AZNİBAQİEV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ