Päriştälär Yärdiki, Atilidu Ana däp!

0
228 ret oqıldı

«MİR» näşriyatidin talantliq yaş şair Vil'yam Molotovniŋ «Qälbim asmini» namliq şeirlar toplimi yoruq kšrdi. Şu toplamğa kirgän «Ana-Aläm vä kiçik adäm» lirikiliq poemisi bilän bir türküm şeirlarni diqqitiŋlarğa havalä qilivatimiz.

Ana — Aläm vä Kiçik adäm
(Lirikiliq poema)
Seniŋdiki änsiräş,
Maŋa štüp kätkändäk,
Uyqam qeçip tünlärdä,
Qilar meni bearam.
Hiyalliriŋ tulpari,
Aläm çarlap štkändäk,
Miŋ bir türlük oylarda,
Atar taŋlar җan anam.

Ötkän künlär kšligä,
Mollaq etip säkrisäm,
Därru çüşär yadimğa,
Esim kirgän baliliq.
Beğubar şu çağlarni,
Gär bir-birläp äslisäm,
Һär däqiqä içigä,
Siŋgän Mehir aniliq.

Bu duniyağa kšz eçip,
Kälgän çağni iŋäläp —
Yadimda, – däp eytmaymän,
Jiğliğanni keçidä.
Biraq eytqan älliyiŋ,
Ana meni päpiläp,
Quliğimğa aŋlinip,
Yaŋrar dilim içidä!

Däsläp qilğan sšzlärniŋ,
Tunҗa basqan qädämniŋ —
Asmançilik şatliği,
Nädä bolsun esimda?!
Lekin Ana sezimän,
Äşu «kiçik adämniŋ»,
Bolup pütkül Alimi,
Jürdüŋ dayim qeşimda!
Teriktürsä şohluğum,
Qulaq salmay sšzüŋgä,
Kayip jürüp yänila,
Siypattiŋğu beşimni.
İstäklirim bilättiŋ,
Bir qarapla kšzümgä,
Yegüzättiŋ vaqtida,
Yumşaq nanni, eşimni.

Turup qara sähärdä,
Kala seğip, çay dämläp,
Naşta berip toydurup,
Apirattiŋ mäktäpkä.
Barmaymän däp män gahi,
Yetivalsam ärkiläp,
«Yahşi» sšzüŋ tepilip,
Ügitättiŋ ädäpkä.

Kšrügidin aylarniŋ,
Jillar štüp tohtimay,
Ösmür çeğim altundäk,
Qenip šstüm mehriŋgä.
Bäzi çağda ränҗitsäm,
Bäŋvaşliğim yoqimay,
Tillisaŋmu salqinliq,
Bayqalmidi çehriŋdä!

Kamalät yaş degänniŋ,
Elinğanda qamili,
Özämçä bir ärkinlik,
Sezip kättim kšräŋläp.
Muzlatqanda dilimni,
Һayatniŋ soğ şamili,
Tunҗa yazğan şeirim,
Atalğandi «Ana», däp.

Yaş gülümniŋ ğunçisi,
Üşşüklärgä duç kelip,
Һayat ätkän aççiq aş,
Kšydürgändä tilimni.
Özäŋ bärgän yardämdin,
İlhamlinip, küç elip,
Yänä yazdim Anam däp,
Muŋğa orap dilimni.

Bilim kanin qezişqa,
Çoŋ şähärgä atlinip,
Kätkinimdä män izdäp,
Keläçäkniŋ yollirin.
Muhtaҗliqniŋ miltiği,
Turğan çağda bätlinip,
Qilğuzmidi hiҗalät,
Ana sehi qolliriŋ.

Yaşliğimniŋ otliri,
Yanğan çağda lavuldap,
Öy-otaqliq boluşqa,
Qädimimni taşlidim.
Çatqilida šmürniŋ,
Täğdirimni sän oylap,
Adaşqanda täntiräp,
Toğra yolğa başlidiŋ.
Bu hayatniŋ egiz-päs,
Yollirida sürünsäm,
Täşvişlärdä tolğinip,
Kšyünättiŋ balam! däp.
Bäzi çağda top yerip,
Bäygä elip kšrünsäm,
Mäğrurlinip, şatlinip,
Sšyünättiŋ balam! däp.

Eqimida vaqitniŋ,
Jillar üzüp kälmäktä,
Eqip štti şaqirap,
Talay sular eriqta.
Seniŋ bariŋ hayatqa,
Räŋdarliqni bärmäktä,
On altidä yätmigän,
Qädriŋ eşip qiriqta!

Alğur jillar qoynida,
Şuŋğup kätkän şuŋqardäk,
Bir närsini çüşändim,
Bu talaşsiz häqiqät.
Özäŋ ohşaş insanğa,
Oğul boluş yenik bäk,
Sändäk esil Aniğa,
Pärzänt boluş zor amät!

Kštirip män maŋğiçä,
Jiqilğanda turğuzup,
Jiğliğanda yeşimni,
Sürtkän nazuk şu qollar.
Qollirimdin yetäkläp,
Tä-tä qilip jürgüzüp,
Baliliqtin hayatqa,
Eçip bärgän çoŋ yollar.

Aq-qarini ayrişni,
Toğra yolda meŋişni,
Ügitättiŋ erinmäy,
Maŋa šzäŋ bilgänni.
Ğurur bilän yeŋilip,
Munasip häm yeŋişni,
Çüşändürüp harmattiŋ,
Adäm boluş degänni.

Qalimänğu muŋlinip,
Yoq bolğanda saqliğiŋ,

Täşvişlärdä tolğinip,
Jüräk sançip ketidu.
Kälsimu häm bir šmür,
Aq sütiŋni aqliğim,
Mümkin aran bir künlük,
Eqidäŋgä yetidu.

Hästiliklär quşiniŋ,
Çaŋgiliğa çüşkändä,
Mäyüslinip kätkiniŋ,
Qilar meni paypetäk.
Şum ağriqniŋ dästidin,
Yüzdin külkäŋ kšçkändä,
Aläm bolup qaraŋğu,
Ömür tohtap qalğandäk.

Män esimğa kirgändin,
Һağda moşu kündimu,
Mehriŋ Ana bebaha,
Setilmas bir soğikän.
Dava bolğan därdimgä,
Kündüzi häm tündimu.
Vaqit štüp küçäygän,
Tepilmas bir dorikän.

Kiçigimdin ügitip,
Ählaq bilän ädäpkä,
Çoqqisiğa armanniŋ,
Yetilidiŋ, yol açtiŋ.
Arzularğa tälpünüp,
İntilişni mähsätkä,
Çüşändürüp, kšrsitip,
Yollirimğa gül çaçtiŋ.

Ana seniŋ arqiliq,
Mšҗüzilik alämni,
Tonup, kšzüm eçilip,
Käŋäygändi täpäkkür.
Östürgängä çoŋ qilip,
Äşu kiçik adämni,
Ana saŋa çin dildin,
Miŋ bir rähmät, täşäkkür!

İssiq-soği arilaş,
Kšpni kšrgän beşiŋğa,
Kümüçini ayimay,
Çeçip aptu qeriliq.
Oylap kšrsäm aniҗan,
Çüşkän aqlar çeçiŋğa,
Җapalardin yaldama,
Täşvişiŋdäk qävät җiq.
Kšrsäm ägär täbässüm,
Seniŋ illiq yüzüŋdä,
Külümsiräp bar җahan,
Turğandäkla bilinär.
Mehrivanliq nurliri,
Tškülüp här sšzüŋdä,
Alğa başlap armanlar,
Һayat gšzäl kšrünär!

Ömür gšzäl sän bilän,
Sšrünlişär seniŋsiz,
Һeçkimmu bu җahanda,
Saŋa ohşaş bolalmas.
Upuqliri bepayan,
Sšygüŋ huddi bir deŋiz,
Һeçkim Ana mehrini,
Kün nuridäk toralmas.

Näpis hidi güllärniŋ,
Dimaq yerip tariğan,
Yeşil giläm-payandaz,
Selinğandäk tağlarğa.
Quşlar çüşüp bäs-bäskä,
Hoşal-horam sayriğan,
Ohşitimän anamni,
Däl moşundaq baharğa!

Kiçigimdä qorqattim,
Ayriliştin anamdin,
Ketip qalsa bir yaqqa,
Seğinattim didarin.
U çağlarni oylisam,
Anam Mehri bolup din,
Özi barim-duniyarim,
Bolğan ekän Hudarim.

Pärzänt üçün җan etip,
Oyliğan här qädämdä,
Ötär šmrüŋ bala däp,
Yaşap moşu yaşqiçä.
Qançä esil hislätlär,
Bolsa ägär adämdä,
Һämmisila sändä bar,
Seniŋ ornuŋ başqiçä.

Ana degän täŋdaşsiz,
Ana degän uluğvar,
Hasiyätlik, hislätlik,
Äziz җandur muqäddäs.
Ana u bir qanitim,
Ägär sunsa — künüm har,
Bir qanatsiz uçuşqa,
Bu šmürdä bolar täs.
***
Säväp bolup Anilar,
Bar qilğanğu alämni,
Mäyli bolsun qaysi irq,
Millät yaki qandaq din.
Anisizla tšrälgän,
Kšrdüŋlarmu adämni?
Päyğämbärlär hättaki,
Tuğulğanğu Anidin.

Talay işlar yazmişta,
Barğu yaqa tutquzar,
Bäkmu eğir satqunluq,
Bevapaliq soqqisi.
Yärgä urup işänçiŋ,
Yariŋ ketär, dost satar…
Ana satmas heçqaçan,
Ana Vapa çoqqisi!!!

Baş pädidin qulaqqa,
Huş-yeqimliq aŋlanğan,
Ästä qalar saz käbi,
Anilarniŋ dil küyi.
Jüriginiŋ tarliri,
Balisiğa bağlanğan,
Diyanätniŋ navasi,
Ana pärzänt täliyi.

Jüriginiŋ astida,
Elip jürüp toqquz ay,
Kštirärkän tuğulup,
Maŋğiçila qolida.
Sšyüp ana pärzäntni,
Һeçnärsigä qarimay,
Kštiridu mäŋgülük,
Jürigidä, dilida.

Bala üçün oylanmay,
Otqa etip šzini,
Keräk bolsa ägärdä,
Çekär azap-nadamät.
Ana mehri äslitär,
Mšldür bulaq kšzini,
Abihayat suliri,
Soğulmaydu ta äbät.

Çirayidin nur yeğip,
Ana mämnun şatlansa,
Aläm külüp Anidäk,
Çiray açar härqaçan.
Hapiliqqa, ränҗişkä,
Ana kšŋli datlansa,
Ömür sšrün bilinip,
Qapaq türär Yär-җahan.
Һaşamätlik šyini,
Biri mahtap avarä,
Yänä biri kšräŋlär,
Uliğidin qimmät bäk.
Ğäznisini җahanniŋ,
Qilsaŋ ägär däsmiyä,
U basalmas taraza,
Yoqtur bayliq Anidäk.

Keçiliri süt berip,
Jiğlap kätsä päslitip,
Tünlär kirpik qaqmiğan,
Säbi bala yolida.
Bir qolida anilar,
Tursa bšşük tävitip,
Ülgirärkän tävitip,
Alämni bir qolida.

Җäŋçilärgä җan bolğan,
Talay qanliq җäŋlärdä,
Abikävsär süyidäk,
Anilarniŋ duasi.
Küräşlärdä sürinip,
Rohi çüşsä ägärdä,
Mädät berip, roh bärgän,
Anilarniŋ simasi.

Yaşaydekän deyişär,
Päriştälär äriştä,
Qoşulmaymän u sšzgä,
Bu meniŋçä hata gäp.
Yoq degini natoğra,
Yär betidä päriştä.
Päriştälär Yärdiki,
Atilidu Ana däp!

Uluq Ana toğriliq,
Kürmiŋ nahşa eytilsa,
Yezilsimu miŋ dastan,
Azliq qilar bäribir.
Һär däqiqä kupayä,
Miŋlap şeir qetilsa,
Ana šlmäs mavzudur,
Ana mäŋgü pütmäs sir!

Mäyli qaysi tildila,
«Ana» sšzi yaŋrisa,
Җahan içrä äŋ gšzäl,
Esil sšz bu yeqimliq.
Tävränmästin qalmaydu,
Һärkim uni aŋlisa.
Alahidä küçi bar,
Һayaҗanğa salar җiq.

Tünügünla çiviq at,
Minip jürgän baliduq,
Bügün bala sšysäkmu,
Bir närsigä häyranmän.
Ana üçün çoŋ bolup,
Kätkän bala härgiz yoq,
Anaŋ hağda sän haman,
Bala bolup qalisän.

Anilarni äzizläp,
Arzulayli šmürdä,
Bizni dayim minnätsiz,
Sšyginini aqlayli.
Äsli bähit açquçi,
Anilarniŋ kšŋlidä,
Şuŋa hayat çeğida,
Һšrmät bilän baqayli.

Sävdalarğa härkimni,
Salsun šmür koyliri,
Һämmidinla qädirlik,
Ana — Aläm, çoŋ Aläm.
Qançä šsüp kätsimu,
Boyi ämäs oyliri,
Bala Ana aldida,
Kiçikkinä bir adäm.

Adämlärniŋ sšygüsi,
Muhäbbättur täbiiy,
U tuğulup, yaşaydu,
Bäzän šlüp ketidu.
Anilarniŋ sšygüsi,
Sezimdur bir ilahiy,
Ölmäydu u äbädiy,
Mäŋgülükkä yetidu!!!

Ata-ana qädri
Mäyli kiçik, yä bolğin çoŋ yeşiŋda,
Ağrip qalsaŋ paypetäk bop qeşiŋda.
Öz ğemini qayrip qoyup bir çätkä,
Kirpik ilmay taŋ atquzar beşiŋda.

Ömürboyi štär küni balam däp,
Säkrattimu çiqar üni «balam» däp.
Oylap kšrsäk bu alämdä šzimiz,
Qançä işlar qilduq ata-anam däp.

Pärzänt üçün qanitini qaqidu,
Keräk bolsa sulardimu aqidu.
Az bolğandäk şunçä qilğan eqidä,
Yänä nävrä-çävrilärni baqidu.

Tirikçilik qaynimiğa patqanda,
Ğäm-täşvişlär däriyasida aqqanda.
Ata-ana bolar hämdäm-yšläkçi,
Һayat bizgä yaman kšzdä baqqanda.

Balini däp, siŋdürgän bar äҗrini,
Biläyli biz ata-ana qädrini.
Tirigidä alayliçu kšŋlini,
Tartmay turup jitimçiliq därdini.

Anam tärgän güllär
Kšklämdä kelip šyümgä anam,
Һoylamğa güllär kšçitin tärdi.
«Suğirip turğin, untumay balam»,—
Däp maŋa җekip, mäslihät bärdi.
Anam sšzini yadimda tutup,
Güllärgä kündä su quyup turdum.
Kšŋlümni bšlüp, asrap-kütüp,
Һaram çšplärni šstürmäy juldum.

Aynidi güllär, yaz kelip hoyma,
Räŋmu-räŋ bolup eçilip kätti.
Tilsim gilämdäk bezäldi hoyla,
Näpis puraqlar çeçilip kätti.

Maŋğanda işqa, yanğandimu häm,
Zoqum kelidu güllärgä qarap.
Bearam kšŋlüm bolar hatirҗäm,
Alğanda huşboy hidini purap.

Äslitip güllär anam çehrini,
Qozğilar dilda aliy sezimlar.
Tärgäç ularğa qoşup mehrini,
Alämçä gšzäl bolup tuyular!

Tuğulğan šy
Bosuğisida,
Tuğulupmän šskän šyümniŋ,
Turup qaldim uzaq kirälmäy.
Tarlirini çäkkän kšŋlümniŋ,
Sezimlarğa bärdaş berälmäy.

Tuyulidu illiq näqädär,
Tonuş bäkmu dilğa issiği.
Yollar kezip kälsäm män ägär,
Mäyli yazda, mäyli qişliği.

Baliliqniŋ tatliq dämliri,
Tünügünla štüp kätkändäk.
Aq buluttäk appaq tamliri,
Sezildiğu meni kütkändäk.

Dügläk җoza, käŋ mol-dästihan,
Bärikiti heli saqlanğan.
Äskä käldi dimaqni yarğan,
Apam yaqqan issiq tonur nan.

Äҗri siŋgän üçün atamniŋ,
Bu šy bälänt egiz bilinär.
Mehnät-mehri siŋgän anamniŋ,
Täkçidiki güldin kšrinär.

Säbi tuyup şerin bir dämni,
Esilğandäk ana boyniğa.
Bosuğidin atlap šzämni,
Attim issiq šyüm qoyniğa!

Anam ağrip qalğanda
Änsirişim ulğuyup,
Dilğa täşviş salğanda.
Yandi jüräk çoğ bolup,
Anam ağrip qalğanda.

Şatliq-qayğu birtutaş,
Bu bäş künlük yalğanda.
Bilinidu tämsiz aş,
Anam ağrip qalğanda.

Hästilikniŋ miltiği,
Tänni kšzläp alğanda.
Yoqtur šyüm issiği,
Anam ağrip qalğanda.

Ğenimätlik künlärdä,
Vaqit uçup barğanda.
Uyqam kälmäs tünlärdä,
Anam ağrip qalğanda.

Şükkidä män oltardim,
İçimgä muŋ tolğanda,
Şipa tiläp Hudadin,
Anam ağrip qalğanda.

Özimiz bolmay
Yavlarğa bärmigäç dadil zärbimiz,
Tšvänläp kätkändäk boldi närqimiz.
Ot jüräk kšk bšrä näsli eduq biz,
Kšpäydi uniŋdin hazir pärqimiz.

Ziddiyät otini çaçqan «mahirlar»,
Untiduq yetişni yoruq sahilğa.
Ustihan talişip äsni jütärduq,
Külkigä qeliştuq ohşap җahilğa.

Almastin jillardin bügüngä җavap,
Qilimiz beğämlik piriğa tavap.
Җasurluq, qaytmas roh
hislätlär qeni,
Kätmisäk bolatti biz hürräp, qavap.

Kšk asman qoynida çaqnaş üçün ay,
Turmayli här yanğa qarap huvlimay.
Bähitkä apirar birlik-ittipaq,
Behšddä šzimiz-šzimiz bolmay.

Biz Uyğur! Җahangir Atilla näsli,
Uruşqaq ämäsmiz, uyuşqaq äsli.
Tiklisäk šzlükni kelidu çoqum,
Äriksšyär Uyğurniŋ gülbahar päsli!

Adämlär bar
Adämlär bar huddi šzidin,
Çeçip turar quvät-şolini.
Mehrivanliq temip üzidin,
Sozup turğan yardäm qolini.

Adämlär bar, qilğan sšzidin,
Rohlinisän, elip ilhamlar.
Qälb äynigi bolğan kšzidin,
Yaŋrar dilğa nahşa-muqamlar.

Adämlär bar, ğururi bilän,
Һäväs qozğap, šrgä başlaydu.
Ularda yoq yšniliş tšvän,
Sinaqlardin härgiz qaçmaydu.

Adämlär bar, ottäk jürigi,
İzgülükkä yanğan lavuldap.
Özgilärgä bolup kerigi,
Gävdä yarğan Dankoğa ohşap.

Adämlär bar, sadiq-vapadar,
İşänçiŋni yärgä urmiğan.
Ötüp kätsun mäyli ay-jillar,
Satqun bolup säptä turmiğan.

Adämlär bar, šzidin aval,
Oylaydiğan häliq ğemini.
İşi bilän turğuzup qamal,
Yahşiliqqa türgän yeŋini.

Adämlär bar, halal ämgäktä,
Tapidiğan qut vä bärikät.
Quruq sšzni qoyup bir çätkä,
Qilar aŋliq, eniq härikät.

Adämlär bar, kämtar, aq kšŋül,
Äl-jutida hšrmätkä egä.
Yaşap kälgän mäzmunluq šmür,
Bolğan šzi ävlatqa ülgä.

Adämlär bar, häqiqät üçün,
Qurvan ätkän bayliq-melini.
Särip qilip quviti-küçin,
Ayimiğan hätta җenini.

Adämlär bar, bolsimu saddä,
Kšŋli däriya, taza niyiti.
Äl aldida kärmästin mäydä,
Avam üçün siŋgän himmiti.

Adämlär bar, dana äqildar,
Qilğan gepi tämkin, salmaqliq.
Sšzliridä meğiz-mäna bar,
Müҗäzidä yoqtur şallaqliq.

Adämlär bar, salimi illiq,
Amanlişip içiŋ yorutar.
Salam bilän berip yahşiliq,
Hatirҗämlik tuyğu taritar.

Adämlär bar sehi, märdanä,
Häyrihahliq yolida jürgän.
Sahavätkä bolup pärvanä,
Öz bähtini şuniŋdin kšrgän.

Adämlär bar, Hudani sšyüp,
Jürigidä tikligän iman.
Millät-irqni kätmigän bšlüp,
Etiqati pak-pakiz vijdan.

Adämlär bar, hüniri bilän,
Hizmitini älniŋ qilidu.
Qançä sovap, paydisi täkkän,
Һimmitini häliq bilidu.

Adämlär bar, bilim yolida,
Jiŋnä bilän quduqlar qazğan.
Bolmisimu bayliq qolida,
İlim bilän šzgidin ozğan.

Adämlär bar, bir eğiz sšzi,
Berip ketär tağdäk küç-quvät.
Eçilğandäk bulaqniŋ kšzi,
Aqar kšŋül suliriŋ munbät.

Adämlär bar, kšp adämlär bar,
Yahşiliqni jürgän tuğ qilip.
Arimizda kšpäysun şular,
Yamanliqlar kätsun yoqilip.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ