Qoşaqçiliq

0
18 ret oqıldı

HI äsirdä Qarahaniylar handanliğiniŋ päqät ihtisadi güllinip, härbiy küçi mustähkämlinipla qalmastin, bälki u iҗtimaiy-mädäniy җähättinmu ronaq tapqan. Qäşqärni märkäz qilğan bu ziminda mäddahliq, ğäzälhanliq җiddiy ovҗ elip, helila rivaҗlanğan. Mäddahliq – hekayä, җäŋnamä, qissä sšzläş, ğäzälhanliq — nahşa eytiş mänasini bildürüp, bu ikkisi birläşkän halda umumlaşqan bir ädäbiyat-sän°ät paaliyitini vuҗutqa kältürgän.
Qisqa häҗimlik qoşaqlar adämlärniŋ qisqa vaqit içidiki his-tuyğulirini ipadä qilsa, häliq dastanliri uniŋğa syujetliq hekayilärni qoşup, mäzmunini beyitidu. Äŋ däsläpki yaralmiş qissäliri bilän äpsaniviy dastanlar iptidaiy җämiyät adämliriniŋ täbiät häqqidiki kšzqaraşlirinila äkis ättürüp qoymay, bälki äyni dävirdiki mälum millätniŋ mädäniy täräqqiyatiniŋ tarihinimu bayan qilidu. Mäsilän, büyük mutäpäkkür Mahmut Qäşqäriyniŋ «Divanu luğätit türk» äsäridä berilgän «Qiş bilän yaz munazirisi» degän qoşaqta ikki päsilniŋ tili arqiliq şu dävirniŋ näpäsi ipadilinidu. Buni, birtäräptin, beyit eytişişniŋ šzigä has bir ülgisi desäk, yänä birtäräptin mäsälçilikniŋ däsläpki şäkli däp hesaplaşqa bolidu:
Sändin qaçar sundilaç,
Mändä tinar qarliğaç.
Tatliğ štär sanduvaç,
Ärkäk-tişi uçraşur.
Yäşmisi:
Sändin qaçar süŋgülügüç,
Mändä tinar qarliğaç.
Näğmä qilar bulbul (quş),
Ärkäk-çişi uçrişar.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ