«Tamğalı tasta» boldi

0
26 ret oqıldı

Mäşür SASİQOV,
«Uyğur avazi»

Mälumki, biraz vaqittin beri London şähiridiki Şäriqşunasliq vä Afrika institutiniŋ tätqiqatçisi Äziz Äysa isimliq qerindişimiz Qazaqstanğa kelip, bu yärdiki millitimizniŋ mädäniyiti, urpi-adät vä sän°iti bilän tonuşup, birqatar işlarni ämälgä aşuruvatidu. U asasän elimizdä uyğur mäşrivini tätqiq qilivatsimu, qazaqstanliq uyğurlarni başqilarğa tonuşturuş mähsitidä Almutida şair-yazğuçilar, alimlar, sän°ätkarlar häm rässamlar bilän uçrişip, hälqimizniŋ tarihiğa ait materiallarni toplaş bilän bänt bolmaqta.
Bu qetim Äziz Äysa tonulğan rässam Ähmät Ähätniŋ iҗadiyitini yorutuş niyitidä uniŋ äsärliri bilän yeqindin tonuşqaç, rässamniŋ hämra boluşida җänubiy paytähttin 180 çaqirim jiraqliqtiki «Tamğalı tasqa» berip qaytti. Buniŋdin on üç äsir ilgiri yaşiğan adämlär täripidin qiyataşlarğa çekilgän räsimlärni kšrüş җäriyanida Ähmät Ähät šziniŋ yeqinqi on jil mabaynida sizğan räsimliriniŋ näq moşu qiyataşlardiki sürätlär bilän bevasitä munasiviti bar ekänligini eytip bärdi. Mäsilän, taşlarda kšpiräk uçrişidiğan Kün hudasi, hayvanlarniŋ sürätlirigä diqqät bilän qarisaq, tšgilär – çidamliqni, at harvular – aq yol, tumar – saqliniş, arhar – taҗu-täht, yäni hškümdarliqni ipadiläydu. Demäk, şu zamandiki sän°ätniŋmu šzigä has alahidilikliri moҗut bolğan. Şuŋlaşqa u mehmanğa «Tamğalı tastiki» sürätlärniŋ şäklini elip, ularğa šziniŋ filosofiyalik içki duniyasini grafika, gobelen, keramika, may boyaq janrliri arqiliq räŋ bärgänligini vä moşu yšniliştä 1000din oşuq räsim sizğanliğini eytip vä šziniŋ äsärlirini qiyataştiki räsimlär bilän selişturup kšrdi. Çätällik mehmanniŋ eytişiçä, häqiqätänmu näççä yüz jillar ilgiri taşqa çekilgän sürätlär bilän zamaniviy äsärlär arisida aҗralmas munasivät bar.
YuNESKOniŋ himayisigä štkän «Tamğalı tastiki» sšhbät davamida rässam mehmanğa šz iҗadiyitiniŋ başqimu qir-sirliridin uçur bärgäç, asasän uni keyinki vaqitlarda «Uyğurniŋ kona koçiliri» tolimu täsirländürüp, ilhamiğa ilham qoşup, äsärliriniŋ utuqluq çiqişiğa türtkä boluvatqanliğiniŋ ispati däp çüşändürdi. Şundaqla u šz äsärliri arqiliq keläçäk ävlatlarğa ata-bovilirimiz yaşiğan kona koçilarniŋ taşqi qiyapitini yätküzüş arzusiniŋ päydin-päy ämälgä eşivatqanliğinimu yoşurmidi.
Säpär ahirida Äziz Äysa tätqiqat işliriğa qol uçini sunğan Ähmät Ähätkä minnätdarliğini izhar qilip, iҗadiyitigä utuq tilidi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ