Mäşräp ähli aman bolsun

0
39 ret oqıldı

Jillar bir-birini qoğlap, ğuyuldap štiveridekän. Hä, biz, adämlär, tirikçilik häläkçiligidä šzimizniŋ qandaq bovay-momay atilip, oğul-qizlirimiz šsüp, tatliq nävrä-çävrilik bolup qalğanliğimizni säzmäy qalidekänmiz. Gayida arimizda birliri «meniŋ säkkiz nävräm, bir çävräm bar» däp mahtansa, yänä bäzilirimiz «vay ağinä, sän tehi yaş ekänsänğu, meniŋ on bir nävräm, ikki çävräm bar» deyişip, qin-qinimizğa patmay ketimiz. Bälkim, bumu Alla taalaniŋ insanlar qeriğinida ämäk bolsun, degän şatliğimekin däp qalisän.

1959-1960-jilliri kšpligän qerindaşlirimiz qatarida biz ana Vätinimizni tärk etip, Qazaqstan diyariğa kšçüp çiqtuq. Özara yeqin, tonuş-bilişlärni izdäş nätiҗisidä ottuzdin oşuq ailä Talğir nahiyäsiniŋ Qizil Ğäyrät yezisiğa orunlaştuq. Şu jillarniŋ turmuş qiyinçiliqliriğa qarimay, atilirimiz bilän jut mštivärliridin tärkip tapqan onçä ailä jiğilip, bir parçä nanni täŋ bšlüşüp yäp, kolhozniŋ eğir işliridin qaytqinida, kšŋül kštirip mäşräp oyniğan. Ular meniŋ dadam Haşirahun äpändim, tšmürçi Tayir, Abdukerim tšpiçi, Abduvayit, Qurvanjan, çoŋ Änsärdin, kiçik Änsärdin, Mähämät İlahun, Mahmut Nizam, Hosman bovay (Hosman bovay şu päytlärdä yär bšlüş komissiyasiniŋ räisi bolup işligän — Җ.Ä), Üsän Ğaziev edi.
Mäşräpniŋ dästihini addiy bolup, üç-tšrt yärdä yaŋiyu qordiği vä tonur nan-toğaçlar bilän yoğan koriğa qaymaqliq ätkänçay qoyulatti, halas. Otturiğa dästihan selinip, päqät qoşuq, çoka işlitätti. Mäşräp ähli tügäl jiğilğandin keyin qolğa su elinip, räsim-qaidä boyiçä Hosman bovay (mäşräp begi) mäşräpni başquridiğan. Ular puğani qanğiçä saz-näğmä çelip, çaqçaq qilişip kšŋül kštiridiğan. Ayrim päytlärdä qädinas ağinilärniŋ 1930 — 1935-jilliri yüz bärgän җazalaşlarda nahäqtin-nahäq “häliq düşmini” atilip, iz-tizsiz yoqap kätkänlär bilän çegara atlap Ğulҗiğa štüp ketişkän dost-buradärliri toğriliq muŋdaşqinida, kšzliridin mšldür yaşliri aqidiğan. Uluq Vätän uruşi vä tarihiy Vätinimizdiki azatliq üçün küräşlärdä šz beşidin käçürgän dähşätlik künlärni äslişip, gayi künliri ular süvä kštirilgändila šylirigä tarqişidiğan.
Bizmu äşu atilirimizniŋ mäşräpliriniŋ guvaçisi bolğaçqa, täŋtuşlar baş qoşup, štkän äsirniŋ atmişinçi jilliridin başlap, ta moşu küngiçä mäşräp oynap kelivatimiz. Moşu jillar mabaynida, härbirimiz bilim elişqa intilduq. Şuniŋ bilän billä ailä qurup, bala-çaqiliq bolduq. Egiligän käsiplirimiz boyiçä işläp, elimizniŋ täräqqiyatiğa birkişilik hässimizni qoştuq.
Moşu eğir jillarda qançilik qiynalsaqmu, pärzäntlirimizni ana tilida oqutuşqa tiriştuq. Mümkinçiligimizniŋ bariçä balilirimizni, mäşräplärgä ägäştürüp berip, ularniŋ milliy urpi-adätlirimizni boyiğa siŋdürüp šsüşigä dävät qilduq. Hazir oylisam, şu dävirlärdä äynä şu mäşräplirimizniŋ kšŋüldikidäk štüşigä häm uniŋ tärbiyäviy ähmiyitigä alahidä kšŋül bšlgän talay äzimätlirimiz baqiliq boptu. Turğanҗan, Tursunҗan — Zäytünäm, Nurmähämät, Abdureşit, Hakimҗan, Kamal, Avut — Turanqiz, Märüpҗan, Malikҗan äynä şular җümlisidin.
Därväqä, mäşräp — äҗdatlirimizdin qalğan tävärrük miras. U pütünsürük uyğur millitiniŋ güllinişiniŋ rämzi, mädäniyät, tärtip-intizam, ädäp-ählaqniŋ mäniviy mäktivi bolupla qalmay, millitimizniŋ yüksilişiniŋ qiblinamisi häm nizamnamisidur. Şundaqla mäşräp — ailäviy tüzümniŋ asasçisi, ana tilimizni saqlaşniŋ uyutqisi, eğiz ädäbiyatimizni käŋ ammiğa täşviq qilişniŋ qurali. Birla misal, hälqimizniŋ milliy nahşa-sazliri, umumän, milliy sän°ät durdaniliri äynä şu mäşräplirimizdä ammiviy türdä tärğip qilinidu.
Mälumki, uyğur sän°itiniŋ gültaҗisi bolğan «On ikki muqam» Ottura Aziya, Ğärip älliridä çoŋ qiziqiş hasil qilişi, älvättä, kişini hoşal qilidu. Täkitläş keräkki, uyğur milliy ussulliridiki jigit-qizlarniŋ härikätliri, ularniŋ toplişip, bir hil ritmda ussul oynişi, hälqimizniŋ җäŋgivarliq rohiniŋ juquri ekänligini ipadiläydu.
Yeqinda Talğir nahiyäsiniŋ Qizil Ğäyrät yezisida äynä şu milliy qädriyätlirimizniŋ asasi bolğan milliy mäşrivimizniŋ qurulğininiŋ 50 jilliğini nişanliduq. Mäşrivimizniŋ äzasi İminҗan Tohtahunov räpiqisi Dilbärhanum bilän moşu sänäni kšŋüldikidäk nişanlap štüşkä zämin yaratti. Mäşräp adättikidäk šydä ämäs, yezimizdiki «Ahat» kafesida dağduğiliq štti. Şu küni sahiphan täripidin yazliq büglük milliy rohta bezändürüldi.
Mäşräp җäriyanida härbirimiz yaşliq çağlirimizni, arimizdin mäzgilsiz duniyadin štkän dostlirimizni hatiriliduq. Mäzkür sänäniŋ štidiğanliğidin hävär tapqan Qizil Ğäyrät yezisi Hanim-qizlar keŋişiniŋ räisi Gülbanum Baqieva bilän jutniŋ baş jigitbeşi Tohtahun İbragimov kelip, šzliriniŋ illiq tiläklirini bildürdi.
Häyriyat, mäşrivimiz juquri däriҗidä häm üstün käypiyatta nişanlinip, härbirimizdä çoŋqur täsirat qaldurdi.
Pursättin paydilinip, uşbu sänäni uyuşturuşqa kšp küç çiqarğan mäşräp ähliniŋ gülliri İminҗan bilän Dilbärhanumğa minnätdarliğimizni izhar qilimiz vä ularniŋ ailisigä hatirҗämlik, bähit-saadät tiläymiz.

Җamaldin ÄLİEV.
Talğir nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ