Qumul käştiçiligi

0
18 ret oqıldı

Käştiçilikniŋ härbir halqisi, hätta äŋ kiçik elementliri real turmuşni mänbä qilğan bolup, tählidiy şäkildä vuҗutqa kälgän. Һärqaysi dävirdä iҗat qilinğan käştä nushiliri turmuş ehtiyaҗiğa benaän räŋ, şäkil, gšzällik, ritm, tärtip boyiçä şu dävirni vä uniŋ adämliriniŋ rohiy halitini, turmuş näpäsini häm estetikiliq eŋini ipadiligän.
Qumulluqlarniŋ uzun jilliq turmuş ämäliyati җäriyanida käşip qilğan käştiçiligi – hälqimizniŋ än°äniviy hünär-käsip sän°itidiki җälipkar nuqtidur. Qumulniŋ Yanbulaq mädäniyitigä tävä harabiliqlar vä qäbirstanliqlardin tepilğan maddiy buyumlar arisidiki kšn-hrom, juŋ vä toqulma buyumlar yasilişi häm toquluşi jähättin kişini birdin šzigä җälip qilidu. Qaradšvä qäbirstanliğidin qezivelinğan 3200 jilliq tarihqa egä juŋ toqulmilarğa türlük jiplar bilän hilmu-hil gül nushiliri çiqirilğan.
Qumul bostanliğida yaşiğan äҗdatlirimiz uzun tarihiy täräqqiyat җäriyanida käştiçilik bilän şuğullinip, kiyim-keçäk, turmuş buyumlirini, at-ulaq häm harvu bezäklirini türlük-tümän käştilär bilän näqişläp kälgän. Ayallarniŋ yandin tügmilinidiğan uzun vä qisqa çapanliriniŋ yaqiliri bilän päş-etäkliri çirayliq käştilängän bolup, ularniŋ sšlitigä sšlät qoşqan. Är-ayallarniŋ dopa-tšpiliri, balilarniŋ pürmä-pinҗäkliri, iştan-paypaqliri, hätta işik-derizä pärdiliri bilän lšŋgä-däsmallarğiçä räŋmu-räŋ gül nushiliri bilän näqişlängän.
Käştiçilik härqandaq dävirniŋ näpäsidin, turmuş-tirikçiligidin deräk beridu. Mäsilän, u qedimiy zamanlarda oçiliqni, kšçmän çarviçiliqni asas qilğan bolsa, keyiniräk täbiät hadisilirini, gül-giyalarni, mevä-kšktatlarni ipadiligän. Qumul uyğurliriniŋ käştiçiligidä kšpiräk modängül, anargül, ätirgül, şaptula çeçigi, gül ğunçisi, toz, bulbul, quşqaç, qaliğaç, kepinäk, anar, üzüm, änҗür, şaptula, qoğun-tavuz, qariğay, arça, kava, qapaq, ğanҗuğa, quyaş, ay, gümbäz, jüräk, oq-ya käbi näqişlärni kšrüşkä bolidu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ