Guman

0
56 ret oqıldı

Gülnaz SÄYDULLAEVA

(Һekayä)

Taŋ appaq atqiçä uhlimiğan Äqidä, oy-hiyalini bir җayğa җämlälmäy avarä. İç-içidin çiqivatqan bearamliq sezimi demini siqip, jürigini moҗuydu. Äslidä, bu hil tuyğuniŋ uni avarä qilip jürginigä helä vaqit boldi. Öz-šzidinla buruqtum bolup, šy işlirinimu qilğusi kälmäy, yatsa- tursa hiyalidin çiqmay, vuҗudini šrtäp, qälbini ekägdävatqan bayaqi şu – guman.
Äqidäniŋ gumani şunçilik küçlükki, imanini jiraqlarğa qaçurup, qaytip kälmäs qilivätkini nä zaman. Äŋ qiziği, u šziniŋ tähminlirini dälillimisimu, toğra ämäliyat däp işinidu, hulläs, gumanliri – häqiqät! Hatirҗämlik degänni tamamän untuğan ayal, ätidin käç kirgiçä «muqäddäs» gumanini kšçkün käbi ulğaytiş bilän bänt. Gumaniniŋ säväpçisi – šmürlük җüpti Äkräm, durus çüşiniŋ – asasçisi ämäs.
Äkräm “ailämni baqimän” däp sähärdin käç kirgiçä işta. Puhta işligini üçün biyil hizmiti šsti, maaşimu yaman ämäs. Väzipisi intayin җavapkär, bäzidä hizmät babidiki uçrişişlar bolup qalsa, šyigä intayin käç yanidu. Mundaq päytlärdä Äqidäni dayim agahlandurup qoyidu. Huddi käştä tüzüvalğandäk, härbir yerim saatta telefon qilidiğan Äqidä uyqisi kelip, kšzliri eçişsimu, yoldişini şärtlik räviştä kütüp oltiridu. “Änsiräydiğandu” dämsiz?! Mümkin, lekin bu änsiräşniŋ tegidä yänila şu guman bar. Äkrämniŋ nädä vä kim bilän oltarğinini dälilläp berişi üçün, ispat retidä šp-çšrisini räsimgä tartip ävätişi şärt. Äksiçä ähvalda, Äqidä maysirap ğiçirliğan işiktäk yoldişiniŋ äsäbidä “oynaydu”. Bosuğidin kirişi bilänla, uni goya bemarni qobul qilivatqan dohtur käbi, җiddiy täkşürüştin štküzidu. Suğa çüşiveliş üçün duşqa kirip ketişini paylap turğan ayal, däsläp ätirniŋ hidini, andin pomadiniŋ izini, kostyumğa yepişip qalğan çaçlarniŋ bar-yoqluğini mikroskop astida kšrüvatqandäk, uniŋsizmu yoğan kšzlirini tehimu yoğan eçip, sinçilap qarap çiqidu. Bu sinaqtin sürünmäy štkändin keyin, Äkrämniŋ qol sumkisiğa novät kelidu.Täkşürüşniŋ äŋ asasiy vä muhim ob°ekti – yanfon! U alahidä nazarättä. Äkrämniŋ yanfonidiki härbir uçurni Äqidä, huddi ikki saniniŋ җädvilidäk, yadqa bilidu. Kimgä saat näççidä telefon qildi, näççä vaqit sšzläşti, bälgüsiz nomerlar näççä vä hakazilar… Pat-pat täkrarlinidiğan saqlanmiğan nomerlarni därhal šziniŋ yanfoniğa saqlavelip, ätisi erinmäy yoşurun nomerdin telefon qilidu. Nazarätçi bekar qalsun, telefonni kim kštärdi, şuniŋğa qarap nätiҗä çiqiridu. Nomerni hata terivalğanliğini eytip üzür soraydudä, nazarätniŋ keyinki basquçiğa kšçidu. Hudağa şükri, Äqidäniŋ gumani tehi dälilini tapmidi, biraq şu bir häptä burun yüz bärgän ähval uni rällä qilmaqta. Äkräm yanfoniğa mähpiy kod qonduruptu. Çoŋ maҗra çiqirip, uniŋ bu qiliğini çüşändürüşni täläp qilğan ayaliğa: “Seniŋ paylaqçidäk härbir çamdimimni täkşürüp oltirişiŋdin hoyma zeriktim. Kiçik balimidim saŋa? Ändi yanfonumğa täkküçi bolma! Nemä degän gumanhor šzäŋ, ismiŋ Äqidä bolğini helima. Oynap jürginim yoq, işta män! İşänmisäŋ, kšläŋgüçtäk yenimda jür. Җinimğa tägmä ändi, seniŋ şu qädär işänmişiŋgä birär asas bolsimiçu kaşki. Äs-hoşuŋ җayidimu šzäŋniŋ, šz gšşini šzi yäp, yoqtin bar qilidiğan gumanhordä sän!” – däp käskin җavap bärdi.
Şu şu boldiyu, Äqidäniŋ içigä şäytan kirdi: “Mähpiy kod qoydi, demäk, birär närsini yoşuridu. Җäzmän şundaq! Bolmisa nemigä mähpiyläşti? Buniŋ hayatida birsi päyda boldi, ätimalim. Qaysi җinkin u? Ägär bilivalsam, çaçlirini bir tallap julup, üz-kšzlirini morlap taşlaymän. Häp, tohta. Yä heliqi birinçi muhäbbitimu? Yä heliqi billä işläydiğan seriq çaçliq naynaqmu? Җavap şu yanfonniŋ içidä. Çoqum bilişim keräk!”
Äynä şu teriqidiki hiyallar Äqidäniŋ aramini buzdi, dilini šrtidi. Yanartağ partliğandäk içidin etilip çiqivatqan gumanliri hararitini aşurup, beşini aylandurdi. Һättaki, şähsiy detektiv yallap, eriniŋ arqisiğa salmaq boldi. Lekin tordin tapqan elan boyiçä hävärlişip, šz hahişini bildürgändin keyin, avazi bäk yeqimliq jigitniŋ bu hil hizmätniŋ näççä pul bolidiğanliğini aŋlap, hoşidin kätkili azla qaldi. Amalsizdin bu oyidin yaltaydi, amma niyitidin ämäs.
“Һaman Äkrämni iqrar qilimän, quyruğidin şap qilip tutmisam tohta. Män häqniŋ hotunliri ohşaş ahmaq bolup oltarmaymän, bäribir häqiqätkä yetimän. Mähpiy kod qoyğiniŋğa puşaymän yäysän tehi. Yär aläm aldida Äkräm bilän aşnisiniŋ abroyini tškmisäm, tap bäläm. Tehi meni aldidim däp hoşal jüridiğandu, hoşalliğiŋni kšrsitimän saŋa”.
– Äqidä aççiğiğa päs kelälmätti. Qaynap taşqan qazan käbi hori besilar ämäs.
Tšrt kün ilgiri Äqidä yänila şu You Tube arqiliq mähpiy kodni eniqlaş üçün mähsus bir programma barliğini uqti. Därhal härikät qilğan ayal bu programmini setivaldidä, komp'yuterğa kirgüzdi. Ändi Äkrämniŋ iştin kelip uhlap qelişini kütüş keräk. Käçmu kirdi, iştin herip kälgän Äkräm ğizalinip, vanniğa çüşüvaldidä, televizordin yeŋiliqlarni kšrüp yatqan peti kätti.
Mana, pursät tuğuldi! Putiniŋ uçida berip, Äkrämniŋ baş täripidä yatqan yanfonini elip, balilarniŋ bšlmisigä çiqqan Äqidäniŋ jürigi hayaҗan ilkidä tez soqatti. Komp'yuterniŋ yenida yoldişiniŋ yanfonini ikki qoli bilän çiŋ tutqiniçä tiŋirqap turup qaldidä, ağziğa tiqilip qalğan jürigini biraz orniğa çüşiriş üçün çoŋqur näpäs aldi. Özi ğal-ğal titiräydu, hazir mähpiy kod eçilip, yanfondiki yoşurun sirlar aydiŋlaşsa, u nemä qilidu? Ägär rastinla eri birär җanan bilän muhäbbät uçurlirini almaşturğan bolsa, uniŋğa Äqidägä näççä jillar burun eytqan şerin sšzlärni beğişliğan bolsa, qandaq çidaydu. Äqidäni soğ tär basti, yä hämmini şu peti qaldursa durusmu?! Yepiq qazan yepiq peti degändäk… Ya-ya-yaq! Uniŋ häqiqätni bilişi şärt! Äqidä nemişkä aldinişi keräk, Äkräm kim şunçä, uni aldap däpsändä qilidiğan. Aşnisiğa meni kamsitip berär tehi, tohtap turuş, silärniŋ äpti bäşiriŋlarni açmisam!.
Yanfonni komp'yuterğa qoşqan Äqidä, mähpiy kodni eniqlaş programmisini oninçi qetim açti. Һeçbir šzgiriş yoq, yanfon Äkrämniŋ sirlirini puhta saqlimaqta. “Җohutlar, aldaptu meni! İşlimäydiğan programmini setiptu män ahmaqqa. Tovva, aldanğinimni qara. Һämmisila aniy tepişta”. Җähli çiqti ayalniŋ. Terikkinidin Äkrämniŋ yanfonini peqiritip taşlavätti.
“Silär meni bilmäysilärkän, deginimni qilmisam, tohta. Meniŋ amallirim uhlisaŋlar çüşüŋlarğa kirmäydu! Jürüp turuŋlar aşiq-mäşuq bolup. Vaqti kälsun, mähpiyligiŋlarni duniyağa yeyip salimän, uyatsizlar” — däp Äkräm bilän uniŋ natonuş aşnisini ğevanä tilidi.
Äkräm işqa ketip, balilarni bağçigä apirivätkän Äqidä šygä kelip yänä šz gšşini šzi yegili turdi. “Bu vijdansizlar meniŋ üstümdin rasa külüşüvatidu tayliq, az qaldi tohtap turuş”, — deginiçä yanfonidin kimgidu telefon qildi:
– Mänğu bu, sizgä buyrutma bärgän. Täyyarmu? Һä, täyyar bolsa, äҗayip. Һazir barimän, – šzini talağa atti Äqidä.
Çüş mäzgili, sirti äynäk bilän qaplanğan asman-peläk benaniŋ yeniğa tohtiğan taksidin çüşkän qara kiyingän ayal idarilär taman yol aldi. Uniŋ aldini tosiğan küzätçi, bu benağa päqät mähsus elektronluq karta bilän kirişkä bolidiğanliğini, ägär zšrür iş bilän kälsä, lazim bolğan adiminiŋ şähsiy nomerini eytip, küzätçilär hävärligändin keyinla uni täklip qilidiğanliğini çüşändürdi.
Beşini tšvän saŋgilitip, җim turğan ayal, çüşlük tamaq içiş üçün sirtqa çiqivatqan adämlärni küzitip häläk. Birdinla, goya oqrağdiğan kalidäk, ornidin qozğalğan u, uzun kšyniginiŋ etigigä putlişip jürüp, muhim bir närsä häqqidä mulahizä elip barğaç, sirtqa maŋğan bir top är kişilärniŋ arqisidin jügärdi. Şu maŋğiniçä äynäk benadin jiraq ämäs җaydiki soda-setiq märkizigä orunlaşqan kafeğa kirip qaldi. Qara kiyingän ayalniŋ qara päränҗisidin aranla kšrünüp turğan kšzliri hoşna üstäldä tamaqlinivatqan bir top ärlärdä. Yeniğa kälgän mulazimätçigä «heçnärsä lazim ämäs» älpazida qolini şiltigän u, qara kiyim içidä šzini qara qazanda qaynavatqandäk his qilatti. İssiğini şunçilik, beşidin quyulğan tär tapinidin birla çiqip, oltarğan җayida kšl hasil qilişi turğan gäp. Ussiğiniçu tehi… pihildap šläyla dedi. Mäyli, çidaş lazim. Һäqiqätkä yetiş üçün qurvanliq qiliş keräk! U ätrapni ehtiyatçanliq bilän küzätmäktä. Hoşna üstälgä җaylaşqan idarä hizmätçiliri qizğin gäp üstidä, guman tuğdurar närsä bayqalmaydu.
Tohta, tohta… bularniŋ yeniğa bir top ayallar kelişti, qiziq başlinarmu? Qara kiyimlik mäzlumniŋ diqqiti aşti, amal yoq, gepi aŋlanmayla nazarät astidikilärniŋ. Asta yanfonini çiqirip, qara kšyniginiŋ uzun yäŋlirigä yoşurğiniçä, hoşna üstäldikilärni sürätkä çüşirişkä başlidi. Ätimalim, işdaşlar boluşi keräk, muamilisi huşhoy. Kelip qoşulğan ayallarniŋ kiyimliri šzlirigä yarişimliq, pädäzliri җayida. Arisida birsi häҗäp nazlinip oltiridu, šzima kelişkän җugankän. Sürätkä çüşiriş davamlaşti, uçtumtut, üstäldiki avaysizdin tškülgän çay bayiqi nazliq җananniŋ kšynigini bulğidi. İşdaşlar orunliridin turuştidä, qolaysiz ähvaldin mäŋdişip qaldi. Däqiqilik oŋaysizliniştin keyin ular qaytidin šz orunliriğa oltardi. Bayiqi nazliq henimla çiraylirini pürüştürüp ornidin turdidä, kšzdin ğayip boldi. Arqisidinla qara kiyimlik ayalniŋ diqqät näzäridä turğan egiz boyluq är ornidin turup, qayaqqidu yol tutti. Opul-topul maŋğan qara kiyimlik ayal ärni ägäşti. Är päskä çüşüş üçün eskalatorğa qädäm taşlidi. Qara kiyimlik ayal häm bäş-altä pälämpäy juquri turuvaldi. Kšzi Äkrämdä.
– Aridin ikki minut štüp, soda-setiq märkizidä pävquladdä ähval orun aldi – pütünläy qara kiyimgä orinip, päränҗä tartivalğan mäzlumniŋ häddidin taşqiri uzun kšynigi eskalatorniŋ iştin çiqişiğa säväp boldi… Bir dämdila eskalatorniŋ yeniğa uni җšndäş boyiçä mähsus brigada, küzätçilär, politsiya hadimliri jiğildi. Һämminiŋ kšzi päränҗigä oranğan ayalda, goya qiltaqqa çüşüp qalğandäk uzun kšynigini eskalator «çaynap» kätkän beçarä päränҗiniŋ içidä miŋ tolğinatti…
Äkräm iştin adättikidin käç çiqti. Äqidäni agahlandurup qoyuş üçün telefon qilivedi, tamamän җavap bolmidi. Äkrämgä “Balilarni eliş üçün bağçiğa aldiraş meŋip, yanfonini šydä untup kättimekin” degän oy käldidä, maşinisini ot aldurup šyigä ravan boldi. Öyigä yätkiçä vaqit helä bolup qaldi. Һäҗäp, šydä heçkim yoq. Äqidäniŋ nomerini yänä tärdi. Җavap yoq. Şu päyttä Äkrämniŋ yanfoniğa bağçidin hävärläşti:
– Baliliriŋlarni elivalsaŋlarçu. Yoluŋlarğa tälmürüp kättiğu. Tärbiyiçi kütüp oltiridu, hämmisi durustu?
– Äkrämniŋ ayaq-qolida җan qalmidi.
– Apisi käldimu nemä! Mümkin ämäs, šydä yoq… hazir, mana hazir, — deginiçä šydin oqtäk çiqqan boyi işiginimu ilmay, bağçiğa jügärdi. Yol boyi Äqidägä telefon qildi. Җim-җitliq.
Änsiräştin šzini qoyarğa җay tapalmiğan Äkräm balilirini hoşnisiğa tapilididä, nemä qilişini bilmäy beşi gaŋgirap turup qaldi. Politsiyagä hävärlisiçu?! Durus, şundaq qiliş keräk, nägä ketişi mümkin Äqidä, balilarni bağçida untuğidäk җavapkärligi yoq ana ämäs. Nemä iştu bu?! Aman bolsekän. – Äkrämniŋ jürigi siqildi. Ändişä çulğavalğan säviyäsidä adämniŋ tenini şürkändürär ähvallar gävdilinip, uniŋsizmu vayimdin qapaq bolğan beşi eğirlaşti.
Vähimigä çüşkänligi şunçilikki, u hätta tohtalsiz җiriŋlavatqan yanfoniğa etivar bärmätti. Natonuş nomer.
– Allo, allo, kim bu? Һä, nemä däysiz, täkrarlaŋa, käçürisiz, iltimas.
– Siz Rähimov Äkräm bolamsiz?
– Һ-ää, män. Män Äkräm, — Äkräm šzini hatirҗäm tutay desimu, avazi titiräp çiqti.
– Sizgä politsiya bšlümidin telefon qilivatimiz. Siz Ayupova Äqidäni tonamsiz?
Äkräm til ağzidin qalğandäk boldi.
– Nemä, nemä boldi. Yoşurmay eytiŋ, bolğan işni eyt…ti..ŋ, — duduqlidi u.
– Yaq, yaq siz undaq hayaҗanlanmaŋ. Päqät sizniŋ kelişiŋiz lazim. Äqidäni tonup bärsiŋiz.
– Nemä!!!! Tonup bärginim qandaq… nemä iş boldi däymän, – Äkräm җan aççiğida vaqiraşqa štti.
– Rähimov Äkräm, män eytqan makan-җayğa därhal yetip keliŋ! Öziŋizni besiŋ, hämmisi durus, kälgän vaqitta ähvaldin vaqip qilimiz! — Qisqa gudoklar “gäp tügidi, eytqanni orunla” mänasida qulaq tüvidä yaŋraşqa başlidi.
Äkräm politsiya uçastkisiğa qandaq yetip kälginini säzmidi. Maşinisiniŋ işiklirinimu yapmay bena içigä šzini atti. Etilğan oqtäk kirgän Äkrämni tutuvalğan politsiya hadimliri, uniŋdin tiniçlinişni štündi. Biraz šzigä kelip, näpäsini besivalğan Äkrämgä, hanidiki kapitan tor qäpäzdä oltarğan qara simani işarät qilip kšrsätti. Äkräm turğan ornidin qozğilip, simağa yeqinlaşti.
– Äqidä! Äqidä, nemä qilip jürisän bu yaqta? Monu türüŋ nemä? Beşini tšvän saŋgilitivalğan ayal ün qatmidi.
– Bu yaq sizgä kim bolup kelidu? – soridi kapitan.
– Ayalim. Bu meniŋ qanuniy ayalim.
– Elimizdä härqandaq radikal tiptiki diniy eqimlarniŋ qanunsiz, yäni män°iy qilinğanliğidin häviriŋiz barmu? Yaki siz šziŋizmu şu eqimğa etiqat qilamsiz? – käskin soal qoydi politsiya hadimi.
– Nnnemä eqim u? Nemä dävatisiz?
– Ayalim däysizu, ayaliŋizniŋ nemä işlar bilän mäşğul boluvatqinidin behävärsiz, – näştärlik sšzlidi kapitan.
– Çüşänsäm šläy!
– Elip çiqiŋlar Ayupova Äqidäni.
– Äkrämniŋ aldiğa jiğlap kšzliri işşip kätkän, çaçliri çugulğan, baştin-ayaq qara kiyingän ayali çiqti.
– Äkräm, meni käçürgin, käçürginä meni. Şu guman meni yoldin çiqarğan, eziqturğan. Meni käçürüŋlara! – Äqidä maçildap jiğlaşqa başlidi.
Tünniŋ yerimiğiçä çüşinik hät yazğan Äqidä çirayidin kätkän edi. Çüşinik hätni oquğan politsiya hadimliri kšzliridin yaş çiqqiçä küldi. “Һäääy, ayallar, nemä degän fantaziya silärdä!”. Erini paylaş üçün alaytän päränҗä tiktürgän bu ayalniŋ “tapqurluği” häyran qaldurdi. Yanfonğa qoyulğan mähpiy kodniŋ munçilik çoŋ balani terärini kim oyliğan. Äkrämniŋ hiҗalät bolğini şunçilik, politsiya bšlümidin teziraq ketişni halidi. Äqidäniŋ gumanhorluği Äkrämdäk bir ärni qolaysiz ähvalda qoyğan edi. Eskalatorniŋ remontini zimmisigä alğan Äkräm җärimanni, yazliq tätildä ailisi bilän Türkiyagä berip däm elip keliş üçün jiğip jürgän pulidin tšlidi.
“Tovva, nädiki asassiz gumanlarğa berilip, hämmini häläykümgä saldidä bu hotun. Erinmäy, tikinçigä buyrutma berip päränҗä tiktürginini qara. Politsiya hadimliriniŋ külginiçu tehi, bizdä mundaq iş bolmiğan deyişip. Yerim boyum yärgä kirdi. Uyat, uyat. “Hotuniğa egä bolalmiğan latikän” degändu meni?”.
Şu teriqidiki hiyallar bilän beşini saŋgilitip maşininiŋ arqisida oltarğan Äqidäni šyigä elip käldi Äkräm.
Helä künlärgiçä çivin jütüvalğandäk җim jürüşti. Päränҗisini ähläthaniğa taşlavätkändin keyinla Äqidäniŋ kšŋli imin tapti. Şuni oylisila uyattin šlidu. Äkräm ätigän işqa ketidu, käçtä kelidu. Är-ayal ağziğa qum quyuvalğandäk. Qolaysiz muhit, balilarmu hanisidin çiqmas boldi. Bir täräptin Äqidägä savaq boldi däp oylap koyidu Äkräm. Gumanhorluğiniŋ aqivitidin beti qizardi, ändi tiniçlinar…
Tün yerimida qara basqan Äkräm ornidin irğip turup kätti. Äqidä yoq. Äkrämniŋ tamaqliri çakildap qurup ketiptu, su jutmaq bolup haşqinğa maŋdi. Kšzliri biraz qaraŋğuğa ügängän Äkräm asta çamdap çiqip kelivatatti, bšlminiŋ buluŋidiki yoruqqa kšzi çüşti. “Tasma yegän işt qiliğini taşlimaydu”, degini moşukändä! Äqidäni biraz küzitip turğan är ahiri çidimay ün qatti:
– Qeyinanamniŋ tuğulğan küni!
Uçtumtut çiqqan avazdin çšçüginidin, quvät eliş üçün tokqa çetilğan Äkrämniŋ yanfonini yärgä taşlavätti Äqidä.
– Mähpiy kod — qeyinanamniŋ tuğulğan küni, Äqidä! Bu yanfon ändi seniŋ, män addiy knopkiliq yanfon tutimän. Toydum! Sän şunçä guman qilğidäk nemä guna qildim, eytqinä!. Şu qädär işänmisäŋ, ailimizniŋ keläçigi nemä bolmaq?! Şunçä işlardin keyin yänä qilip turğan qiliğiŋdin uyalmamsän! İsit, “Ayrilğanğa šlmäymän, eqidämgä jiğlaymän” deyişimgä zämin yaritivatisän, häp! Meni hatirҗäm yaşaşqa qoysaŋçu. Beşiŋğa salҗidäk çaplişivalğan gumanliriŋ yahşiliqqa aparmaydu. Ailimizdiki sämimiyätni şorimaqta ular! Äqidä, oylan!
Su içiş üçün maŋğan Äkrämniŋ uyqisi tamamän eçilip kätkän edi…

Bälüşüş

Javap qalduruŋ