«Äqilliqlär» yaşisun!

0
26 ret oqıldı

Abduhaliq Mahmut

(Һäҗviyä)

– Hoş, ändi mähsätkä štäyli? – җumhuriyätlik pahta eytiş karhanisi – «PahtAt»niŋ başliği Җanbaqi Bari bayatin bardi-käldi gäplärni qilip oltarğan Yšläkҗanğa ilham bärgändäk miyiğida külüp qoydi.
– İntayin durus gäp qilivatisiz, җanabiy aliyliri! Siz degän mähsättä mäna kšpla ämäs, intayin kšp däŋa? – Yšläkҗan tamiğini qirip yštilivaldi, – buni täpsiliy eytaymu yaki qisqiçilimu?
– İhçamlapla eytsiŋiz boldi, – Җanbaqi Bari saatiğa qarap qoydi. Çünki Yšläkҗan bir gäp başlisa, tohtitiş, huddi juquri ildamliqta ketip barğan maşiniğa tormoz bärgändäkla, qalaymiqan çiqirip qoyuşi mümkin edi.
– Mälimizdiki bir sorunda jigitbeşimiz: «Halayiq! Yeganä pahta eytiş karhanimizğa keyinki vaqitlarda adämlär pahta apirip atquzmaydiğan boluvaptu. Şu säväplik ähvali eğir ekän, däydu. Karhanimiz yepilip kätsä, ularsiz šyümizgä mehman kälsä, astiğa çüşäk, qonup qalsa — üstigä yotqan keräkqu, halayiq? Şuniŋ üçün ularğa ianä jiğayli? Һeçkimni mäҗburlimaymiz, härkim kšŋlidin çiqarğanni bärsun?…» dedi. Şu arida birsi turupla, – “Җamaät! Täyyar karhaniğa egä bolalmiğan başliqni yoqitiş keräk? – Şu çağda ianä toplaşqimu haҗät bolmaydu”, – däydu qaraŋ? Bu tayni yoq täşviqatni aŋlap, bädänlirimdiki tüklär jiŋnidäk tikkinä bolup kätti, qaraŋ? İlaҗi bolsa, bu adämni şu jiŋnidäk tüklirim bilän quçaqlap, bädän-bädänlirini titip taşlavätküm kelip kätti, qaraŋ, җanabi Җanbaqi Bari aliyliri. Aççiğim kälgändä šzämni tutalmay qalimän, qaraŋ, aliyliri. Şuniŋ bilän sorunniŋ otturisiğa çiqivelip dedim: Bizgä «PahtAt», uniŋ sšyümlük rähbiri, härbir sšzidä «hälqim!» däp sšzläydiğan, hämmä yärdä mänpiyätni kšzläydiğan Җanbaqi Bari җanapliriniŋ salamätligi, hizmitidiki hšrmiti keräk?” dedim. Uniŋdin keyin…
– Şuniŋ bilän häliq nemä dedi? – Җanbaqi Bari ismini aŋlaş bilän birär muhim gäpni aŋliğusi kälgändäk, Yšläkçiniŋ sšzini bšlüvätti.
– Siz, biz barmiğan toy, ziyapät, hätmä-qur°anğa kšp barisiz, hšrmätlik Җanbaqi Bari aliyliri? Bilisizki, sorundikilär muhim gäplär çiqip qalsa, beşini içigä tiqip oltirivalidu.
Җanbaqiniŋ jürigi җiğildap kätti. Birär adämniŋ män häqqidä gäp qilmiğinini qara? Şuniŋğa qariğanda meniŋmu hšrmitim šz vaqtida karhaniğa rähbär bolğan Mollaş Nadiroviçtinmu bättär bolup qalğinimu, qandaq? Ägär şundaq bolsa, bir çarä qolliniş keräk?
– Män dedimki, zaman šzgärsä, karhana yepilip ketişi mümkin. Lekin Җanbaqi Bari җanapliri yoqimaydu, yaşaydu. Koça-koyda kšrimiz, salamlişimiz vä hakaza. Şuniŋ üçün tirik adämlärni, bolupmu Җanbaqi Barini beşimizda kštärsäk, yälkimiz çšküp, beşimiz yerilip kätmäydu. Äŋ muhimi, Җanbaqi җanapliriniŋ kšŋli asman-peläk kštirilip ketidu, dävärdim, dävärdim. Biraq ”Degänliriŋ seniŋ üçün yahşidur, lekin hämmigä ämäs, Җanbaqi — kimgidu yeqiş üçünla qoyulğan başliqniŋ sayisi. Bu gäplirimni berip eyt, qolidin kälgänni qilsun” däpla kätti qaraŋ heliqi iğvagär, җanabi Җanbaqi Bari aliyliri.
– Uniŋ «qolidin kälgänni qilsun» degini rastmu, Yšläkҗan?
– Deginiŋizni qaraŋ? İşänmisiŋiz bir amal qilip guvaçilarni elip keläy? – Yšläkçi yaqisini tutti.
Maŋa işänmisiŋiz…
– Undaqta çarä qollinimiz! Undaq kam oyliqlar az, bizgä ohşaş äqilliklär intayin kšp.
– Nemä degän esil gäplär, pah, pah, pah?! – Yšläkçi ornidin turup oŋ qolini kšksigä qoyup, aldiğa egildi. – Mana bu gäplärni häqlär bilsä, iğvagärni väyran qilivetidu. Bizgä moşu keräk, җanabi Җanbaqi Bari aliyliri!
– Şundaq boluş keräk! Biz ohşaş äqilliklärniŋ gepigä kirip ianigä pul ayimaydiğan adämlär heçqaçan yärdä qalmaydu. Ahirqi pulini bizgä atiğanlar yaşisun!
– «Yaşisun!» deginiŋiz intayin azliq qilidu, җanabi aliyliri. Meniŋçä bolsa, šzliri bärgän pulniŋ nägä ketip barğinini bilmäydiğan adämlär yaşisunla ämäs, miŋlarçä, millionlarçä kškirip, güllävärsun! Ägär buni yänä mubaliğä qilsaq…
– Gäpliriŋgä çüşändim. Şuniŋ bilän «Pahtatliqlarğa» däydiğan gepimiz eniq boldi. Däydiğinimiz, šzimizni… yaq, šzimiz desäk bolmaydekän. Şuniŋ üçün bizgä ohşaş äqilliklärni ägişiŋlar, qerindaşlar! däymiz.
– Nahayiti parasätlik, içigä qil siğmaydiğan paraŋ boldi, – Yšläkçi aliqanlirini bir-birigä urup, çavak çelivaldi, – heliqidäk kamoyluqlar turupla yoqla bir nemilärni desä, nemä däymiz däymändä?
– Undaq kamoyluqlarğa däydiğan birla gäp bar, – bizniŋ programmimiz şundaq, däp qoyimiz…
– Programmimiz deginiŋizgä çüşänmäyvatimän?, – Yšläkҗan bilmiginini yahşilap bilivalsa, adämlärgä eytqanda mäydisini kerip turup sšzläydudä!
– Programma degini häq çüşänmäydiğan bir närsä… ha, ha, ha…
– Qaltis gäpkän hä, җanabi Bari aliyliri? Һa, ha, ha…
– Maŋa seniŋ ohşaş äqilliklär keräk, ha, ha, ha…
İkkisi uzaq paraŋlaşti. Äŋ muhimi, šzliriniŋ äqilliliğini kšklärgä kštirivätti…
***
Adäm balisida äqil kšp bolsa, beşiğa siğduralmay qalidiğan ohşaydu. Bolmisa «Özini mahtiğan birinçi ahmaqni» äsläp qoyğan bolarmedi?
Moşundaq «äqilliqlär» yaşisun!..

Bälüşüş

Javap qalduruŋ