Miŋ äsirdin sšzligüçi җanliq tarih

0
26 ret oqıldı

Ähmät ҺÄSÄN (Şuŋqar)

Qizil diplom çolpini
Çüşüp Şaŋhäy universiteti – mäktivigä,
Yättä nävräm Zulpiyäm šz mähsitigä.

Eytqanda u “hänzu tilin oquymän” däp,
“Äşu tilda šzgä ählin tonuymän”däp.

Çin niyättin qolliğan biz tallişiŋni,
Arman qilip, šzgilärdin qalmişiŋni.

Qädrini bil Mukärrämdäk aniŋizniŋ,
Ana demäk – şan tüvrügi arimizniŋ.

Äşu ana keçä-kündüz ğemiŋ yegän,
Namiŋ çiqti «Uyğur qizi şuŋdaq!» degän.

Uda bäş jil älaçi bop, tonulğan qiz,
Adil baha çiŋliğiğa toyunğan qiz.

Siz kälgiçä änsizçilik bilän jürduq,
Yad etip, gül siymayiŋiz huşhal turduq.

«Yahşi oquŋ, Zulpiyäm!» däp därman bolduq,
Simniŋ yoli bilän dayim tuğyan bolduq.

Qizlarğa has ippät-haya yoluŋ açti,
İlim nuri uyqaŋ buzup, kšzüŋ açti.

«Qizil diplom Çolpini» bop, huş käldiŋiz,
Biz yätmigän armanlarğa Siz yättiŋiz.

Huş hävärdin sšyünüştä җan yayridi,
Qälbimizdä Çolpan külüp, taŋ yayridi.

Ğälibiniŋ nuri parlap kšziŋizdä,
İppät-haya җilvä qildi yüziŋizdä.

İlim-pändin oyğandi his-tuyğuliriŋ,
Yšläk bolğaç җan qerindaş, qurbiliriŋ.

Ämällişip arzu-arman, tiläkliriŋ,
Taŋ bilän täŋ eçildi gül-çeçäkliriŋ.

Rohluq halda turupsiz han aldimizda,
Bäş jil uda seğinğan däm yadimizda.

Oquş pütti – aniŋizniŋ yarliğidin,
Gäp bolmiğaç eğir turmuş tarliğidin.

Şu aniҗan ayu jillar ğemiŋ yegän,
Bir җeniŋğa miŋ җan bärgän mehri bilän.

Nävräm boldi ilham – pah, Zulpiyäm,
Ävladimiz nämunisi vah, 3ulpiyäm!

Biz yaşiğan uluq äl-yurt razi sizdin,
Balqip turar sizgä degän mehir bizdin.

Apirin! –
Däp, sšyünidu bovaŋ Şuŋqar,
İlmu hekmät bolğay dayim Sizgä qut-yar!

Huş märhäba, toyumizğa!
Huş kelipsiz toyumizğa, dost-yaränlär,
Sahiphanğa tiläp çindin qut-tiläklär.

Qälb beği küygä tolğan җan-җigärlär,
Bir qädähtin mäy sunğidäk hur-pärilär.

Şundaq toy bu – kšŋül yayrap, zoqlanğidäk,
Qiz-jigitlär tävrişip täŋ rohlanğidäk.

Öylängidäk oğlan bolup nävräm İslam,
Yar sšyüptu sšygü oti berip ilham.

Tuğulup u Drujbidäk gšzäl yurtta,
Qanat quçqan yalqunliğan kšyük otta.

Kelin qizmu moşu yurtniŋ Ay-çolpini,
Jigit qälbin illitqidäk taŋ bulbuli.

Bir mälidä tuğulğan bu qoş jüräklär,
Goya räyhan gülidäk pak huş çeçäklär.

İz qaldurup, nam quçqidäk vapadarlar,
Bir-birigä yar bolğidäk mäҗnuntallar.

Arzuluq bir qizi ekän Şahidämniŋ,
Һidayätlik dil dumari Hudayimniŋ.

Şu bir gävhär kelin ändi Gülmirämniŋ,
“Ana!” desä, yaraşqidäk Aidämniŋ.

Ulardin qan-qerindaş häm momilar huş,
Dua bärgän Hizir yolluq bovilar huş.

Bizmu ohşaş Qizim! däymiz Aidämni,
Şat äylisun ähli җämät ailämni.

Qudiҗanlar inaq štsä, külüp Şuŋqar,
“Apirin!” däp qälb küyin qilur izhar.
Çin sšygü sätirliri
Moşu toyniŋ štkinigä boldi bäş jil,
Eytişlarğa çüşmäs päqät birmu ğäş jil.

Kelin alsaŋ nemä arman Aidämdäk,
Qudaŋ bolsa hämdä sirdaş Şairämdäk.

Anisidin tälim elip, boyiğa yätkän,
Qädrin bilur has oğlanni çin yar ätkän.

Tala-tüzdä qimmät bilip abroyini,
Qoğdinişni bilgän gšzäl šz arini.

Çin sšz ekän: «Ana kšrüp, qiz al!» degän,
«Yoluŋniŋ oŋ-solin ayrip, iz sal!» degän.

Җan anayu momisidin tälim alğan,
Şärmi-haya hanişidäk äqil tapqan.

Kšŋül riştiŋ bağlanğidäk hanimlardin,
Ehtiramliq pärizattäk ayimlardin.

Uqsam ular ülgilik bir ailä ekän,
Kšyünüş häm sšyünüştä qayil ekän.

Äşu gülhan hanidin biz alğan kelin,
Nävräm İslam qälbigä ot salğan kelin.

Bäş jil burun bu bähitkä erişkän biz,
«Birligimiz üçün!» däp mäy içişkän biz.
***
“Kelin bolsa, bälän bolsa” däydekänmiz,
Yaki bolmiş yaridin ğäm yäydekenmiz.

Mänmu şuŋdaq degänlärniŋ biri bolğan,
Kšrmäy turup, işiniştin neri bolğan.

Kšrdüm bir җüp – qoş jüräkniŋ pakliğini,
Çin sšygüsin ayan äylär şatliğini.

Aldin-ala kelin kšrüş yolin tallaŋ,
Hata besip, eğir-yenik tiniq almaŋ.

Qiziŋizdäk kšrüp, qälbin illitqançün,
Ustaz käbi tonuş eŋin beyitqançün.

Şundila siz alğan kelin kelin bolur,
Kiçik iştin ränҗisiŋiz qiyin bolur.

Ay vä jilniŋ qädrin bilip štkän šmür,
Qudilar šm bolup härdäm kütkän šmür.

İkki pärzänt sšydi ular äyni hazir,
Sšyünüştin başqa iş yoq aŋa dair.

Qädirläymän şatliq içrä atqan taŋni,
Dil җamidin qädäh sunup qanğan taŋni.

Kelin elip, muradiğa yätti Šuŋqar,
Qudilaru-yurtqa tazim ätti Şuŋqar!

Oŋumda bolsa…
Öyümgä izdäp kälsäŋ navada,
Käçür, buradär, šz yurtumda män.
Jürimän yarniŋ hämraliğida,
Quşqanatliq är şu turqumda män.

Toyğandäk goya sšygü-visalğa,
Mehir җamidin quydi gül-şarap.
Täşäkkür bilän içkän çeğimda,
Turatti dilbär mästanä qarap.

Mäshuş diliğa yättimu ahim,
Pärişan halda tutti qolumni.
Muhäbbät rişti çigilgän şu päyt,
Yenişlap sšydi sunğan gülümni…

Çšçüp oyğansam, män šz šyümdä,
Tägdi җenimğa çüşniŋ izasi.
Çüşümdä kšrgän oŋumda bolsa,
Bolmas edi bu qayğu nidasi.

Buyrisa Täŋrim yarniŋ yarini,
Tapqan bolattim sšygü arini.

Yurtum ilhamliri
I. Tuzdıbastav
Bäkmu kšrkäm män turuşluq Tuzdıbastav,
Dostluq, mehru-muhäbbättä ozdi Bastav.

Quçaq yeyip Alitağniŋ etigidä,
Bärpa bolğan šmläşkän küç ilikidä.

Mal-duniyasi bäk bayaşät, bay yeza bu,
Şu tüpäyli šz aldiğa han yeza bu.

Munda yaşap, aram tapti meniŋ kšŋlüm,
Bähit içrä eşip aŋa otluq sšygüm.

Öz oğlidäk kütüp alğan kälginimdä,
Tazim bilän aŋa salam bärginimdä.

Sšyündüm män qazaq hälqi tüzligidin,
Razi boldum sämimiy huş sšzlügidin.

Koçiliri boy talaşqan teräk bostan,
İşik aldi, hoyla-aram gül-gülistan.

Һäsrätlik kšz yaşlirimni qurutqan yurt,
Ğäplätlik yaş vuҗudumni yorutqan yurt.

Öz kšrüp häm quçaq açqan anam – bu yurt,
İlham berip, qäläm sunğan atam – bu yurt.
“Qäysär jigit bol, balam!” däp yetiştürgän,
Yetälmigän arzuyumğa eriştürgän.

Һeçkimni yat kšrmäydiğan dostluğum bar,
Yan hoşnilar – җan hoşna där qurdişim bar.

Ärtä-ahşam soraşqidäk huşluğum bar,
Bir piyalä çay sunğidäk turmuşum bar.

Şükür däymän bul yeziliq bolğinimdin,
Qandaş qazaq qatarida jürginimdin.

Ana yurtum Artuş käbi illiq makan,
Päsli bahar җilvisidäk nurluq makan.

Quçqan pütkül vuҗudumni mehirgahim,
Çin jüräktin ihlas qoyğan qibligahim.

Nävqiranliq arzuyumniŋ tumari sän,
Tunҗa sšygü-muhäbbitim humari sän.

Öy-җahanliq zimin bärdiŋ qerindaş däp,
İkki millät iҗil štkän qädinas däp.

Kšŋül bšldüŋ käçmişimgä җan diliŋdin,
İlliq sezim quvnaqlaşqan qan-teniŋdin.

Yurt işida bolup pida bir tšhpikar,
Eqidäŋni yadida çiŋ tutqay Şuŋqar.
2. Mäktäpkä mädhiyä
Bizniŋ yurtta kšrkäm Uyğur mäktivi bar,
Ävlat üçün märipätlik istiqbal yar.

Uniŋ izgü işlirini bayan etäy,
İlim sšygän äzizlärni ayan etäy.

Şu mäktäptä uçum bolğan oğul-qizlar,
Һär sahada šzigä has salmiş izlar.

Tibabättä pän doktori – Rizvangül,
İlim sirin egiläştä pärvanägül.
Özi qazaq, rus tilida sšzlär ravan,
Öz tilini qädirläşni bilur haman.

Aviatsiya mäktividä tähsil kšrgän,
Samaviy sir-äsrariğa kšŋül bšlgän,
İlibaqi qizi Güli uçquç bolğan,
Pähirlängän äl şatliği Ayğa qonğan…

Yähiya Polat šzigä has ihtidari,
Yurtimizniŋ äŋ munävvär şipakari.
«Şipaliq qol» däydu uni ähli yurtdaş,
Dava tapqan šz därdigä yaru-qurdaş.

İlmiy mudir Päridäm bäk ippätlik qiz,
Oquş, tälim-tärbiyidä hekmätlik qiz.
Uniŋ üçün äŋ muhimi – intizamliq,
Millät bähti – yeŋi ävlat bolsa aŋliq.

Öz hälqigä çin jüräktin qoyğan ihlas,
Änvär Һaҗiev edi küçlük hoquqşunas.
– Qanun bilgän adäm, –
dätti u, – har bolmiğay,
Özlügini tuyğan millät zar bolmiğay.

Miŋbir äpsus, qättal äҗäl elip kätti,
Äl qälbigä äbädiy ot selip kätti…

Bavdunoğli Nurmähämät usta memar,
Һärhil kšrkäm benalarda tamğisi bar.
Kaşinlaru birär hişni hata qoymas,
Һäväs bilän beqip aŋa kšzüŋ toymas.

Yazsam tola mundaq jigit-qizlirimiz,
Ular bilän šçmäs jürgän izlirimiz.

Äşu uyğur pärzäntliri bizniŋ yurtluq,
Bizniŋla ämäs, älvättä, ular sizniŋ yurtluq.

Ular Bastav mäktividä oquğanlar,
Ana tilin çin jüräkkä toquğanlar.

Qädirligäç uyğurçä til-yeziğini,
Kšrdi ular bu šmürniŋ qiziğini.

Bilim bilän, hünär bilän yetilgänlär,
Һalal ämgäk bilän hšrmät etilgänlär.
3. Uyğur pärzäntlirigä
Uyğur bolup tuğulğiniŋ bu alämgä,
Çoŋ hoşalliq his beğişlar här adämgä.

Muşpiŋ ana bšşügüŋni tävitidu,
Һärbir pärzänt äl işqida är yetidu.

Jillar štüp, untulidu gšdäkligiŋ,
Huy-päyliŋdin mälum bolar bšläkligiŋ.

Mäktäpkimu barisän häm yättä yaşta,
Bilgin, pärzänt, Ana-tilniŋ mehri başqa.

Sšyüp җandin ana tilda oqi, pärzänt,
Ustaz sšzin säviyäŋgä toqi, pärzänt.

Ana tiliŋ käbi bilgin qazaq tilin,
Tilin bilsäŋ, çin sšyärsän Qazaq elin.

Uluq Abay: ügän degän rus tilini,
Һärhil millätara kšvrük – dost tilini.

Öz yeziği bar buruŋdin uyğurumniŋ,
İlim-pändä ällärara mäğrurumniŋ.

Kšp til bilgän – märipättin hekmät quçar,
Pän-tehnika šz ilkidä, kškkä uçar.
4. Atiliq bir nesihät
Uyğurtilliq jigit-qizni qädirläymän,
“Äҗdat yüzin yorutqan” däp, äzizläymän.

Ämäldä sän tonup yätsäŋ arzuyuŋni,
Äŋ ävväla bilgin milliy tarihiŋni.
Bizniŋ tarih, bilsäŋ pärzänt, şanliq tarih,
Miŋ äsirdin sšzligüçi җanliq tarih.

Җännät käbi gül diyarni makan ätkän,
“Hälqim!” – degän miŋliğan han-haqan štkän.
Qançä aqil, qançä batur, şair štkän,
Qançä alim – ilim-pändä nadir ätkän.

Män tizmaymän alplarniŋ qutluq namin,
Ävlat häqqi šçärmäslik äҗdat şamin.
***
Bilim qoğlap, ügängänniŋ bähti parlaq,
Bilimlik qiz-jigitlärgä älmu amraq.

“Oqi, oqi yänä oqi!” degän Lenin,
Oqiğanlar sšyär hälqin, sšyär elin.

Kšrüngändäk җahannamä äynigidä,
Hälqiŋ tursun җulaliq iş-ämgigiŋdä.

İlim-pändin tšhpä yarat, äl intizar,
Alämçä bir pähirlänsun bovaŋ, Şuŋqar!

5. Muällimgä mädhiyä
Muällim – bu til-yeziqniŋ iҗatkari,
Ta äzäldin ilim-pänniŋ niҗatkari.

Muällim – bu märipätniŋ pasibani,
Aŋa bağliq huriyätniŋ şäräp-şani.
Muällim – bu här ävlatniŋ ustazidur,
Aŋliq šmür dastaniniŋ huş sazidur.

Muällimsiz älni basqay dayim külpät,
Kün nurini iskänҗigä alur zulmät…

Elipbädin başlinidu aliy tälim,
Tärbiyiniŋ karvanbeşi häm muällim.

Qolumğa gah kitap alsam yaki qäläm,
Äŋ birinçi ustazimni äsläp här däm,

Til yätküsiz bir tuyğuda seğinimän,
Pak rohiğa rähmät tiläp, siğinimän.

Muällimsiz bolattimu kamil adäm,
Sirliq peti qalmasmedi çäksiz aläm.

“Ötmäsmedim bir šmürgä äbgar bolup,
Munapiq vä nadanlarğa särdar bolup”.

Degän oyda Hudayimğa rähmät däymän,
Muällim – bu šzi çäksiz hekmät däymän.

Äy pärzäŋdim, muällimni ata bilgin,
Kšrgän yärdä ilkin elip, tazim qilğin.

Muällimdin üginip, yol tapqaç Şuŋqar,
Ömürboyi rähmitini qilur izhar.
Hatimä ornida
Tuzdıbastav — täbiätän tuzluq bulaq,
Süyi şorluq bolsimu gär uzluq bulaq.
Ottuz ulus iҗil-inaq makan tutqaç,
Dostluq mehri temip turğan nurluq bulaq.

Äslän, šmlük bilän bärpa etilgän yurt,
Sahavätniŋ gül vä näqşi çekilgän yurt.
Anilarniŋ “Älläsidin” taŋ sšyünüp,
Märt-märdanä ottuz ävlat yetilgän yurt.

Kätmän bilän qadaq qolluq bovam štkän,
Gül-giyadin käştä toqup momam štkän.
Uruş җäbru-җapasini kšrsimu äl,
Bir-birigä hämdärt šmür davam ätkän.

Başqa çüşsä, miŋbir bala, qayğu-azap,
Täŋ tartişqan bärdaş bilän uyğur-qazaq.
“Quda-jekjat iҗil štsä — Huda razi» –
däp bilişip, šmür sürgän ärkin-azat…

Özi kiçik, tarihi çoŋ – dastan yezam,
Äҗdatlarniŋ äҗri siŋgän bostan yezam.
İstiqlalniŋ şarapiti taҗiŋ bolğaç,
Kšp qatari kšŋlüm meniŋ asman yezam.

Qut tiläydu saŋa Şuŋqar, qutlan yezam,
Kündin-küngä rivaҗlinip, nurlan yezam!
Toy täsirati
Ässalam!
Җan-dilimiz bir Gornıy Gigant,
Uyğur üçün yurtlarara orni bar yurt.

İzgü arzu-tiniği bir qädirdan yurt,
Vapa ähli üçün dayim mehrivan yurt.

Qiz uzitip Bäşağaçqa sšyüngän yurt,
Yaşlar bähti-iqbaliğa kšyüngän yurt.

Qudilişip sizlär bilän işik açtuq,
İkki yaşniŋ bähti üçün işik açtuq.

Bir piyalä çaydin keyin rohlandi җan,
Sahiphanlar sšhbitidin zoqlandi җan.

Toyida biz Täŋrim qoşqan qoş jüräkniŋ,
Qoşmaq güldäk bäkmu zilva huş puraqniŋ.

Şatliğin kšr: Ruma bilän Gülistanniŋ,
Pärzäntliri yeŋi zaman – Һuristanniŋ.

Qiz bähtini yorutqidäk ailä biz,
Gornıy Gigant märdaniliri yar bolursiz.

“Millitim” däp miŋ märtivä şatlinimän,
İzgü җanlar bäzmisigä atlinimän.

Küy-navasi kškni quçqan sorunda män,
Bir-birini äziz kšrgän orunda män.

Kšŋüllük toy şavquniğa çšmülimän,
Dostlar bilän didarlişip, sšyünümän.

“Qudam bar” däp sizlär taman tälpünimän,
Һšrmitiŋlar sayisida yälpünimän.

Kelin uzluq, ändiki gäp nävrimizdä,
Һämmä işlar kelär jilliq ävrimizdä.

Şahidi biz, – däp keturmiz, – uşbu toyniŋ,
Hudağa çin iltiҗaliq arzu-oyniŋ.

Şu ümüttä qanatlanğaç ädip Şuŋqar,
Ailäyu-ävladiğa çin ğämgüzar.
Mukärräm qiz
Män tuğulğan Üstün-Artuş ziminida,
Öskän edim bähitniŋ şat hozurida.
Tinim tapmay säbilärçä qiyğitattim,
Ärkiläp şoh aniҗanim quçiğida.

Anam ketip u duniyağa zar jiğlidim,
Uzun tünlär esädidim, kšz ilmidim.
“Jitim” degän şum ataqta qalsammu gär,
Täğdirgä tän berip, artuq sšz qilmidim.
Risqim qazaq ziminiğa çüşkän ekän,
(Munda turmuş dästlivi täs štkän ekän).
Һalal mehnät mevisini yeginimdä,
Uruq-tuqqan, buradärlär bäk sšyüngän.

Öylinip män üç oğul, üç qizliq boldum,
Yaqqan şami šçmäydiğan izliq boldum.
“Äl-yurt sšyär yaramliq җan boluŋlar!” däp,
Aççiği ços, lekin mäyin tilliq boldum.

Pärzäntlärniŋ şat bähtini kšrälidim,
Bağrimğa çiŋ besip här däm sšyälidim.
Ävladimdin razi bolup rohlanğandin,
Sšyünüştä šmür päyzin sürälidim.

Şu vapadar qizniŋ biri – Mukärräm qiz,
Bäk kšyümlük, ippätlik häm muhtäräm qiz.
“Bügünkidäk toyliğay äl 100 yeşiŋni”,
Däp tiläymiz yaratqan bir Hudadin biz.

Bügün seniŋ ällik yaşliq gül bahariŋ,
Ämgäk bilän aşsun haman şäräp-şaniŋ.
Ataŋ Şuŋqar bir šmürlük razi sändin,
Äl-yurtara dastan bolsa qutluq namiŋ.

Nahşa mätinliri
Aniҗanim
1
Sän Yarkänttä, män jiraqta,
Oyumda sän, aniҗanim.
Kšyär balaŋ ot-piraqta,
Toyumda sän, aniҗanim.
Näqirat:
Taҗu-tähtim aniҗanim,
Ömrüm – bähtim, aniҗanim.
2
Sähär tursam, taŋ säbasi
Sän bop süyär peşanämdin.
Ünliriŋniŋ җan navasi
Kätmäydu heç kaşanämdin.
Näqirat:
3
Aq yol tiläp qalğan ediŋ,
Almutiğa maŋğanda män.
Kšzümgä yaş alğan edim,
Mehriŋ bilän yanğanda män.
Näqirat:
4
Äslitidu gülzar väsli –
Seniŋ nurluq җamaliŋni.
Yollaymän här bahar päsli,
Ana saŋa salamimni.
Näqirat:

Qäşqär
1
Ana-yurtum – nurluq aläm,
Uyğurumniŋ šzi Qäşqär.
Altun üzük bolsa Vätän,
Uniŋ yaqut kšzi Qäşqär.
Näqirat:
İqlimara gšzäl Qäşqär,
Tümän dastan-ğäzäl Qäşqär.
2
Vadiliri bağu-bostan,
Küy-nahşamda ravan Qäşqär.
Tarihi bäk şanliq dastan,
Uluğvarsän haman Qäşqär.
Näqirat:
3
Alplarğa altun Orda,
Tškti esil haqan Qäşqär.
Nomusiŋni dayim qorğa,
İradisi җahan Qäşqär.
Näqirat:
4
Su degängä şarap sunğan,
Päri ruhsar җanan Qäşqär.
Vuҗudida äläm tunğan,
Äl märdanä – şadan Qäşqär.
Näqirat:
5
Ähli aşiq җanliriğa
Vapadaru aşna Qäşqär.
İstiqlalniŋ taŋliriğa
İntizaru täşna Qäşqär.
Näqirat

Bälüşüş

Javap qalduruŋ