Barimizni saqlap qalayli

0
48 ret oqıldı

Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA,
«Uyğur avazi»

Mälumki, җay-җaylarda qärällik näşirlärgä muştiri toplaş mävsümi umumyüzlük başlandi. Һärbir jilniŋ šzigä çuşluq alahidiligi bolğinidäk, 2020-jilğa muştiri toplaş işlirini yeŋiçä uyuşturuşta «Uyğur avazi» geziti, «Turan duniyasi» җämiyätlik fondi, ҖUEM yenidiki Jigitbaşliri keŋişi, «Turan» universitetiniŋ QHA kafedrisi mähsus ştab qurup, buniŋdin biraz vaqit ilgiri Panfilov nahiyäsiniŋ җay-җaylirida җamaätçilik väkilliri bilän uçrişişlarni štküzgän edi. Moşu yeqinda mäzkür ştabniŋ äzaliri Panfilov nahiyäsidä җamaätçilik väkilliri bilän seminar štküzdi.
Panfilov nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ Mäҗlislär zalida štkän seminarni kirişmä sšz bilän açqan nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi Rizaydin Äysaev jiğilğan kšpçilikni tävägä qädäm täşrip qilğan mehmanlar bilän tonuşturğandin keyin mundaq dedi:
– Yättisuniŋ bağ-bostini, Uluq İpäk yolidiki qedimiy, kündin-küngä yaşnavatqan, gšzäl Yarkänt täväsigä huş käpsilär! Biz, tävä turğunliri, elimizniŋ Tunҗa Prezidenti – Elbası Nursultan Nazarbaevniŋ maqalilirida vä Prezident Qasım-Jomart Toqaevniŋ tehi yeqindila qazaqstanliqlarğa yolliğan «Konstruktiv җämiyätlik dialog – Qazaqstanniŋ turaqliqliği vä güllinişiniŋ asasi» namliq Mäktübidä, şundaqla dšlät programmiliridiki kšrsätmä, väzipilärni ämälgä aşuruşta kšpmillätlik nahiyä hälqi bilän birliktä šz hässimizni qoşuvatimiz. Panfilov nahiyäsiniŋ turğunliridin 2019-jilğa birdin-bir räsmiy gezitqa bari-yoqi 2467 adäm muştiri boldi. Kelär jilğa bolsa, biz tävädä istiqamät qilivatqan uyğurlarniŋ toluği bilän yezilişi üçün bir yaqidin baş, bir yäŋdin qol çiqirip iş elip baridiğan bolimiz. Uniŋ üçün şähär vä yeza turğunliri bilän baş qoşuşlarda eytilip, çarilär kšrülüvatidu, işlar reҗiländi. Barliq җähättin jigitbaşliri bilän hanim-qizlar, anilar, aqsaqallar җan kšydürüvatidu.
Şuniŋdin keyin seminarniŋ «tizginini» «Uyğur avazi» geziti baş muhärririniŋ orunbasari Bähtişat Sopiev qolğa elip, «Uyğur avazi» gezitiğa muştiri toplaş ştabi» häqqidä šz oy-pikrini izhar qildi:
– Gezitimizğa muştiri toplaş degändä biz jigitbaşliri bilän hanim-qizlarni, milliy mädäniyitimizniŋ җankšyärlirini kšz aldimizğa kältürimiz. Şuŋlaşqa äŋ aldi bilän silärgä minnätdarliğimizni izhar qilimiz. Ştab paaliyiti häqqidä tohtilidiğan bolsaq, uni quruş mähsitidä biz atmiştin oşuq yezini arilap çiqtuq. Şuniŋğa kšzümiz yättiki, gezit oquydiğanlardin oqumaydiğanlar kšp ekän. Şuŋlaşqa kälgüsi jilğa muştiri toplaş, oqurmänlär sanini kšpäytiş mähsitidä «Turan duniyasi» җämiyätlik fondiniŋ räisi Karlin Mähpirov bilän moşu layihini ämälgä aşuruvatimiz. Jutniŋ otidin kirip, süyidin çiqivatqan jigitbaşliriğa yardäm bolidiğan toplar täşkil qilindi. Ularnimu äşu jigitbaşliri tävsiyä qildi. Demäk, biz birlişip, šmlişip, alğa qoyğan mähsitimizgä yetimiz, däp ümüt qilimiz.
Keyin u sšz novitini muştiri toplaş boyiçä qurulğan mähsus topqa bärdi.
ҖUEM yenidiki Jigitbaşliri keŋişiniŋ räisi Yarmähämät Kibirov šz oyini tšvändikiçä izhar qildi:
– Yarkänt – tarihiy şähär, u šziniŋ gšzälligi, hälqi bolsa, mehmandostluği bilän päriqlinidu. Şuŋlaşqa bu tävädä pat-pat bolup, yänä bir kelişni arman qilimiz. Ändi män eytqan bolar edimki, җämiyitimizdä jigitbaşliriniŋ elip berivatqan işliri bebaha. Ular mäktäpkä balilarni җälip qiliş, gezitqa muştiri toplaş, ana tilimizni saqlaş, milliy urpi-adät, räsim-qaidilärni, umumän, milliy mädäniyitimizni täräqqiy ätküzüş üçün bar küç-ğäyritini särip qilmaqta. Meniŋ jigitbaşliriğa eytarim, yänimu mäktäplärni saqlap qelişta, milliy näşirlirimizgä muştiri toplaşta bälni mäkkäm bağlap, bar küç-ğäyritimizni säpärvärlikkä kältüräyli.
S.Demirel' namidiki universitetniŋ professori, ädliyä pänliriniŋ doktori Şaymärdan Şaripov «Jigitbeşi institutiniŋ täşkiliy hoquqiy märtivisi» mavzusida doklad qildi.
– Biz muştiri toplaş ştabini quruş boyiçä yezilarni arilap, jigitbaşliri bilän hämsšhbättä bolduq, – däp sšzini başlidi Şaymärdan Mähämätoğli. Jigitbaşliriniŋ arilaşmaydiğan sahasi yoq ekän. Biz ulardin qayil bolduq. Şuŋa ularniŋ statusini eniqlap, atquridiğan väzipilirini rätläp beridiğan bir layihini täyyarlaşni oylaşturuvatimiz. Bu – keläçäkniŋ işi. Ändi qärällik näşirlärgä muştiri toplaştimu jigitbaşliri karvanbeşi bolup kelivatidu. Şuŋa män ulardin «Uyğur avazi» gezitiğa yezilişta hämmini birkişidäk җälip qilidu, däp oylaymän.
Şuniŋdin keyin Turan universitetiniŋ professori, tarih pänliriniŋ doktori Ablähät Kamalov «Uyğur avaziniŋ» uyğur җämiyitidiki roli» mavzusi toğrisida oy qozğidi:
– «Uyğur avazi» geziti häqqidä eytsaq, u birdin-bir räsmiy gezit, dšlät säyasitini ana tilimizda tärğip qilivatqan näşir, – däp kšpçilikkä muraҗiät qildi natiq. – Män vaqtimniŋ kšp qismini ilmiy ämgäklärgä vä milliy näşirlärgä beğişlaymän. Milliy kitaphanilarda sarğiyip kätkän, lekin härbir sani tarihimizdin uçur beridiğan bebaha näşirlärni elip oquymän. Bu şu dävirniŋ näpäsi. «Kolhozçilar avazi» gezitini alidiğan bolsaq, mäzkür gezitta kollektivlaşturuş jilliridiki räqämlär, Uluq Vätän uruşidin hävärlär, hätlär besimiraq uçraydu. Ändi «Uyğur avazi» häqqidä gäp qilimizkän, säyasät, tarih, maarip, sän°ät, ana tilimiz, yeza egiligi, umumän, barliq mavzular yorutuluvatidu. Bu bügünki künniŋ muhim mavzuliri. Bumu ätiki çoŋ tarih. Şuŋa milliy mätbuatimizda šz orni bar gezitqa toluği bilän yezilişimiz keräk. Uni šsüp kelivatqan ävlatniŋ oqup, üginidiğan däriҗidä saqlap, muştiriliriniŋ kšp boluşiğa šz hässimizni qoşayli.
Filologiya pänliriniŋ namziti, «Uyğur avazi» geziti maarip bšlüminiŋ başliği Şämşidin Ayupov «Uyğur mätbuati vä maarip» mavzusi boyiçä sšzgä çiqti.
– Panfilov nahiyäsi boyiçä 2019 – 2020-oquş jilida 2 taza, 12 arilaş (uyğur, qazaq, rus) mäktäplärdä 4615 oquğuçi tälim-tärbiyä almaqta, – dedi Şämşidin Olalimoğli. — Ändi 2017 – 2018-oquş jili bilän seliştursaq, biyilqi oquş jilida nahiyädä ana tilida oquydiğan balilarniŋ sani 254 baliğa kemip kätkän. Bu štkän jillarğa nisbätän šsüşniŋ orniğa ana tilida oquydiğan balilarniŋ sani aziyivatqanliğidin deräk beridu. Nemä üçündu millitimiz väkilliri balilirini šzgä tilda oqutuşni halaydu. U bala ana tilida sšzlimäy, urpi-adätlärni, räsim-qaidilärni boyiğa siŋdürmäy šsidu, degän sšz. Bu – biz üçün hovupluq närsä. Yäni keläçäktä uyğur tilida gezit-jurnallarni oqumaydiğan ävlat yetilip çiqidiğan bolidu, degän sšz. Balilirimizni ana tilimizda oqutup, mätbuat, maarip, sän°itimizniŋ keläçigi häqqidimu oylinayli. Barimizni saqlap qalayli.
Seminarniŋ hulasä sšzigä «Uyğur avaziğa» muştiri toplaş boyiçä jumhuriyätlik ştabniŋ räisi Karlin Mähpirov çiqti.
– Män Türkiy häliqlär bilän helä jillardin beri qoyuq arilişip kelivatimän. Ularniŋ uyğur hälqigä bolğan hšrmiti çäksiz, – degän sšzlär bilän nutqini başlidi Karlin Nurdunoğli. Biraq Qazaqstan dšlitidäk uyğur hälqigä hšrmät bildürüp, kšpligän millätniŋ tilini, maaripini, mätbuatini saqlaş üçün şärt-şarait, imkaniyät yaritivatqan äl yoq. Qazaq eli bizgä ana tilimizda mäktäplärni eçip, muällimlärni täyyarlap, iş bilän täminlävatsimu, biz äşu yaritilivatqan imkaniyätlärdin toğra paydilinişniŋ orniğa, äksiçä, balilirimizni başqa tilliq mäktäplärgä berivatimiz. Qazaqstan Җumhuriyitidä “Uyğur avazi” gezitiniŋ näşir qilinişi üçün dšlät mäbläğ bšlüp, gezitta muhbirlirimizniŋ hizmät qilişi üçün şarait yaritip berivatidu. Mana moşundaq imkaniyät yaritilivatqanda, bizmu gezitimizğa bir kişidäk sšyümlük yezilip, muştirilar sanini kšpäytişkä at selişişimiz keräk. Moşu yärdä mundaq bir misalni kältürüp štüşni muvapiq kšrüvatimän. 2003-jili Rossiyagä bolğan säpirimizdä “tafalar” degän häliqni uçrattim. Ularniŋ tili bizniŋ tilimizğa ohşaydekän. Biraq bu millätkä täälluq bari-yoqi 135 adäm qaptu. Ular bilän sšhbätläşkinimdä, “biz birinçi tilimizni, mädäniyitimizni, urpi-adät, än°änilirimizni saqlap qalalmiduq. Yänä 50 jildin keyin yoqap ketişimiz ehtimaldin jiraq ämäs. Һazir bizni çirayliq kiyindürüp, bir fol'klor häliq ohşaş kšrsitivatidu”, däydu. Ändi Qazaqstan uyğurlirida hazirçä mundaq hovup yoq.
Biz elimiz Prezidenti Qasım-Jomart Toqaevniŋ tehi yeqindila elan qilğan Mäktübidä kšrsitilginidäk, 130din oşuq millät bilän elät iҗil-inaq yaşap, maarip, ana tili, mädäniyät, sän°ät, mätbuatimizni täräqqiy qilivatimiz.
Ändi «Uyğur avazi» gezitiğa kelidiğan bolsaq, җumhuriyätlik näşirgä muştiri toplaş boyiçä ştab äzaliri җay-җaylarni arilap çiqtuq. Bizni barliq jutlarda illiq qarşi elip, hämmä muştiri toplaş işliriniŋ qizğin häm umumyüzlük elip berişini qollap-quvätlävatidu. Biz yarkäntliklärgimu çoŋ ümüt artimiz.
Şuniŋdin keyin sšzgä çiqqan Panfilov nahiyälik içki säyasät bšlüminiŋ başliği Marat İlipov kšpmillätlik tävädä Prezident Mäktübidiki väzipilärni ämälgä aşuruş boyiçä dostluqta, birliktä elip berilivatqan işlarğa tohtilip, paalliq kšrsitivatqan nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizigä, muştiri toplaş boyiçä täşkil qilinğan ştab äzaliriğa muvappäqiyät tilidi.
Panfilov nahiyälik mäslihätniŋ deputati, «Uyğur avazi» gezitiğa muştiri toplaş boyiçä nahiyälik ştabniŋ räisi Adilҗan Ğoҗambärdiev mundaq dedi:
– Män uşbu seminarğa qatnişivatqan barliq jutdaşlar namidin Yarkänt täväsigä qädäm täşrip qilğan alimlarğa, jurnalistlarğa minnätdarliğimni bildürimän. Alimlirimiz täripidin härhil mavzularda oqulğan dokladlar härbirimizniŋ qälbigä qonup, milliy ğururimizni tehimu oyğatti. Kelär jilğa muştirilar sanini kšpäytiş üçün tirişimiz.
Yarkänt şähiridiki Bilal Nazim namidiki uyğur ottura mäktiviniŋ mudiri Şerinay Һasanova, Ämgäkçi ottura mäktiviniŋ mudiri Ğalımjan Rıspaev, Altšy yezisiniŋ jigitbeşi Säydähmät Rozahunov, Kšktal yezisidiki poçta bšlümçisiniŋ başliği Hurşidäm Bağaeva kelär jili “Uyğur avazi” muştiriliriniŋ sanini aşuruşqa šz hässisini qoşidiğanliğini täkitlidi.
Seminar ahirida «Uyğur avazi» gezitiğa muştiri toplaş ştabiniŋ nahiyälik, şähärlik vä yeziliq räisliri bilän äzaliriğa guvanamilar tapşuruldi.
Panfilov nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ