Җankšyärlirimizni ilhamlandurğan seminar

0
139 ret oqıldı

Elimiz – Qazaqstan Җumhuriyitidä ana tilimizni, mädäniyitimizni, urpi-aditimizni, umumän, milliyligimizni saqlap qeliş vä tehimu rivaҗlanduruş üçün imkaniyätlärniŋ yaritilğanliğiğa qarimastin, mäktäplirimizgä balilarni җälip qiliş, mätbuatqa muştiri toplaşqa ohşaş mäsililär «tügimäs nahşiğa», uyğur ziyaliliri bilän millätpärvär җamaätçilik väkilliriniŋ uyqisini qaçuridiğan problemiğa aylandi. Şuŋlaşqimu jilniŋ beşida millät mäsililirigä bepärva qarimaydiğan insanlarniŋ täkliplirigä benaän, җumhuriyätlik «Uyğur avazi» gezitiniŋ muştiri toplaş boyiçä ştabi qurulup, qizğin iş başlanğanliğini җay-җaylardiki aktivistlirimiz yahşi bilidu. Bir türküm alimlar kirgän mähsus top elimizniŋ uyğurlar ziç җaylaşqan barliq yezilirida mäzkür ştabniŋ şšbilirini qurdi. Gezithanlar bilän bolğan uçrişişlar davamida nurğunliğan soallar ätrapida bäs-munazirilär boldi, bäzibir soallarniŋ җavapliri ştablar qurulup bolğandin keyin štküzülidiğan seminar davamida berilidiğanliğimu vädä qilinğan edi. Yeqinda şu mähsätlär royapqa çiqip, Uyğur, Panfilov nahiyäliri vä Almutidin keyin seminar noviti Ämgäkçiqazaq nahiyäsigä käldi. Nahiyä territoriyasiniŋ çoŋ vä turğunlar saniniŋ nurğun boluşiğa munasivätlik seminar İşiktä regioniniŋ Qäynäzär yezisida başlinip, Çeläk yezisida davamlaşti. Uniŋğa «Uyğur avazi» gezitiniŋ baş muhärriri Erşat Äsmätov vä uniŋ orunbasari Bähtişat Sopiev, ҖUEM yenidiki Jigitbaşliri keŋişiniŋ räisi Yarmähämät Kibirov, “Uyğur avazi” gezitiğa muştiri toplaş boyiçä җumhuriyätlik ştabniŋ başliği Karlin Mähpirov, peşqädäm jurnalist, şair, «İntizar» jurnaliniŋ baş muhärriri Abduğopur Qutluqov, filologiya pänliriniŋ namziti Rähmätҗan Yüsüpov vä ştabniŋ väkilliri qatnaşti.
Raşidäm RÄҺMANOVA,
«Uyğur avazi»

Qäynäzär yezisida štkän seminarni Ämgäkçiqazaq nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi Sulayman Mähsütov eçip, uniŋ mähsitini çüşändürdi. Andin sšzni «Uyğur avazi» gezitiniŋ baş muhärriri elip, nahiyägä qädäm täşrip qilğan mehmanlarni tonuşturdi. «Uyğur avaziniŋ» baş muhärriri Erşat Mollahunoğli ştabniŋ ähmiyiti vä uniŋ väzipiliri häqqidä täpsiliy eytip štti. Andin natiq Prezidentimiz Qasım-Jomart Toqaevniŋ «Konstruktiv җämiyätlik dialog – Qazaqstanniŋ turaqliqliği vä güllinişiniŋ asasi» namliq Mäktübigä tohtaldi:
– Nami šzi eytip turğinidäk, konstruktiv, yäni ikki yaq bir-birini çüşängän, çüşänçä bilän qariğan, aŋliq räviştä štkän sšhbät bolmisa, heçbir mäsiliniŋ yeşilmäydiğanliğini vaqitniŋ šzi kšrsitivatidu. Häliqniŋ aŋ-säviyäsi šsüvatidu, täläp küçiyivatidu, şuniŋğa bağliq Prezidentimiz uşbu Mäktübidä intayin muhim mäsililärni kštärdi. Ularniŋ nurğuni Elbası N.Nazarbaevniŋ başliğan muhim işlarniŋ davami ekänligini yätküzdi. Җümlidin mädäniyät šylirigä vä hadimliriğa bağliq birqatar yahşiliqlar bar.
Kšpmillätlik Qazaqstanda millätlärara razimänlik mäsilisi nahayiti toğra yolğa qoyulğan. Elimizdä yaşavatqan härbir etnosniŋ šz mädäniyitini täräqqiy ätküzüşkä häqliq ekänligimu eniq kšrsitilgän. Mana moşundaq käŋ imkaniyätlär yaritilişi tüpäyli biz ana tilimizni, mädäniyitimizni, sän°itimizni rivaҗlanduruş yolida nurğunliğan işlarni ämälgä aşurup kelivatimiz.
Ändi «Uyğur avazi» gezitiğa tohtalsaq, uniŋ bizniŋ mäniviy bayliğimiz ekänligini hämmimiz yahşi bilimiz. Şuŋlaşqimu bügünki seminar uniŋ qädir-qimmitini kštirişni mähsät qilidu. Silärniŋ härqaysiŋlarniŋ ätrapiŋlardiki onliğan adämlärgä mähsitimizni yätküzidiğanliğiŋlarğa işinimiz.
«Uyğur avazi» – dšlätniŋ säyasitini, Elbası bilän Prezidentimizniŋ Mäktüplirini härbir uyğur ailisigä ana tilida yätküzüvatqan gezit. Çoŋlarniŋ eytişiçä, härbir šydä velosiped bolmiğan keŋäş dävridä gezitimizniŋ tiraji 25 miŋ danä bolğan ekän. Һazir bolsa, bir hoylida birnäççä maşina turğan zaman. Gezitniŋ tiraji bolsa, 12 miŋ danä. Atap ketiş keräkki, uniŋ 8 betidä jurnalistlirimiz balilarğimu, çoŋlarğimu beğişlanğan maqalilarni, şeirlarni vä hakazilarni berivatidu. Һärbir uyğurniŋ utuği – «Uyğur avazi» gezitida yorutuluvatidu. Şuŋlaşqimu, işinimänki, keläçäktä 70 miŋdin oşuq millitimiz väkili yaşaydiğan Ämgäkçiqazaq nahiyäsidiki oqurmänlirimizniŋ sani 2700din 6-7 miŋ danigä yetidu degän ümütimiz bar. Bu yosunda gezitimizni qollap-quvätläp, nahiyä uyğurlirini milliy näşriyatlarğa muştiri boluşqa dävät qilidiğan nahiyä hakimi Binäli Isqaqqa sämimiy minnätdarliğimizni yätküzüşni Sulayman Şämşidinoğlidin iltimas qilimiz, – dedi Erşat Mollahunoğli nutqini yäkünläp.
Andin sšz novitini alğan ҖUEM yenidiki Jigitbaşliri keŋişiniŋ räisi Yarmähämät Kibirov päqät uyğur millitigila has jigitbaşliriniŋ җämiyättiki roliğa tohtaldi. Başqa dšlätlär bilän dayim alaqida bolidiğanliğini yätküzgän u Qazaqstandin başqa dšlätlärdiki qerindaşlirimizniŋ bizgä çoŋ qiziqiş bilän qaraydiğanliğini eytti. «Çünki, hazir päqät Qazaqstandila uyğur tilida mäktäplär bilän gezit-jurnallar moҗut. Biz bolsaq, šz qolumiz bilän šz tomurimizğa palta çepivatimiz. Barni yoq qilmaq oŋay, biraq yoqni bar qilmaq, äsla mümkin ämäs» degän pikirni bildürdi baş jigitbeşi. U şundaqla jiliğa bir qetim poçtiğa berip, gezitni yazduruvalsaq, jil davamida yeŋiliqlardin hävär tepip turidiğanliğimizni äskä saldi. Yarmähämät Kibirov šz sšzidä hanim-qizlar keŋäşliriniŋ bügünki kündiki ähmiyätlik hizmitinimu atap štti. «Bir qoli bilän bšşükni, yänä bir qoli bilän duniyani tävitidiğan» ayallarniŋ yardimisiz gezit-jurnallarniŋ muştiriliri saniniŋ bälgülük däriҗidä kšpiyişiniŋ natayin ekänligini täkitlidi.
– İsmi häm daŋqi pütün duniyağa tonulğan uluq kompozitor Quddus Ğoҗamiyarov bilän säyasätşunas Qähriman Ğoҗambärdievniŋ jutiğa kelip, šzämni hayaҗanliniş ilkidä sezinip oltirimän – dedi novättiki sšzgä çiqqan uyğurşunas alim Rähmätҗan Yüsüpov. – Muştiri toplaş ştabiniŋ räisi Karlin Mähpirovniŋ rähbärligidä 6-7 ay mabaynida yeza-yezilarni arilap çiqtuq. Bu säpärlärniŋ alahidiligi – milliyligimizni saqlap qeliş mäsilisigä päqät jurnalistlarla ämäs, alimlar, yazğuçi-şairlar, umumän, barliq uyğur ziyalilirimu çoŋ җavapkärlik bilän qaravatidu. Birkişilik tšhpisini qoşuşqa tirişivatidu. Çünki hazir uyğur hälqiniŋ täğdiri, uniŋ tarihi duniya alimlirida alahidä qiziqiş päyda qilmaqta. Şu säväplik, män silärni bir kişidäk at selişip, «Uyğur avazi» geziti muştiriliriniŋ sanini kšpäytişkä çaqirimän.


– Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ qaysila yezisini almayli, här yeziniŋ daŋqini çiqarğan jut adämliri nurğun. Mäsilän, Qäynäzärni alsaq, kšz aldimizğa, Rähmätҗan Yüsüpov eytqinidäk, Quddus Ğoҗamiyarov bilän Qähriman aka Ğoҗambärdiev kelidu. Bayanday yaki Täşkänsaz desäk, ataqliq şair-yazğuçilirimiz Һezmät Abdullin bilän Mahmut Abdrahmanovni äskä alimiz. Qayipov yezisida häliq qährimani – Ğeni batur yaşiğan. Çeläk desäk, kšz aldimizda uyğurniŋ munävvär oğlanliri Abdulla Rozibaqiev vä İsmayil Tayirovniŋ, sšyümlük sän°ätkarlirimiz Roşängül İlahunova, Märiyäm Semätovaniŋ qiyapiti kelidu. Eytsaq, bu tizim uzirip ketiveridu. Ämgäkçiqazaq nahiyäsi – mana moşundaq qutluq makan. Ändi ştab mäsilisigä kelidiğan bolsaq, Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ İşiktä vä Çeläk regionlirida 25 ştab qurulup, tärkivigä 200din oşuq adäm äza bolup saylandi. Ularniŋ barliği – milliti üçün «kšyüp-pişidiğan» vijdanliq jigitlär bilän hanim-qizlar. Bu yärdä şuni qoşumçä qiliş lazimki, jillar boyi muştiri toplaş işiniŋ beşida turğan jigitbaşliri bilän hanim-qizliriniŋ roli ştablarniŋ quruluşi bilän suslişip qalmaydu, bälki yeŋidin qurulğan ştablarniŋ äzaliri ularniŋ äŋ yeqin yardämçilirigä aylinip, muştiri toplaş umumyüzlük, җoşqun räviştä jürgüzülidiğan bolidu. Buniŋdin ilgiri-keyin bügünkidäk seminarlar bolmisimu, silärgä guvanamä yaki başqa bir hšҗҗätlär berilmisimu, silär muştiri toplaş, uyğur sinipliriğa bala җälip qiliş ohşaş mäsililär bilän şuğullinip käldiŋlar. Şu hizmitiŋlar üçün ştab rähbiri süpitidä sämimiy minnätdarliğimni bildürüp, biyil biz silärniŋ yardimiŋlar arqiliq sšyümlük gezitimizniŋ tirajini mümkinqädär kštirimiz, däp işinimän, – dedi җumhuriyätlik muştiri toplaş ştabiniŋ räisi Karlin Mähpirov šz novitidä.
Atap ketiş keräkki, “Uyğur avaziğa” muştiri toplaş ştabniŋ äzaliri täväni ziyarät qilğan päyttä bir türküm ädäbiyat muhlisliri, peşqädäm jurnalist, tonulğan şair Abduğopur Qutluqov bilän uçrişiş istiginiŋ barliğini bildürgän. Kšpçilikniŋ iltimasliriğa benaän, şair täşviqat topi tärkividä Ämgäkçiqazaq nahiyäsidä štkän seminarğa qatnişip, sšz sšzlidi.
– Täğdir täqäzasi bilän Qazaqstan diyariğa kšçüp çiqqinimğa 60 jilğa yeqin vaqit boptu – dedi şair tävrinip. – Äldiki millätlärara razimänlikni mustähkämläş, härbir häliqniŋ mädäniy täräqqiy etişi yolida yaritilivatqan şaraitlar üçün Elbası Nursultan Nazarbaevqa, hazirqi Prezidentimiz Qasim-Jomart Toqaevqa minnätdarliğim çäksiz. Moşu qutluq diyarda pana tepip, 30 jil mabaynida «Uyğur avazi» gezitida jurnalistik paaliyät bilän şuğullandim. Bäş pärzändimni uniŋ bärgän ayliği bilän çoŋ qildim. Һazir yeşim 80din aşti. Şundimu gezitni üzmäy oquymän. Poçtal'on keçiksä, gezitni kioskidin setivelip oquymän. Gezitta işlävatqan jurnalistlar bilän uni tärgüçi vä sähipiligüçi barliq hadimlar «äŋ az pulğa, äŋ kšp iş» qilivatqan insanlar. Män hazirmu hanim-qizlarğa beğişlanğan «İntizar» jurnalida işlävatimän. Sir ämäs, jurnalni tarqitişmu muştiri toplaş ohşaş qiyinçiliqlar bilän ämälgä aşidu. Kšpinçisidä «gezit yaki jurnal bätliridä oquydiğan heçbir qiziq maqalä yoq, uyğurçä bilmäymän» degän banilarni aŋlaymiz. Bu – gezit-jurnal oqumaydiğan adämniŋ gepi. Äksiçä, «Uyğur avazi» geziti hazir intayin mäzmunluq çiqivatidu. Moşundaq yoqla bir banilarni däp, gezitqa yezilmasliq – eçinişliq ähval, älvättä. Yüsüp Has Һaҗip «Öz paydaŋni oylima, häliqniŋ paydisini oyla. Häliqniŋ paydisi içidä seniŋmu paydaŋ bar” däp eytqinidäk, häliqqä hizmät qilip yaşayli, qerindaşlar!
Andin sšz ştablarniŋ rähbärliri vä äzaliriğa berildi. Däsläp Türgün yezisi muştiri toplaş ştabiniŋ başliği, 93 yaşliq aqsaqal Nurmähämät Sadiqov sšz aldi:
– «Uyğur avazi» gezitini Qazaqstanğa kšçüp kälgän 1958-jildin beri oqup kelimän. Abduğopur inimniŋ Vätändiki şair-yazğuçilirimizniŋ qälimigä mänsüp ämgäklirini gezit oqurmänlirigä tonuşturuştiki tšhpisinimu bilimän. U eytqinidäk, mänmu gezitni šz vaqtida alalmisam, poçtihaniğa berip, sävävini bilişkä aldiraymän. Baş muhärrirgä bolğan iltimasim – tarihiy Vätinimizdiki şair-yazğuçilarniŋ äsärliridin üzündilär berip tursaŋlar. Gezitimizni intayin yahşi kšrimän. Gezit oqumasliq – rohiy gadayliq, däp bilimän. Anatilliq mäktäplärni, milliy mätbuat vä sän°ätni qollimasliqni hälqidin käçkänlik däp çüşinimän, – däp sšzini yäkünlidi millätpärvär aqsaqal šz sšzidä.
Keyin Ämgäk yezisiniŋ turğuni Zul'fiya Abdurahmanova, Qäynäzär yezisiniŋ jigitbeşi Kevirҗan Yaqupov yeza mäktäpliriniŋ programmisiğa uyğur tili boyiçä fakul'tativ därislirini kirgüzüşkä yardäm qilişni iltimas qilsa, Amangeldi yezisiniŋ jigitbeşi Tudahun Baqiev poçta hizmitigä ait problemilarğa tohtaldi.
Ahirida Ämgäkçiqazaq nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizi räisiniŋ orunbasari Nurbüvi Nasirova sšz elip, ştab äzaliridin muştiri toplaş mäsilisini päqät näzir-çiraq yaki toy-tškünlärdä eytipla qoymay, šymu-šy kirip, tärğibat jürgüzüşkä çaqirdi. «Abduğopur akiğa ohşaş qaytilanmas talant egisi aldimizğa kälgändä, moşu dämlärni ğenimät bilip, qilivatqan ämgigini durus bahalap, jurnallirini setivelip, qollayli» dedi Nurbüvi Märüpqizi.
Seminar ahirida Erşat Mollahunoğli «Uyğur avazi» gezitiğa muştiri toplaş ştabiniŋ nahiyälik, şähärlik vä yeziliq räisliri bilän äzaliriğa guvanamilärni tapşurdi.
***
Çeläk yezisiniŋ Mädäniyät šyidiki štkän seminarni Çeläk regioniniŋ çoŋ jigitbeşi Һebibullam Abdullaev açti. Andin «Uyğur avazi» gezitiniŋ baş muhärriri Erşat Äsmätov seminar işiğa riyasätçilik qilip, uni davamlaşturdi. Almutidin kälgän mehmanlar novät-novät bilän sšzgä çiqti.
Mälumki, 5-iyul' küni häliq täşäbbusi bilän Qayıpov yezisidiki Ğeni batur qäbirstanliğida җiddiy җšndäş işliri başlandi. Mehmanlar Çeläkkä kelivetip, uşbu yeziğa yoluqup, bu yärdä atqurulğan işlar bilän tonuşti. Bu häqqidä Yarmähämät Kibirov täpsiliy eytip, hamanäm moşundaq birlik vä çüşänçä bilän iş tutsaq, «elinmaydiğan qamalniŋ yoq ekänligini» çüşändürdi. Abduğopur Qutluqov tarihiy Vätinimizdin Qazaqstanğa kšçüp kelip, Bayseyitta yaşiğan vaqitlirini esiğa elip, Seyit Muhämmät Qaşiyniŋ Çeläk häqqidä yazğan äҗayip misralirini oqup bärdi. «Ana jutuŋ aman bolsa, räŋgi-royuŋ saman bolmas» degän sšzlärniŋ bekar eytilmiğanliğini çüşändürdi.
Җumhuriyätlik muştiri toplaş ştabiniŋ räisi Karlin Mähpirov yezilarni arilap çiqiş җäriyanida jutlar vä ularniŋ arisidiki bayqiğan alahidiliklirigä tohtaldi.
Jiğin davamida Çeläk täväsiniŋ millätpärvär insanliri kšŋülgä pükkän oy-pikirliri bilän bšlüşüp, ştab rähbärlirigä šzlirini oylandurğan soallirini qoyup, tegişlik җavaplirini aldi. Uzun jillar mabaynida «Qazpoçta» mähkimisidä hizmät qilğan çeläklik Hatäm Qavaşeva, malivayliq peşqädäm ustaz İminҗan Yunusov, qizilşäriqlik Tillabüvi Mävaeva, sabiq Çeläk nahiyäsiniŋ elektrostantsiyasiniŋ başliği Abduğeni Abubäkirov, nuraniy ana Җännätbüvi Abdureşitova vä başqilar almutiliq mehmanlarğa uşbu mänaliq seminarni uyuşturğanliği üçün minnätdarliğini bildürüp, işliriğa utuq tilidi.
Seminarni «Uyğur avazi» gezitiğa muştiri toplaş boyiçä Ämgäkçiqazaq nahiyälik ştabiniŋ räisi, Bayseyit yezisiniŋ çoŋ jigitbeşi Ğlajdin Һosmanov yäkünläp: «Sšyümlük gezitimizniŋ Ämgäkçiqazaqtiki oqurmänliriniŋ sanini mümkinqädär kštiriş yolida tär tšküp, milliy mätbuatqa, şuniŋ arqiliq millät keläçigigä bolğan ğämhorluğimizni dälilläyli!» dedi.
Ştab rähbärliri bilän väkillirigä guvanamilär tapşurulğandin keyin seminar iştrakçiliri hatirä sürätkä çüşti.
Qoşumçä qiliş lazimki, millätpärvär insanlarniŋ beşini qoşqan uşbu çarä-tädbir ularniŋ käypiyatini kštirip ilhamlandurdi. Sšzsizki, ularniŋ härqaysisi muştirilarniŋ sanini kšpäytiş yolliridiki oyliri bilän tarqaşti.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ