Balet duniyasidiki aka-ukilar…

0
88 ret oqıldı

Biyil iyun' eyida elimiz paytähti Nur-Sultanda Tunҗa Prezidentimiz – Elbası Nursultan Nazarbaevniŋ täşäbbusi bilän qäd kštärgän Qazaq milliy horeografiya akademiyasidä oquş jiliniŋ ahirqi qoŋğuriği çelinip, bu därgahta balet mutähässisligi boyiçä tälim alğan studentlar täntänilik räviştä qolliriğa diplom aldi.
Qazaq milliy horeografiya akademiyasi – adättiki bilim därgahi ämäs. Uni pütärgüçilär horeografiya sahasi – käspiy mutähässisligi boyiçä, yäni: klassika, häliq ussulliri, duet-klassikiliq ussul boyiçä, andin «Qazaqstan tarihi», «Vätän vä çät äl horeografiyasi», «Balet pedagogikisi» pänliridin emtihan tapşuridu. Studentlarniŋ äŋ asasiy emtihani – klassikiliq balet durdaniliridin vä zamaniviy kompozitorlarniŋ ussul kompozitsiyaliridin tüzülgän hesavat kontsert. U kontsertta yäkkä ussullarni akademiyaniŋ äŋ talantliq studentliri iҗra qilidu. Qoliğa diplom alğanlarniŋ aldida tehimu җiddiy, җavapkärligi tehimu juquri emtihanlar kütüp turidu. Şundaq emtihanlarniŋ biri – elimizniŋ çoŋ sän'ät därgahi bolğan «Astana Opera» teatriğa balet artistlirini qobul qiliş konkursi bolup hesaplinidu.
Täkitläp ketidiğan yeri şuki, bu teatrğa işqa orunlişiş härbir balet artistiniŋ büyük arzusi. Şuniŋ üçünmu mäzkür teatr balet artistlirini tallaşta çoŋ konkurs elan qilidu. Qazaq milliy horeografiya akademiyasiniŋ ustazi süpitim bilän äşu konkurslarniŋ qandaq štidiğinini yahşi bilimän. Konkursqa bir türküm ustazlar, daŋliq horeograf, rejisserlar ümütkarlarni tallaydu. Sähnidiki yaş mutähässisniŋ sirtqi kšrünüşi, uniŋ härbir härikiti, mimikisi, plastikisi, meŋiş-turuşi, qaraşliri, akterluq mahariti – moşularniŋ hämmisi emtihan komissiyasiniŋ diqqät näzäridä bolidu. Bu qetimqi şundaq sürlük emtihandin Qazaq milliy horeografiya akademiyasini biyil muvappäqiyätlik tügätkän uyğur jigiti İslam Turğanovniŋ utuqluq štüp, «Astana Opera» teatriğa işqa qobul qilinişi, äŋ aldi bilän biz, ustazlarni, tolimu hoşalliqqa bšlidi.
Äslidä İslam Almuta vilayitiniŋ Çeläk yezisida A.Rozibaqiev namidiki ottura mäktäpniŋ üçinçi sinipini tügitip, Almutidiki horeografiya uçiliöesida tälim kšrgän. Uniŋ bu därgahqa kelişimu täsadipi ämäs. İslam mäktäptä oquvatqan çağliridin tartip härhil kontsertlarda ussul oynap šz maharitini namayiş qilip kälgän. İkkinçi sinipta «Ğunçä» balilar festivaliniŋ Pähriy gramotisi bilän täğdirlängän. “…Meniŋ balet artisti käspini tallişimğa Malivay yezisida turidiğan җiyänim Daler Zaparov türtkä boldi” däydu İslam.
2011-jili Daler A.V. Seleznev namidiki Almuta horeografiya uçiliöesini tamamlaydu, İslam bolsa, şu uçiliöeğa oquşqa qobul qilinidu. İkki aka-ukiniŋ täğdiri qiziq häm šzgiçä. Bir qiziq yeri, här ikkisiniŋ ailisiniŋ sän°ätkä heç alaqisi bolmisimu, bu talantliq balilar momisi – rus tili päni muällimi Raisa Turğanovaniŋ arqisida sän'ät duniyasiğa qädäm taşliğan ekän. İslam šziniŋ bähitlik baliliq çağlirini äsläp, akisi Daler häqqidä yänä mundaq däydu: «Daler yazliq tätillärdä bizniŋ šygä mehmanğa kelätti häm härhil ussullarni oynap, balet tarihini sšzläp berätti. Baletlardiki ärlärniŋ härikätlirini ustiliq bilän namayiş qilatti. Һärikätlärniŋ frantsuzçä atalğulirini eytip berätti. Maŋa bolupmu tik vä çirayliq qäddi-qamiti bäk yaqatti. Şuŋlaşqa män uniŋğa häväs bilän baqattim. U huddi quştäk egiz häm çirayliq peqiratti. Män u kšrsätkän härikätlärni huddi şundaq qaytilap kšrsitişkä tirişattim. Ahiri mänmu arminimğa yättim. Mana bügünki kündä män qaçandu-bir çağlarda çoŋ arzu-arminim bolğan barliq muräkkäp härikätlärni bemalal orunlaymän”.
İslam Daler ohşaş horeografiya sän°itini šzläştürdi. Ändi İslamniŋ käsip tallişida çoŋ rol' oyniğan Daler Zaparov häqqidä tohtilayli.
Biz başta eytip štkinimizdäk, Daler uçiliöeni tügitip, Sankt-Peterburgtiki Rossiyaniŋ A.Vaganova namidiki akademiyasiniŋ ikkijilliq «İҗra qiliş mahariti» bšlümigä oquşqa qobul qilindi. Mäzkür oquş ornini äla bahalar bilän tügätkän u daŋliq Mihaylov teatrida paaliyät jürgüzdi. Andin Җänubiy Koreyaniŋ Seul şähiridiki balet truppisida işläş җäriyanida izdiniş, šz maharitini aşuruş, zamaniviy balet duniyasidiki yeŋiliqlarni šzläştürüş bähtigä erişti. Bäş jil u yärdä işläp, 2019-jili Qazaqstanğa qaytip käldidä, «Astana Opera» teatriğa birdinla qobul qilindi.
Aka-ukilar teatrni, balet sän°itini sšyidu. Ularniŋ sähnigä çiqişi – muräkkäp emtihan. İslam tehi yeqindila oquş ornini tügätkinigä qarimay, u täҗribisi mol, šz repertuariğa egä artist. Akademiyaniŋ ikkinçi kursidin tartipla, u balet spektakl'lar bilän kontsertlarğa iştrak qilğan. Üçinçi kursta u yäkkä partiyalärni iҗra qildi. İslam A.Haçaturyanniŋ «Gayane» baletida Armen, Y.Bayerniŋ «Feya kukol» baletida pa-De-truani iҗra qildi. Yazliq tätildä İslam elimizniŋ kšpligän vilayätliridä, Taraz, Çimkänt, Almuta şähärliridä gastrol'luq säpärdä boldi.
İslam üçün Baku şähiridä bolğan gastrol' nahayiti utuqluq štti. Yäkkä nomerlardin başqa, İslam A.Asılmuratova täkrar işligän «Šelkunçik» baletidiki «Rozovıy val's» nomerini juquri maharät bilän orunlidi. İslam bilän bolğan sšhbättä: «Män balet artisti süpitidä sähnidä nemigä erişkän bolsam, u, älvättä, meniŋ qädirdan ustazlirimniŋ äҗri. Män 1 — 5-sinipqiçä Almuta horeografiya uçiliöesida tälim bärgän birinçi ustazim Janat Kartamısov bilän Äset Mirzagulovqa çäksiz minnätdarmän. Ustazimiz Ädibek Bisembaevtin bizniŋ sinip baliliri äyminättuq. Ustazimiz aҗiz, җür°ätsiz balilarni yahşi kšrmätti. U äŋ aldi bilän bizdin tärtipni täläp qilatti. Bizniŋ diqqitimizni klassik ussullarni tehnikiliq җähättin šzläştürüşimizgä җälip qilatti häm şu arqiliq iҗra qiliş maharitimizni aşuratti. Muräkkäp plastika arqiliq ussul pälsäpäsini, insanniŋ içki halitini yätküzüş mümkin. Mana bu qaidilärniŋ hämmisini ustazimiz alahidä mehir bilän bizniŋ boyumizğa siŋdürdi. Keyinki oyun yaki kontsertni täyyarlaşta biz šzläştürgän näzäriyä ämäliyatta vä mäşğulatlarda davam qilidu.
Bu künlärdä Abay namidiki Opera vä balet teatri, K.Bayseitova namidiki opera vä balet teatri, Milliy horeografiya akademiyasi, T.Jürgenov namidiki Qazaq milliy sän°ät akademiyasiniŋ sabiq pedagogliri bilän solistliri oquğuçilarğa bilim bärmäktä. Ustazlar šz şagirtliriniŋ keläçigigä toluq işinidu. Çünki şagirtliri šz käspiniŋ häqiqiy mahirliri bolup yetilidu, gšzäl balet sän°itigä bolğan muhäbbät keläçäk ävlat sän°ätkarlirini tehimu büyük arzu-armanliriğa yetiläp maŋidu. Uniŋ yarqin nätiҗisi «Astana Opera» teatriniŋ sähnisidä aka-ukilar İslam bilän Dalerniŋ hayatidiki muhim vä ilhamlandurğuçi asasiy amil bolup hizmät qilmaqta. Ularniŋ däsläpki qädimi härqandaq yaş sän°ätkar ohşaşla ammiviy kšrünüşlärdä başlandi. Һazir aka-ukilar «Aqquşlar kšli», «Qız-Jibek», «Birjan-Sara» operilirida šz küçini sinaydiğan bolidu. Kälgüsidä İslam bilän Dalerni balet solistliri süpitidä mäzkür därgahniŋ qutluq sähnisidä jirik obrazlarni yaritidiğiniğa işänçimiz kamil.

Gülnarä SAYİTOVA,
Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän artisti, Qazaq milliy
horeografiya akademiyasiniŋ
professori.

SÜRÄTTÄ: İ.Turğanov.
Nur-Sultan şähiri.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ