Milliy ideologiyaniŋ šzigi

0
33 ret oqıldı

Bügünki kündä elimizdä «Ruhani jaŋğıru» programmisi Qazaqstan jämiyiti täräqqiyatiniŋ muhim tärkiviy qismiğa aylandi. Pütkül mämlikättä – barliq regionlarda, aliy oquş orunlirida, mäktäplärdä, җämiyätlik birläşmilär bilän başqimu täşkilat-mähkimilärdä – programma dairisidä muhim layihilär ämälgä aşurulup, ular qazaqstanliqlarniŋ rohiy yeŋilinişniŋ muhim ekänligini çüşängänligi toğriliq guvaliq qilmaqta.

Şšhrät MÄSİMOV,
«Uyğur avazi»

Һäqiqätänmu häliqniŋ rohiy birligi bizni birläştüridiğan qädriyätlär – säyasiy vä ihtisadiy turaqliqliq, җämiyät hayatiniŋ ählaqiy asasi, häliqniŋ tarihiy vä ihtisadiy utuq-muvappäqiyätliriniŋ zämini ohşaş muhim täräqqiyat amilidur. Mustäqil Qazaqstanmu šziniŋ mädäniy ihtidariğa qayta diqqät bšlüp, šziniŋ rohiy ihtidarini äsligä kältürüvatidu, demäk, šziniŋ tikliniş vä duniya täräqqiyatiğa bolğan täsirini qayta bahalavatidu.
Һämmigä mälumki, pütkül täräqqiyat җäriyanida näq mädäniyät millätniŋ rohiy bayliğini saqlap qelip, uni toplap-kšpäytip yeŋi ävlatqa yätküzüp kelivatidu, häliqniŋ birligini täminlävatidu, vätänpärvärlik vä milliy ğurur tuyğulirini tärbiyiläp, mämlikätniŋ häliqara mäydandiki abroyini aşuruvatidu. Başqiçä eytqanda, mädäniyätni tikläş, uniŋ ävzälligini aldinqi orunğa çiqiriş җämiyätniŋ helä juquri süpitini, uniŋ grajdanliq birlikkä, täräqqiyatniŋ umumiy mähsätlirini bälgüläp, ularni qolğa kältürüşkä qabil boluşini täminläydu. Ählaqi juquri, җavapkär, mustäqil pikir-mulahizä qilidiğan iҗadiy şähsni yetildürüş, tärbiyiläş – mana moşu mähsätlärni qolğa kältürüşniŋ asasiy şärti boldi.
Ändi җämiyitimizniŋ oçuq bolup, barliq yeŋiliqlarğa intilişi, zamaniviy duniyadiki moҗut muvappäqiyätlärni qobul qilişqa mayilliği rohiy yeŋilinişniŋ asasini täşkil qildi, däp eytalaymiz. «Äzäldinla bizniŋ muqäddäs diyarimizni “Uluq dala” äҗdatlirimizni bolsa, “Uluq dala pärzäntliri” däp atap kälgän. Biz ularniŋ izbasarliri, Uluq dalaniŋ mirashorliri», degän edi moşuniŋğa munasivätlik Elbası Nursultan Nazarbaev. Qazaqstanliqlarmu Tunҗa Prezidentniŋ tävriniş-mäğrurliniş içrä eytqan moşu sšzlirini häliqniŋ rohiy ihtidarini küçäytişkä bolğan iş-härikätkä kšrsätmä süpitidä qobul qildi vä şuniŋğa ämäl qilip kelivatidu.
Һäqiqätänmu Uluq dala – mäzmun-mänasi çoŋqur, pütkül türk duniyasini birläştüridiğan muqäddäs çüşänçä, qutluq diyar. U pütkül Evraziya käŋligidä yaşavatqan barliq millät-uluslarniŋ täğdirini šz içigä alidu, birläştüridu. 2017-jili aprel' eyida Tunҗa Prezident Nursultan Nazarbaevniŋ «Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş» särlävhilik programmiliq maqalisi elan qilinğandin keyin çätällik analitiklar, ekspertlar maqalä toğriliq pikir eytqanda, näq moşu faktni birinçi novättä tilğa alğan edi.
Elbası mäzkür maqalisida җämiyätniŋ vä härbir qazaqstanliqniŋ aŋ-sezimini yeŋilaşniŋ riqabätkä taqabil turuş, pragmatizm, milliy kimlikni saqlap qeliş, bilim elişqa intiliş, mämlikätniŋ evolyutsiyalik täräqqiyati ohşaş muhim asasiy yšnilişlirini atap kšrsätti. Nursultan Nazarbaev otturiğa qoyğan layihilär keyin birpütün «Ruhani jaŋğıru» programmisiğa birläştürüldi. Ämäliyat mäzkür programminiŋ šziniŋ ähmiyät-mahiyitini, aktualliğini tšvänlätmäy, bälki turaqliq šsüvatqanliğini kšrsätmäktä. Uniŋğa elimiz yaşliriniŋmu paal iştrak qilivatqanliği diqqätkä sazavärdur. Bu yaşlarniŋ besim kšpçiligini biz «Qazaqstandiki 100 yeŋi isim» layihisi boyiçä tonup-bilimiz. Eytmaqçi, ularniŋ arisida millitimiz väkillirimu bar. Mäsilän, Almuta şähiri 5-iŋäk-üz ağriqhanisiniŋ vraç-hirurgi, meditsina pänliriniŋ namziti Suhrab Җapparov vraç-ortoped, meditsina pänliriniŋ namziti Һesamdun Һärämov vä ataqliq rejisser Äziz Zayirov şular җümlisidindur.
Mäzkür programma dairisidä Qazaqstanniŋ muqäddäs җaylirini tätqiq qiliş vä ammibaplaşturuş boyiçimu tilğa alarliq işlar jürgüzüldi vä helimu davamlaşmaqta. Mäsilän, altä yšniliş – Şimal, Җänup, Şäriq, Ğärip, Märkäz vä Ğärbiy-Җänup – boyiçä ilmiy-tätqiqat ekspeditsiyaliri ämälgä aşurulup, ularniŋ nätiҗisidä 185 milliy vä 456 regionluq muhim ob°ektlar eniqlandi.
Asasiy muhim ob°ektlar boyiçä «Muqäddäs Qazaqstan» qamusiniŋ birinçi tomi näşir qilindi, yänä şundaq bäş tom çiqiriş kšzdä tutuluvatidu. Şundaqla elimizniŋ muqäddäs җaylirini tärğip qiliş vä ularni ammibapliqqa aylanduruş mähsitidä üç tilda – qazaq, rus vä ingliz tillirida – ottuz videorolik çüşirildi. Mäsilän, hazir çät ällärniŋ telekanallirida «Altın adam», «Ğoҗa Ähmät Yässaviy», «Ayşa-bibi», «Kšçmänlär diyari», «Qazaqstanniŋ muqäddäs җayliri» namliq fil'mlar namiyiş qilinivatidu.
Jiraq vä yeqin çät ällärdimu elimiz mädäniyitini ilgirilitiş boyiçä sistemiliq iş-paaliyätlär elip berilivatidu. Mäsilän, «Proza» vä «Poeziya» antologiyasi täyyarlinip, härbirigä ottuz qazaqstanliq yazğuçi-şairniŋ äsärliri kirgüzüldi. Ular Birläşkän Millätlär Täşkilatiniŋ altä tiliğa tärҗimä qilindi. Ulardin taşqiri birqatar çät ällärdä Milliy muzeyniŋ, Ä.Qasteev namidiki Sän°ät muzeyiniŋ layihiliri ämälgä aşuruluvatidu. Amerika, Büyük Britaniya, Hitay, Belarus', Äzärbäyҗan, şundaqla başqimu jiraq vä yeqin çät ällärniŋ yetäkçi muzeylirida «Altun adämniŋ duniya muzeyliri boyiçä säyahiti», «Evraziya kšçmänliri», «Aziya vä Evropiniŋ qiyilişida» namliq kšçmä kšrgäzmilär uyuşturuldi.
«Ruhani jaŋğıru» programmisi dairisidä elimizniŋ teatr vä kino sän°itini tärğip qiliş boyiçimu nurğanliğan işlar jürgüzülüvatidu. Mäsilän, «Astana-Opera», Abay namidiki opera vä balet teatrliri duniya sän°ät muhlislirini milliy operilirimiz bilän tonuşturmaqta.
Umumän, Qazaqstan җämiyiti hayatiniŋ barliq sahalirini yeŋilaş ketip baridu. Çünki alämşumullaşturuş şaraitida mädäniy qädriyätlärgä vä sän°ätkä asaslinidiğan milliy kimlikni saqlap qeliş mäsililiri alahidä ähmiyätkä egä boluvatidu. Şu yosunda programma dairisidä milliy mädäniyätni saqlap qeliş üçünla ämäs, bälki duniya däriҗisigä çiqiriş üçünmu nurğun işlar ämälgä aşuruluvatidu. Yaşlar härbir layihiniŋ ämälgä aşuruluşiğa, җümlidin dšlät tiliniŋ qolliniş dairisiniŋ käŋäytilişigä mänpiyätdar. Ular milliy mentalitet alahidilikliriniŋ hazirqi duniya täläplirigä mas kelişigä alahidä ähmiyät berivatidu. Moşuniŋ šzi yaşlarniŋ Qazaqstan mädäniyitiniŋ pütkül insaniyät mädäniyiti bilän birpütün bolup, uniŋdin bšlüp qaraşqa bolmaydiğanliğini çüşängänligini kšrsätsä keräk.
Һä, «Ruhani jaŋğıru» programmisi kšpqirliq bolup, türlük yšnilişlärni šz içigä alidu. Mäzkür programmiğa muvapiq mämlikätniŋ barliq regionlirida yeŋi ob°ektlar eçilip, tarihiy yadikarliqlar restavratsiya qilindi, milliy qädriyätlärni tikläş, saqlap qeliş boyiçä başqimu nurğunliğan işlar ämälgä aşuruldi. Mäsilän, päqät Almuta vilayitidila ikki jilda birnäççä zamaniviy muzey eçildi. «Batır babalar» muzeyi, Tunҗa Prezidentqa beğişlanğan «Atameken» kompleksi, säyasiy täqipläş qurvanliriniŋ muzey-yadikarliqliri vä başqa mädäniy ob°ektlar äynä şular җümlisidindur.
Ulardin taşqiri kšpligän regionlarda milliy sän°ät vä sport türliri utuqluq halda ammibaplaşturuluvatidu. İçki turizmni täräqqiy ätküzüş, çavandazliq mädäniyitini, qolhünärvänçiligini, milliy taamlarni üginiş boyiçä layihilär ämälgä aşurulmaqta. Çätällik mehmanlar arisida alahidä ähmiyätkä egä milliy taamlar kafe-restoranliri eçilivatidu. Milliy urpi-adät vä än°änilär märkäzliri quruluvatidu. Programmini ämälgä aşuruşta yärlik alimlar bilän šlkişunaslar alahidä paaliyätçanliq kšrsätmäktä.
Biyil duniyaniŋ qazaq tiliğa tärҗimä qilinğan äŋ yahşi därislikliri qoşumçä tiraj bilän näşir qilindi. «Yeŋi gumanitarliq bilim. Qazaq tilidiki yüz yeŋi därislik» layihisi «Ruhani jaŋğıru» programmisiniŋ tärkiviy qismi boldi. Ulardin taşqiri iҗtimaiy pedagogika, ihtisat vä menedjment boyiçä kitaplar çiqirildi. Qazaqstan studentliri kelip çiqişi avstriyalik bolğan ataqliq amerikiliq ihtisatçi, publitsist, pedagog Piter Ferdinand Drukerniŋ marketing toğriliq ämgigi ohşaş pütkül duniyağa mälum nadir näşirlärni ana tilida oquvatidu. Bir sšz bilän eytqanda, studentlar bilän mäktäp oquğuçiliri üçün käŋ imkaniyätlär eçilmaqta.
Umumän alğanda, «Ruhani jaŋğıru» programmisiniŋ barliq layihiliri vaqit tälivigä muvapiq kelip, bärpakarliq küç-quvätkä egä däp, eğiz tolturup eytişqa bolidu. Bizniŋ bu pikrimizni mämlikättä jürgüzülüvatqan sotsiologiyalik pikir soraş nätiҗilirimu ispatlimaqta. Sotsiologiyalik tätqiqatlarğa qatnaşqan respondentlarniŋ pikriçä, mädäniy qädriyätlärni saqlap qalğan vä kšpäytkän halda, җämiyätni šzgärtiş keräk.
Juqurida eytilğanlarni hulasiläp, şuni täkitläymizki, Qazaqstanniŋ Tunҗa Prezidenti – Elbası Nursultan Nazarbaev šziniŋ «Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş» särlävhilik programmiliq maqalisida bizgä birpütün küçlük vä җavapkär adämlärdin bolup, keläçäkkä billä qädäm taşlaş üçün nemä qilişimiz keräkligi toğriliq täsävvurliri bilän ortaqlaşti, yol kšrsätti. Şundaq ekän, Tunҗa Prezidentniŋ programmiliq maqalisi vä uniŋ asasida işlinip çiqqan «Ruhani jaŋğıru» programmisi bügünki kündä milliy ideologiyaniŋ šzigigä aylandi. Ändi Prezident Qasım-Jomart Toqaevniŋ täriplişiçä, mäzkür programma bizniŋ baş rohiy nişanimiz bolup qalidu. Çünki tarihqa hšrmät bilän munasivät qiliş, Vätängä sadiq boluş, ilim-pän vä bilimgä intiliş – moşularniŋ hämmisi kšpmillätlik hälqimizniŋ Qazaqstan җämiyitiniŋ birligini tehimu küçäytidiğan aliyҗanap hususiyiti.
Därhäqiqät, tarih insan balisiğa šz hälqini, yaşavatqan ana diyarini sšyüşni ügitidu. Bu vaqiälär hatirisi vaqitqa boysunmaydu, u ehtiyatçanliq bilän saqlinidu, ävlattin-ävlatqa qaldurulup, äsirlärdinmu uzaq yaşaydu. Ötmüşni saqlaş bu insan aŋ-seziminiŋ hususiyitila ämäs. Hatirä – bu štmüş bilän keläçäkni bağlaşturidiğan halqa. «Ruhani jaŋğıru» programmisimu äynä şundaq insaniy qädriyätlärni saqlap, aliyҗanap mähsätlärni kšzdä tutqan halda işlinip çiqqan programmiliq hšҗҗät.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ