Muällimlär sulalisi

0
26 ret oqıldı

Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA,
«Uyğur avazi»

Maarip sahasida uzun jillar davamida ünümlük ämgäk qilğan ustazlar Yarkänt täväsidä kšpläp sanilidu. Gülҗahan Rozieva — mana şularniŋ biri. Uni baliliq çağlirimdin yahşi bilimän. Pütkül aŋliq hayati Pänҗim yezisidiki Abdulla Rozibaqiev namidiki mäktäptä štti. Biz tšrtinçi siniptin başlap, oninçi sinipqiçä uniŋ qolidin tälim alduq.
Gülҗahan Şavdunqizi rus tili vä ädäbiyati pänliridin däris bärdi. Ustazimiz därisni çüşinişlik, härbir baliniŋ qiziqişini oyğitip, ästä qalarliq däriҗidä štidiğanliği bilän päriqlinätti. Şuniŋ üçün boluşi keräk, bu däristin zerikip yaki şohluq qilidiğan oğul balilar däristin qeçiş bu yaqta tursun, uniŋ başlinişini taqätsizlik bilän kütätti häm җim oltirişatti. Ustaz rus şairliri Puşkin, Lermontov, Eseninniŋ şeirlirini nahayitimu ipadilik oquğanda biz bu tilniŋ şunçilik qudrätlik ekänligigä häyran qelişip, ihtiyarsiz şu tilda ärkin sšzligümiz kelätti häm şuniŋğa tirişattuq.
Birdinla şuni eytayki, ustaz bizni däris mabaynida rus tilida salamlişip, däris pütkiçä şu tilda sšzlişişkä ügätti. Һä, ändi dostlirimiz bilän qazaqçä vä uyğurçä munasivät qilip üginip qalğaçqa, 9-10 yaşliq balilarğa başta yenik bolmidi. Yeza baliliri ämäsmu, säl qisilip, tilimiz kälmäy jürdi.
Ustazniŋ tapqurluğini qaraŋ, “rus tili vä ädäbiyati därisliri štidiğan künliri yeqinliriŋlar bilän rus tilda sšzlişisilär häm päqät rus tilida şeir, maqal-tämsil, sšz oyunlirini yadlaysilär”, däp kšpläp tapşurmilarni jüklätti. Bu tapşurmilar kündin-küngä muräkkäplişivärdi. Mana şundaq täläptin keyinla biz bu tilda sšzläşni ügänduq. Biz bu täläpni päqät oninçi sinipni tamamlap, oquş orunliriğa barğanda biraqla çüşänduq. Çüşänduqtä, ustazğa rähmätlär eytip, minnätdarliq yezişqa başliduq. Çünki şu dävirniŋ täläp qaidisi bilän eytqanda, bizgä rus tilini mukämmäl ügätkän edi. Biz, şu dävirniŋ baliliri, rus tili vä ädäbiyatidin qaysi oquş ornida oqumayli, heçqançä qiynalmiduq.
Şähsän šzäm ustazniŋ däriҗisidä mäktäptä rus şairi Sergey Eseninniŋ «Şagane sän meniŋ, Şagane» şeirini yadliğinim taki bügüngiçä yadimdin çiqmaydu. Gülҗahan muällim bu şeirniŋ rus tilida vä uyğurçisiğa tärҗimisini birdäk oqup, yadqa elişimizni tapşurdi. Şunda män bu şeirni yadqa eliş davamida ustazniŋ Eseninniŋ şäriq qizliriniŋ gšzälligini mädhiyiligän şeirini addiy til bilän uyğur, qazaq qizliridiki gšzälliklärgä qiyas qilip çüşändürgänligini heli untuğinim yoq. Şaganeniŋ uyğurçä häm rusçisini däsläp Panfilov pedagogika uçiliöesida, andin äl-Farabi namidiki Qazaq dšlät universitetida savaqdaşlarğa alahidä bir ilham bilän oqup jürdüm. Män ta bügüngiçä mäktäp programmisidin moşu şeirni izdäymän. Män päqät bir şairniŋ bir şeirinila misalğa aldim. Һä, ändi 9-may — Ğalibiyät künigä oçuq därislär, uçrişişlar, şeiriyät käçliri, şu dävirniŋ tili bilän eytqanda, rus tilida štidiğan. Bu käçlärdä ustaz šzi riyasätçi häm şair bolup ketätti. «Bolğariyadiki rus solditi Aleşa», «Den' Pobedı» nahşilirini orunlaş üçün mana şu Gülҗahan hädiniŋ arqisida mäktäp oquğuçiliriniŋ hori täşkil qilinip, nahiyä mäktäpliri oquğuçiliri arisidiki olimpiadilardimu iҗra qilğanliğimizni täkitläş orunluq.
Gülҗahan Rozieva äsli tegi-täkti Uyğur nahiyäsidin. Atisi Şavdun Roziev Avat yezisidin, anisi Hasiyät Toqamova çoŋaqsuluq bolup, bilim eliş üçün Özbäkstanğa barğan ekän. Märipätçilär ailisidä 1935-jili 9-noyabr'da duniyağa kälgän u SAGUniŋ filologiya fakul'tetini 1961-jili tamamlidi. Ailä şaraitiğa bola, Panfilov nahiyäsidiki Pänҗim yezisiğa kelip, ämgäk paaliyitini yezidiki mäktäptä başlap, ta hšrmätlik däm elişqa çiqqiçä 35 jil rus tili vä ädäbiyati pänliridin däris bärdi.
Novatorluği bilän päriqlängän ustaz härbir därisini mäzmunluq, yeŋi qoşumçä materiallar bilän štüştä başqilarğa ülgä boldi. Nahiyä muällimliri arisida rus tili vä ädäbiyati pänliridin seminarlar, ilmiy-ämäliy änҗumanlar uyuşturulup, mäzkür pänni oqutuş täҗribisi nahiyä, vilayät pän muällimlirigä tarqitildi. Şundaqla uzun jillar nahiyälik rus tili vä ädäbiyati pänliri metodikiliq birläşmisigä yetäkçilik qildi.
Ustazniŋ uzun jilliq ämgigi nätiҗisidä u «Maarip älaçisi» pähriy namlirini eliştin taşqiri «Ämgäk Qizil Tuği» ordeni bilän mukapatlinip, Qazaq SSR vä SSSR muällimliriniŋ qurultayliriğa delegat bolup qatnaşti.
Bu künlärdä 85 yaşliq tävälludini nişanlavatqan Gülҗahan hädiniŋ šmürlük җüpti Ähmätҗan Nadirov uzun jillar Rozibaqiev namidiki mäktäptä mudirliq qildi. Qazaqstanniŋ hizmät kšrsätkän muällimi ilgärki Kalinin namidiki kolhozniŋ partorgi hizmitidimu boldi. Bu künlärdä Gülҗahan hädä bilän Ähmätҗan aka älgä qilğan hizmätniŋ halaviti bilän tärbiyiläp qatarğa qoşqan pärzäntliriniŋ qiziğini kšrüp, bähitlik hayat käçürmäktä. Nahiyädä, yezida štüvatqan härqandaq çarä-tädbir Ähmätҗan akisiz başlanmaydu. U hšrmätlik däm elişqa çiqqandin keyinmu җämiyätlik işlarğa paal arilaşti. Pänҗim yeza okrugi yenidiki Aqsaqallar keŋişiniŋ başqurdi. Tehi štkän jilila uni şagirti, jutdaş inisi Muhit Äzizovqa tapşurdi.
Jut atisi helimu jutdaşliriğa, šzi tärbiyiligän şagirtliriniŋ pärzäntlirigä ata yolluq ata, yol kšrsätküçi ustaz, mäsläkdaş bolmaqta. Tehi tünügünla Pänҗimdä muştiri toplaş işliri boyiçä štkän jiğinda ikki eğiz gepini qilip, kšpçilikni birdin-bir räsmiy gezitqa yezilişqa dävät qildi.
Nadirovlar ailisini Panfilov nahiyäsidä “ustazlar ailisi” däp tonuydu. Çünki ularniŋ üç pärzändiniŋ ikkisi ustaz. Ähmätҗan aka bilän Gülҗahan hädiniŋ izini besip, ular ämgäk ätkän mäktäptä oğli Radik, kelini Mahirämmu ustazliq qilmaqta. Ularmu rus tili, uyğur tili pänliridin däris beridu. Ändi bu sulaligä nävrilärdin Zohramu kelip qoşuldi. Radikniŋ qizi Zohra Almutidiki Abılayhan namidiki Çät äl tilliri vä häliqara munasivätlär universitetiniŋ ingliz tili fakul'tetini tamamlidi.
– Män šzämni bähitlik his qilimän. Çünki şagirtlirim Mahiräm Niyazbaqieva, Halbüvi vä Halidäm İsmayilҗanovalar, Mästüräm Niyazova, Seyitҗan Ämätov, Tayirҗan Һezimov, Dilbirim İminova, Bähitҗan Mähämmätov vä başqilar bala tärbiyiläştäk şäräplik işta bizniŋ işimizni davamlaşturuvatidu, — däydu peşqädäm ustaz. Pedagog — bu bala tärbiyiligüçi. Bügünki taŋda ularğa nahayiti zor vä җavapkär väzipilär jüklinivatidu. Ular ilğar yeŋi tehnologiyalär asasida bilim beriş bilän yeŋilanğan bilim mäzmuniğa kšçti. Buniŋ ustazğa çoŋ җavapkärlik jükläydiğanliği sšzsiz. Şundaq ekän, keläçäk egilirini tärbiyiläştä ularni qollap-quvätläp, maaşini kštirip, bar mümkinçiliklärni yaritivatidu. Һä, ändi җay-җaylardiki ustazlarniŋ uniŋğa ämgigi bilän qandaq ün qoşuvatqanliğini män pärzäntlirimniŋ ämgäk paaliyitidin kšrüp, bayqap jürüvatimän. Ular 45 minutluq däriskä puhta täyyarliq kšrüp, iҗadiy izdinivatqanliğidin mäğrurlinimän. Bu jili «Yaşlar jili» dairisidä nävräm Zohra muällim bolup işqa kirdi. Bu meniŋ ailäm üçün çoŋ hoşalliq. Män här küni nävrämniŋ därisigä täyyarliğini nazarät qilip, šydä «emtihan» alimän. Çünki ustaz boluş ikkiniŋ biridin qolidin kelidiğan iş ämäs, uniŋğa jüräk hahişi bilän yetip, balilarni yahşi kšrüş keräk. Şundaq bolğandila uniŋ yemişini kšrüşkä bolidu.
Qoş ustazlar šzliriniŋ izini besip kelivatqan ävladidin çoŋ ümüt kütidu. Buni ular käsipkä sadaqätlik vä varisliq däp çüşinidu.
Panfilov nahiyäsi.
Molutҗan ARZİEV çüşärgän sürät.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ