Ana tiligi

0
177 ret oqıldı

Raşidäm RÄҺMANOVA,
«Uyğur avazi»

16-dekabr' – Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Azat yezisidiki Nadirovlar ailisi üçün qoş mäyräm. Ular pütkül qazaqstanliqlar bilän billä Muqäddäs vätininiŋ Mustäqillik Küninila ämäs, şundaqla pütkül ävladiğa hayat hädiyä qilğan anisi Ruqiyämniŋ tuğulğan küninimu nişanlaydu. Bu kün ular üçün jildin-jilğa ätivaliq bolup baridu. Çünki Ruqiyäm aniniŋmu yeşi šsüp, biyilqi Mustäqillikniŋ 28 jilliğida u 95 yaşqa kelidu. Ävladiniŋ yänä bir hoşal bolidiğan yeri, Ruqiyäm ana heli timän, addiy til bilän eytqanda, «šziniŋ künini šzi kšrüvatidu». Jillar štsimu, aniniŋ äs-hoşi uni yärgä qaratqini yoq. Şuŋlaşqimu šzini qorşavalidiğan nävrä-çävrilirigä štmüşini monçaqtäk tizip eytip beridu.
Oğli Alimҗan bilän kelini Halidämniŋ «Öygä jurnalist kelidu» deginini aŋliğan ana çirayliq kiyinip, qizliri Saniyäm bilän Gülistanni yeniğa çaqirivelip, kütüp oltiriptu. Teçliq-amanliq soraşqandin keyin, «Qizim, maŋa ohşaş qerini gezitqa yazmisiŋizmu bolattiğu? Һazir bir işniŋ peşini puhta tutup, tirikçilik qilivatqan yaşlar nurğun. Şular häqqidä yeziŋ», dedi. Һä, bu bizniŋ «uruş baliliri» atalğan barliq ata häm anilirimizğa has kiçikpeyilliq. Män «Ana, çirayliq qerişniŋ amalini eytip bärmäy, bizdin qutulmaysiz» däp çaqçaq qildim. U küldi. Andin uluq-kiçik tindidä, gepini başlidi:
– Män tuğulğanda kolhoz-sovhozlarniŋ ornida härbir ailiniŋ dehançiliq qilidiğan yärliri bolğan ekän. Män dadamniŋ etizliğida tuğuluptimän. Ailimizniŋ turmuşi yaman bolmaptu. Dadam aşliq terip, mal baqatti. Yezida başlanğuç mäktäpni, 5-6-sinipni Täşkänsazda oqudum. Keyin uruş başlandi. Mäktäplär yepildi. Yeşimizniŋ kiçik, süyigimizniŋ qatmiğiniğa qarimay, hämmimiz etizğa çiqip kättuq. Esimni bilipla dehançiliq qilğan edim, hayatimniŋ ahiriğiçä yärgä işläptimän. Şu ämgäk häm härikätniŋ aqivitimu, heçkimgä eğirçiliğimni salmay, 95 yaşqa kelip qaptimän. Bilsiŋiz, qizim, adäm iş qilğanğa šlmäydekän, adäm kšŋül ağrişidin šlüp ketişi mümkin, – dedi kšpni kšrgän ana.
Ruqiyäm Sidiqqizi 1925-jili Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Örnäk yezisida tuğuldi. Uniŋ baliliq dävri eğir jillarğa toğra käldi. Ruqiyämniŋ ata-anisi dehançiliq qilip, mal tutup, yezidiki halliq adämlärdin sanilatti. Ailidä üç pärzänt tuğuluptu. Biraq ikkisi çätnäp ketiptu. 1941-jili uruş başlanğanda 16 yaşliq Ruqiyämmu çoŋlar bilän etiz-eriq işliriğa arilişip, Ğalibiyätni yeqinlaşturuş üçün küç çiqiridu. U kolhozniŋ bir gektar yeridä tamaka pärviş qilidu. İlğar ämgigi üçün «Stahanovçi» atilidu.
Tarihtin mälumki, Uluq Vätän uruşiniŋ ahirida frontni mustähkämläş mähsitidä yezilardiki yeşi 50kä taqiğan ärlär härbiygä elinidu. 1944-jilqi şundaq eğir künlärniŋ biridä Ruqiyämniŋ atisi Sidiqmu 49 yeşida uruşqa çaqirtilidu. Amma u fronttin qaytip kälmäydu. Ruqiyäm anisi Nuralähan bilän tänha qalidu.
Uruştin keyin Ruqiyäm azatliq Abdureşit Nadirovqa turmuşqa çiqidu. Uniŋ atisi Oladi Azat yezisini bärpa qilğan uyğurlarniŋ biri edi. İlğar pikirlik Oladi ata uruş jilliri Örnäktä kolhoz räisi bolup işlidi. Abdureşit atisiğa ohşatti. U yärlik keŋäşniŋ räisi boldi. Pensiyagä çiqqandin keyin җämiyätlik işlarğa arilişip, jutiniŋ avatlişişi yolida hizmät qildi. Äpsus, u buniŋdin 15 jil burun baqiliq bolup kätti.
– Bovay ikkimiz tšrt oğul vä tšrt qiz taptuq. Balilirimni apam rämiti çoŋ qilip bärdi, desämmu bolidu. Män dayim işta boldum. Һayatimniŋ täŋdin-tolisini ämgäk bilän štküzdüm. Kšktat pärviş qilattuq. «Balilar tärhämäklärniŋ kšçätlirini dässäp kätmisun», däp hosulni yalğuz terip çiqattim. Andin uni Almutiğa apirip satattim. Şundaq qilip jürüp, balilarni oquttuq. Älvättä, ularniŋ barliğini aliy oquşta oqutuş mümkin bolmidi, amma җämiyättin šz ornini tapti, – dedi ana pärzäntlirini barmaqlirida bir-birläp sanap. Baliliriniŋ birini «atam», birini «anam» vä yänä birini «qerindişim» däp sanaydiğan Ruqiyäm aniniŋ bäş pärzändidin 18 nävrä, 28 çävrä vä 5 ävrä taraptu. Şular barda ana šzini dšlätlik däp bilidu.
Ruqiyäm ana başliq barliğimiz birdämdila raslanğan dästihan ätrapiğa җäm boluştuq. Bir vaqitta işik eçilip, aniniŋ üçinçi qizi Svetlana kirip käldi. Ana uniŋğa qarap: «Mana meniŋ natiq qizim käldi» dedi? Män därhal: «Nemişkä?» däp soridim. U «Kšp sšzläydiğan adämni şundaq däp qoyimizğu. Män bu şoh qizimni şundaq atavaldim», dedi ana mäğrurlinip. Svetlana küldi. Andin umu baliliq dävirlirini äsläp, qerindaşliri bilän tamaka tikkän, ipäk qurutini pärviş qilğan jillarni äslidi.
– Kollektivlaşturuş, uruş vä açarçiliq dävriniŋ eğir künlirini kšrduq. Bir çişläm nanğa zar bolğan künlirimizni heçqaçan untalmaymän. Şuŋlaşqimu balilirimğa «nanni israp qilmaŋlar, tamaqni taşlimaŋlar», däp turimän. Һazirqi yaşlarniŋ küni rahätqu! Barliq mümkinçiliklär bar. Moşu ğenimät hayatni durus bahalap, yahşi šmür sürüŋlar. İş qilip, biz kšrgän җapalarni silär kšrmäŋlar. Biraq, hämmila närsiniŋ qädrini bilip yaşaŋlar! – dedi Ruqiyäm ana biz bilän hoşlişip.

Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ