Türk duniyasiğa tonulğan üç ädip

0
86 ret oqıldı

Şämşidin AYuPOV,
«Uyğur avazi»

Almuta şähiridiki Yazğuçilar ittipaqiniŋ kitaphanisida tuğulğininiŋ 125 jilliği nişanlinivatqan kšrnäklik ädiplär – Säken Seyfullin, Beyimbet Maylin vä İliyas Jansügürovni hatiriläş keçi bolup štti.
Qazaq hälqiniŋ kšrnäklik ädipliri toğriliq illiq äslimilär eytilip, isim-şäripi mädhiyiländi.
Hoşal qilidiğan yeri, TÜRKSOY täşkilatiniŋ täşäbbusi bilän Türkiyadä «Qazaq hälqiniŋ büyük üç ädipi» mavzusida Säken, İliyas, Beyimbetniŋ 125 jilliq tävälludi munasiviti bilän jiğin štküzüldi, – dedi şair, Qazaqstan Yazğuçilar ittipaqi başqarmisi räisiniŋ orunbasari Bauırjan Jaqıp. – Mäzkür çarä-tädbir arqiliq üç namayändiniŋ isim-şäripi türk duniyasiğa tonuldi. Şeirliri yadqa oquldi. Ularniŋ äsärliri türk tiliğa tärҗimä qilinivatidu. Şunimu täkitligüm keliduki, bu üç ädip bari-yoqi 44 jil hayat käçürdi. İliyas Jansügürov moşu yeşida 40tin oşuq, Säken Seyfullin 50tin oşuq, Beyimbet Maylin 69 kitap yeziptu. Şu jilliri ädäbiyatni oquğan kšpçilik Säken, Beyimbet vä İliyasniŋ yazğan äsärliriniŋ rohida tärbiyiländi. Qisqisi, qazaq ädäbiyatida, yaşlarni milliy rohta tärbiyiläştä moşu kšrnäklik üç ädipniŋ qaldurğan izi mäŋgülük.
Kitaphanida bolup štkän çarä-tädbirgä Beyimbet Maylin bilän İliyas Jansügirovniŋ ävlatlirimu qatnaşti. Petropavl şähiridin kälgän Beyimbet Maylinniŋ nävrisi Dämen Äbilqasımqızıniŋ äslimisi kšpçilikni bepärva qaldurmidi.
Bu üç ädip hayatta yeqin dostlardin bolğan, – dedi Dämen ana mäyüslinip. – Beyimbet Maylinniŋ känҗä qizi tuğulğanda uniŋ ismini “Gülsüm” däp Säken Seyfullin qoyğan ekän. Ularni «häliq düşmininiŋ aililiri», – däp šyidin çiqirivätkändä, bir bšlmidä bizniŋ momimiz Güljamal, yänä bir bšlmidä Fatima animiz baliliri bilän turidu. İliyas Jansügürovni tutup kätkändä Fatima animiz balisi Bolatni boşinidu. Güljamal momam uniŋ kindigini kesidu. Beyimbet Maylinniŋ pärzäntliri Mereke, Räziya, Edil üçini Şämäydiki «Balilar šyigä» elip kätkändä, Fatima animiz qolidin kälginiçä yardäm kšrsitip turidu. Güljamal momam Karlagta bolğan vaqtida Fatima animiz uniŋ balilirini sürätkä çüşirip ävätip bärgän. Şu sürät hazir ALJİR mirasgahida saqlinivatidu . Meniŋ anam Räziyamu, bari-yoqi 12 yaşta bolsimu, Karlagniŋ qiyinçiliğini kšridu. Şu jilliri KarLagta 3000 ana bolğan ekän. Keyiniräk anam «Meniŋ dadam bilän anam häliq düşmini ämäs», däp Moskvağa qayta-qayta hät yazidu. 1957-jili aqlanğandin keyin Maylinniŋ baliliri jiğilidu. Beyimbet Maylinniŋ känҗä qizi Gülsümni 15 yeşida Taldiqorğan vilayitidin tapidu. Uniŋ isim-şäripi Maylina Galina Beyimbetovna bolup yezilip kätkän ekän.
İntayin täsirlik štkän hatirä käçni uyuşturuşta “Beyimbet Maylin” җämiyätlik fondi kšp küç çiqardi. U küni mäzkür fondniŋ mudiri, yazğuçiniŋ çävrisi Saltanat Mustafinağa hatirä käç iştrakçiliri alahidä minnätdarliğini izhar qilişti.
***
Düşänbä küni Dšlät märkiziy mirasgahta qazaq hälqiniŋ kšrnäklik üç ädipi, şähskä siğiniş qurvanliri, käynidä šçmäs iz qaldurğan җämiyät ärbabi – İliyas Jansügürov, yalqunluq şair, yazğuçi vä dramaturg Säken Seyfullin bilän hekayä janriniŋ mahiri, yazğuçi Beyimbet Maylinniŋ tuğulğininiŋ 125 jilliq toyiğa munasivätlik «Şeyit bolğan şähslär» namliq kšrgäzmä eçildi.
Tarihiy mälumatlarğa asaslansaq, 1930 – 1953-jilliri 40 milliondin oşuq keŋäş grajdani täqipkä uçridi, – däydu Dšlät märkiziy mirasgahiniŋ väkili Gülsara Japaqova. – Moşu dävirdä qazaq hälqiniŋ 40 payizi qaza boldi. Bolupmu, bu qanunsiz җazalaşqa Keŋäş İttipaqi tärkividä bolğan barliq häliq vä millätlärniŋ kšrnäklik ziyaliliri duçar boldi.
Kšrgäzmigä İliyas Jansügürov, Säken Seyfullin, Beyimbet Maylinniŋ märkiziy mirasgah fondidiki şähsiy buyumliri qoyuldi. Şuniŋ bilän billä kšrgäzmini ziyarät qilğuçilarniŋ näzärigä jigirminçi äsirniŋ däsläpki çarigidiki ziyali ähliniŋ iş bšlmisiniŋ kšrünüşi bilän Säken Seyfullinniŋ şähsiy mšri, altun saati, tamaka qutisi, çemodani vä başqimu buyumliri qoyulğan.
Kšrgäzmini Prezident arhivi, Märkiziy dšlät arhivi vä «Ğılım ordası» märkiziy ilmiy kitaphanisi uyuşturdi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ