Uniŋğa Yarkänt etizlirimu illiq

0
623 ret oqıldı

Tunҗa Prezident Nursultan Nazarbaevniŋ «Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş» särlävhilik programmiliq maqalisida «Biz «yeniŋda yahşi adäm jüridu», degän sšzniŋ mänasiğa çškivärmäymiz. Һäqiqätänmu, mustäqillik jilliri šziniŋ ämgigi bilän, bilim bilän, sän°iti bilän utuqqa yätkän qançiligän zamandaşlirimiz bar. Ularniŋ besip štkän yoli härqandaq statistikidin juquri kšrsätküç», däp atap kšrsätkän edi.
Män moşu qurlarni oquğinimda, kšz aldimğa Panfilov nahiyäsidä šz hizmitigä pütkül vujudi bilän berilip işligän jutdaşlar kelidu. Şularniŋ biri – korey hälqiniŋ pärzändi Boris Nikolaeviç Şin. Uniŋ bilän štkän äsirniŋ yätmişinçi jilliri tonuşqan edim. Ändi 1992-jili män «Uyğur avazi» gezitiniŋ Panfilov nahiyäsi boyiçä muhbiri bolup tayinlanğandin keyin, iş babida yeqin arilişip kättuq. Bu dostluğimiz helikäm davamlişivatidu. Şu jilliri Boris Nikolaeviç nahiyä hakiminiŋ ideologiya sahasi boyiçä orunbasari edi. Uniŋ işi yetip-aşatti, җümlidin muhbirlar paaliyiti, qärällik näşirlärgä muştiri toplaşmu ideologiya sahasi rähbiri paaliyitiniŋ bir yšnilişi bolidiğan. Uniŋ işigi härqaçan härkim üçün oçuq bolup, kämtar, salahiyätlik rähbär bilän oçuq-ärkin sšzlişättuq. Aldiğa kirgän kişilärniŋ mäsilisini diqqät bilän tiŋşap, ularniŋ täläp-iltimaslirini qolidin kelişiçä häl qilip berişkä tirişatti. Moşu hususiyätliri arqiliq korey hälqiniŋ pärzändi yarkäntliklärniŋ sämimiy hšrmät-işänçisigä erişti. Özimu moşu qut-bärikätlik jutqa šz bolup, siŋişip kätti.
Boris Nikolaeviç äsli Almuta vilayiti Qaratal nahiyäsiniŋ Alğa yezisida 1939-jili tuğuldi. 1957-jili rus ottura mäktivini tamamliğandin keyin jutida ämgäk paaliyitini başlap, däsläp mäktäptä pionerlar täşkilatiniŋ yetäkçisi, andin başlanğuç sinip muällimi bolup işläydu. 1958-jili bolsa, QazPİniŋ fizika-matematika fakul'tetiğa oquşqa çüşüp, uni tamamliğandin keyin ottura mäktäplärdä oquğuçilarğa šz mutähässisligi boyiçä däris beridu.
Täğdir Boris Şinni 1966-jili Yarkänt şähirigä elip kelidu. U Yarkänt pedagogika uçiliöesiğa işqa orunlişip, studentlarğa fizika, matematika pänliridin däris beridu. Şundaqla җämiyätlik işlardimu paaliyätçanliq kšrsitip, kšzgä çüşidu. Uçiliöeniŋ käspiy ittipaq, keyin başlanğuç partiya täşkilatliriğa rähbärlik qilip, kšpligän nämunilik işlarniŋ täşäbbuskari bolidu.
Öziniŋ paaliyätçanliği bilän kšzgä çüşkän Boris Şinni nahiyä rähbärligi 1971-jili tävädiki däsläpki bilim därgahliriniŋ biri hesaplinidiğan Lunaçarskiy namidiki rus ottura mäktiviniŋ mudiri hizmitigä ävätidu. U bu yärdä işligän bäş jil mabaynida oquş-tärbiyä işlirida, umumän, mäktäp hayatida tilğa alarliq šzgiriş-yeŋiliqlarni ämälgä aşurdi. Oquğuçilarniŋ ülgirimi, bilim süpiti aşti. Mäktäp hoylisiğa, uniŋ ätrapiğa härhil däräq kšçätliri tikilip, bük-baraqsanliqqa aylandurulidu. Mudir tiktürgän qoş sedä helimu mäktäpkä sayä berip turidu.
1976-jili Boris Şin yänä pedagogika uçiliöesiğa ävätilidu. Däsläp mudirniŋ orunbasari bolup işligän salahiyätlik pedagog-täşkilatçi biraz vaqit štüp, uçiliöe mudiri bolup tayinlinidu vä bilim därgahida kšpligän yeŋiliqlar yüz beridu. Oqutuş, tärbiyä işliri boyiçä uçiliöe vilayättiki äŋ ülgilik bilim därgahliri qataridin orun aldi.
Bu yärdä şuni qoşumçä qiliş keräkki, u jilliri mäzkür bilim därgahiğa asasän «Oktyabr'niŋ 40 jilliği» kolhozi şefliq qilatti. Uçiliöe studentliri uniŋğa җavavän hosul – kšmüqonaq jiğişturuş mävsümidä egilik etizliriğa yeqindin arilişatti. Mudirmu etizdin kälmäy, studentlar bilän täŋ degidäkla işlätti. Bäzibir mäsililär toğriliq kolhoz räisi Nikolay Nikitiç Golovatskiy bilän mäslihätlişip, iş elip baratti. Pedagogniŋ täşkilatçançiliq paaliyitini bayqiğan ataqliq räis 1988-jili Boris Şinni šziniŋ orunbasari hizmitigä täklip qildi. Şundaq qilip, tšrt jil mabaynida u çoŋ vä ilğar egilikniŋ iҗtimaiy-mädäniy sahasini utuqluq başqurup, izgü işlar dairisini käŋäytidu. Mäsilän, yeŋi mäktäplär, mädäniy-mäişiy ob°ektlar, turuşluq šylär selindi. Ösäk däriyasiniŋ mänzirilik җayida egilik sanatoriyi qäd kštirip, kolhozçilarğa hizmät kšrsätti. “Kolhozniŋ ämgigi siŋgän dehini, çopini, quş šstürgüçisi, mehanizatori” degängä ohşaş pähriy namlar täsis qilinip, uniŋğa muyässär bolğanlar egilik täripidin mälum imtiyaz-yenikçiliklärgä egä boldi. Şähärniŋ şimaliy qismida kolhozniŋ yäŋi märkizi – «Molodejnıy» şähärçisi qäd kštärdi.
Mäs°uliyätlik hizmätlärdä işläp, mol täҗribigä egä bolğan Boris Nikolaeviç Şin, juqurida qäyt qilğinimizdäk, 1992-jili nahiyä hakiminiŋ ideologiya sahasi boyiçä orunbasari bolup tayinlinidu. Bu Qazaqstan mustäqillikkä erişkän däsläpki jillar bolup, ilgärki egilik alaqiliri üzülgänliktin, mälum eğirçiliq-qalaymiqançiliqlar orun alğan vaqit edi. Şuŋlaşqa nahiyä ideologiniŋ asasiy küç-quviti җumhuriyät Prezidenti Nursultan Nazarbaev alğa sürgän muhim väzipilärni ahaliğa çüşändürüp, şarait-ähvalniŋ çoqum yahşilinidiğanliğiğa işändürüşkä qaritildi. Һäqiqätänmu aridin kšp vaqit štmäy, hämmä närsä šz orniğa çüşüp, ihtisat kštirildi, mädäniyät täräqqiy etip, kişilärniŋ turmuş-tirikçiligi yahşilinişqa başlidi.
Bu yärdä şuni atap štüş keräkki, Boris Nikolaeviç Şinniŋ şu muräkkäp jilliri qärällik näşirlärgä muştiri toplaş işliriğimu җiddiy kšŋül bšlüp, kšpçilikni säpärvär qilğanliği tehi yadimda. Җümlidin uniŋ bevasitä yardimi tüpäyli «Uyğur avazi» gezitiniŋmu nahiyä boyiçä tiraji jildin-jilğa kšpiyip, üç miŋ nushiğa yätkän edi.
Şuni yahşi bilimänki, Boris Nikolaeviç üçün işniŋ çoŋ-kiçigi yoq edi. Һämmisila muhim vä mäs°uliyätlik. U šz šmridä bügünki işni heçqaçan ätigä qoyğan adäm ämäs. Kişilär mänpiyiti uniŋ üçün hämmidin äla edi. Häliq üçün hizmät qilişni asasiy väzipä däp çüşinätti. Hadimlarniŋ, dost-buradärliriniŋ tuğulğan künlirini zadi untumaydiğan, illiq täbrigi täyyar.
Boris Nikolaeviç hšrmätlik däm elişqa çiqqandin keyin birnäççä jil Nur Otan partiyasiniŋ nahiyälik şšbisigä rähbärliri qatarida boldi. Bu iştimu alahidä paaliyätçanliq kšrsätti. Җay-җaylarda partiyaniŋ başlanğuç täşkilatliri qurulup, äzaliriniŋ sani šsti. Ular nahiyäniŋ iҗtimaiy-ihtisadiy, mädäniy sahalirida ästaidil ämgäk qilip, täräqqiyatqa munasip ülüşini qoşti vä helimu qoşup kelivatmaqta.
Salahiyätlik täşkilatçi Boris Şin Panfilov nahiyäsidä ottuz jildin oşuq paaliyät elip bardi. Ämgigimu munasip bahağa erişti. U “Qazaqstan maarip älaçisi” ataldi, kšpligän medal'lar, pähriy yarliqlar bilän mukapatlandi, birnäççä qetim şähärlik vä nahiyälik keŋäşlärniŋ deputati bolup saylandi. Panfilov nahiyäsiniŋ Pähriy grajdani boldi. Muhimi, yarkäntliklärniŋ hšrmät-işänçisigä erişti, ular bilän qoyuq arilişip jürüp, urpi-adätliridin toluq degidäk hävärdar boldi. Tilini ügändi – qazaqçä ärkin sšzläydu, uyğurçini toluq çüşinidu. Uyğur jigitliri bilän bir mäşräp oynap, qädinas dostlardin bolup kätti. Qälbi uyğurlarğa yeqin.
– Biz ailä şaraitiğa bola helä jillardin beri Almuta şähiridä yaşavatimiz, – däydu u yeqinda uçraşqinimizda. – Biraq Yarkänt ohşaş qutluq diyarni, käŋ dästihanliq hälqini taşlap ketiş räpiqäm Raisa Nikolaevna ikkimiz üçün oŋay bolğini yoq. Çünki moşu bärikätlik jutta šmrimizniŋ äŋ gšzäl çağliri štti, pärzäntlirimiz duniyağa kelip, qatarğa qoşuldi. Özimiz işläp, hizmättä šstuq, täräqqiyatqa munasip hässimizni qoştuq däp oylaymän. Ağinilär bilän uyğur mäşrividä oynap, qerindaşlardäk bolup kättuq. Ularni dayim seğinimiz, pat-patla äsläymiz. Qisqisi, Yarkäntniŋ adämlirila ämäs, bük-baraqsan bağliri, etiz-dalaliri bizgä şunçä issiq, gšzäl kšrünidu.
Һäqiqätänmu Boris Nikolaeviç Yarkänttin munasivitini üzgini yoq, kšŋli-diqqiti şu yaqta. Täklip qilğan täntänä, märasim, toy-tškünlärniŋ hšrmätlik mehmini. Biyil qälbi uyğurlarğa yeqin Boris Nikolaeviç hayatiniŋ qutluq 80-davaniğa kštirildi. Һeçtin käç yahşi degändäk, uni uşbu märikisi bilän sämimiy täbrikläp, salamätlik, hatirҗämlik, ailisigä bähit-saadät tiläymiz.

Abdukerim TUDİYaROV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ