«Yaşlar jili» yaşlarni ilhamlandurdi

0
145 ret oqıldı

Ötkän jili elimizdä «Yaşlar jili» däp elan qilinğan edi. Şuniŋ dairisidä jil davamida elimizniŋ barliq regionlirida härhil däriҗidiki çarä-tädbirlär štti. Ularğa yaşlar, şuniŋ içidä qazaqstanliq uyğur yaşlirimu paal qatnaşti. Şu munasivät bilän biz Qazaqstan Uyğur Yaşliri Birliginiŋ räisi, QHA äzasi Rustäm Häyrievni (sürättä oŋdin ikkinçi) sšhbätkä täklip qilğan eduq.

Yoldaş MOLOTOV,
«Uyğur avazi»

— Rustäm, štkän «Yaşlar jiliniŋ» yäküni qandaq boldi?
— Mälumki, 2018-jili 5-oktyabr'da Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Tunҗa Prezidenti Nursultan Nazarbaev Qazaqstan hälqigä yolliğan Mäktübidä 2019-jilni «Yaşlar jili» däp elan qiliş täşäbbusini kštärdi. Mäzkür Mäktüptä Elbası “Ailä institutiniŋ täräqqiyati vä yaşlar säyasiti – hškümätniŋ paaliyitiniŋ asasiy yšnilişliriniŋ biri boluş keräk” däp täkitligän edi. Çünki Qazaqstan yaşliri elimizniŋ җämiyätlik vä säyasiy hayatida muhim rol' oynap kelivatidu. Yaşlar täräqqiyatimizniŋ strategiyalik resursi, islahatlarniŋ härikätländürgüçi küçi. Zamaniviy yaşlar aldiğa çoŋ mähsätlärni qoyuvatidu, şu mähsätlärgä yetiş üçün bilim elivatidu, işlävatidu. Şuŋlaşqa Dšlät rähbiri Q.Toqaevmu yaşlar säyasitigä alahidä kšŋül bšlüp kelivatidu.
«Yaşlar jiliniŋ» yäkünlirigä kelidiğan bolsaq, jil beşida hškümät täripidin «Yaşlar jilini» štküzüş boyiçä «Yol häritisi» täyyarlandi. Bu programmiğa muvapiq, yaşlarni turuşluq šy bilän, iş bilän täminläş, yaşlarni tiҗarätkä җälip qiliş, yaş aililärni qollap-quvätläş mähsät qilindi. 2019-jili üç miŋğa yeqin yaş iҗarigä šy aldi, üç miŋdin oşuq yaş mutähässiskä šy setiveliş üçün byudjettin nesiyä berildi. «Eŋbek» programmisi dairisidä 172 miŋ yaş iş bilän täminländi. Umumän, «Yaşlar jili» dairisidä štkän çarä-tädbirlärgä elimiz boyiçä 2 million yaş җälip qilindi. Yaşlarni qollap-quvätläş boyiçä qobul qilinğan programmilarni byudjettin mäbläğ bilän täminläş 40 hässigä šsti. Bayqiğinimizdäk, dšlät täripidin yaşlarğa degän ğämhorluq jildin-jilğa aşmaqta. Alahidä täkitläş lazimki, bu säyasät buniŋdin keyinmu davamlişidu.
Älvättä, uyğur yaşlirimu elimizdä yüz berivatqan җäriyanlardin heçqaçan sirt qalmiğan. Biz štkän jilniŋ beşida QUYaBniŋ vä QHA yenidiki «Jaŋğıru jolı» yaşlar härikiti bilän hämkarliqta işläş programmisini täyyarlap çiktuq. Şu programmilar dairisidä işläşkä başliduq. Bu işlarğa 500din oşuq uyğur pärzändi җälip qilindi. Biz häyrihahliq işlarni, yärmäŋkilärni, millitimizgä ait işlarni ämälgä aşurduq. Mäsilän, Arısta yüz bärgän paҗiädin keyin yaşlirimiz šzliriniŋ paaliyätçanliğini namayiş qildi. Uniŋdin taşqiri, birnäççä bemar gšdäklärniŋ çät ällärdä davalinişi üçün mäbläğ jiğip bärduq. Älvättä, jil davamida biz päqät häyrihahlik bilänla çäklinip qalmiduq. Yaşlar üçün tiҗarättä, ilim-pändä, sportta utuqlarğa yätkän şähslär bilän uçrişişlarni štküzduq. Bu baş qoşuşlarda ular šzliriniŋ täҗribiliri bilän bšlüşti, yaşlarğa treninglar štküzdi. Umumän, jilni yahşi yäkünliduq desäm, hatalaşmaymän.
Һazir häliq arisida «yaşlarniŋ heçnemä bilän çatiği yoq, җämiyätlik işlarğa arilaşmaydu» degän pikirlärmu bar. Buniŋğa nemä däysän?
Meniŋçä, bu hata pikir. Yaşlar bepärva ämäs. Ularniŋ zamanğa layiq işläydiğanliğini alahidä täkitligüm kelidu. Mäsilän, häyrihahliq işlarni alayli. İlgiri bu işni ämälgä aşuruş mähsitidä alaytän bir çarä-tädbir štküzättuq. Yäni, uniŋ üçün vaqit, mäbläğ haҗät bolatti. Zamaniviy vasitilärniŋ, iҗtimaiy torlarniŋ täräqqiy etişi bilän mäbläğni bevasitä bemarlarğa ävätiş imkaniyiti bar. Demäk, iҗtimaiy torlar päqät oyun-tamaşä vasitisila ämäs, şundaqla җämiyätlik alaqä, pikir almaşturuş mäydani. Yaşlirimiz moşuniŋdin ünümlük paydilinivatidu. Uniŋdin taşqiri, ular millitimizgä ait härqandaq mäsililärdä dayim täşäbbuskar, aldinqi säptä bolup kelivatidu. Һazir yaşlar җämiyätlik işlarğa paal qatnişişniŋ ähmiyitinimu yahşi çüşinivatidu.
— Җämiyätlik işlarğa paal qatnişiş yaşlarğa qandaq imtiyazlarni berişi mümkin?
— Җämiyätlik işlarğa paal qatnişiş, birinçidin, şähsniŋ šz hälqiniŋ, eliniŋ täğdirigä bepärva ämäs ekänligini kšrsitidu. İkkinçidin, yaşlarğa keläçäktä iş babida šsüşniŋ bir pursiti. Çünki җämiyätlik işlarda paaliyätçanliq kšrsätkän şähs bäs-munazirilärdä çiniqidu, täҗribä toplaydu, adämlär bilän muamilä qilişni yahşi üginidu. Demäk, җämiyätlik işlarni iş babida šsüşniŋ iҗtimaiy lifti deyişkä toluq asas bar. Bolupmu u dšlät organlirida işläşni halaydiğanlar üçün täҗribä toplaş imkaniyitidur. Ändi tiҗarät bilän şuğullinişni niyät qilğanlar üçün bolsa, yeŋi ideyalar, layihilär mäydanidur. Çünki QHA yenidiki «Jaŋğıru jolı» yaşlar härikiti dairisidä biz tiҗarättä çoŋ utuqlarğa yätkän şähslär bilän işläymiz, ularniŋ täҗribilirini üginimiz, häqsiz maharät-därislirini uyuşturimiz. Yaşlar üçün җämiyätlik paaliyät – mana moşundaq imkaniyätlär mäydani.
— Mälumki, bu jil elimizdä «Pidaiylar jili» däp elan qilindi. Moşu häqtä eytip štsäŋ?
— Täkitläş lazimki, «Yaşlar jili» yaşlarni ilhamlandurdi häm ularğa yahşi şaraitlar yaratti. Juqurida eytqinimdäk, Prezident Qasım-Jomart Toqaev yaş ävlatniŋ elimiz täräqqiyatiniŋ asasiy härikätländürgüçi küçi ekänligini alahidä täkitlidi. Dšlät rähbiriniŋ täşäbbusi bilän 2020-jil «Pidaiylar jili» däp elan qilindi.
Qoşumçä qilsam, pidaiylar paaliyiti ilgirimu bolğan häm buniŋdin keyinmu davamlişidu. Һärqandaq iҗtimaiy işlarda šz ärki bilän häqsiz, җämiyät mänpiyiti üçün işläydiğan şähslär dayim bolğan. Hoşal qilidiğini, hazir bu paaliyätni dšlät etirap qilip, bu mäsiligä alahidä kšŋül bšlüvatidu.
Alahidä täkitläş lazimki, uyğur yaşliri üçün bu «Pidaiylar jili» räsmiy elan qilinmay turupla başlandi. Undaq deyişimniŋ sävävi, štkän jilniŋ ahirida, yäni 27-dekabr' küni Almuta ätrapida paҗiä yüz bärgändä QUYaBniŋ Almuta vilayitidiki väkilliri Güldala jutiniŋ җamaätçiligi bilän birliktä apät yüz bärgän җayğa yetip käldi. Güldala jutiniŋ җamaätçiligi birinçilärdin bolup paҗiä yüz bärgän җayda işlävatqan qutuldurğuçilar üçün issiq tamaq, çay yätküzüşni qolğa aldi. Bu häqtä iҗtimaiy torlarda hävärlär tarqiğanliğini yahşi bilimiz. Prezident äynä şu işqa qatnaşqan barliq insanlarğa šz minnätdarliğini izhar qildi.
Ötkändä «Pidaiylar jili» räsmiy elan qilindi. Şuniŋğa muvapiq Qazaqstan hälqi Assambleyasi yenidiki yaşlar, şuniŋ içidä QUYaB äzaliri, asasiy tšrt yšniliş boyiçä paaliyät jürgüzidiğan bolidu. Ular — «Birlik», «Bilim”, «Tärbie», «Kelisim». «Birlik» yšnilişi iҗtimaiy mäsililärni šz içigä alidu. «Bilim» — bu maariptiki pidaiylar härikiti. «Tärbie» bolsa, sport sahasidiki pidaiyliq. «Kelisim» yšnilişidä mediatsiya mäsililiri häl qilinidu. Män «Tärbie» yšnilişidiki işlarğa rähbärlik qilidiğan boldum. Sävävi, QUYaB štkän jilniŋ ahirida «Jaŋğıru jolı» härikiti dairisidä «Pro Sport» forumini štküzduq. Forumğa җumhuriyät, duniya çempionatlirida mukapatliq orunlarğa erişkän sportçilarni, mäşiqländürgüçilärni täklip qilduq. Ular šz täҗribiliri, utuqliri häqqidä täpsiliy eytip bärdi. Bu uçrişiş nahayiti qiziq vä mäzmunluq štti. Sportçilar ändi balilar šyidä, internatlarda tärbiyilinivatqan balilarğa maharät-därislirini štidu, ularni häqsiz mäşiqländüridu. Bizniŋ moşu layihimiz җämiyitimizdä çoŋ qiziqiş hasil qildi. Ändi bu täҗribä җumhuriyät däriҗisidä ämälgä aşurulidiğan bolidu.
Ötkändä Güldala yezisida Mämätbaqievlar ailisiniŋ šyi kšyüp kätti. QUYaBniŋ Almuta vilayitidiki väkilliri vaqiä yüz bärgän җayğa kelip, mäbläğ toplaş vä kšyüp kätkän qora-җayni tazilaş işliriğa bevasitä arilaşti. Җümlidin Güldala, Qäynäzär, Azat, Avat, Bayseyit, Qaraturuq, Täşkänsaz, Ğulҗa, Talğir yeziliriniŋ yaşliri yeqindin yardäm qildi. Tehi yeqindila bizniŋ pidaiylar Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Avat yezisidiki täminati naçar üç ailigä ozuq-tülük yätküzüp bärdi. Moşundaq yardämlärni davamliq türdä ämälgä aşuruşni mähsät qilivatimiz.
— Ägär pidaiy boluşni haliğuçilar bolsa, qäyärgä yaki kimgä muraҗiät qilsa bolidu?
— Umumän, bizniŋ, yäni QUYaBniŋ alaqä telefonliri, iҗtimaiy torlardiki adresliri hämmä җaylarda bar. Uniŋdin taşqiri, işläymän degüçilärgä җumhuriyätlik Uyğur mädäniyät märkiziniŋ işigi dayim oçuq. Ägär, haliğuçilar bolsa, märhämät, muraҗiät qilsa bolidu. Älvättä, haliğuçilar däsläp bir ay davamida šzliriniŋ nemigä qabil ekänligini, salahiyitini kšrsitişi keräk bolidu. Yäni, mälum däriҗidä sinaqtin štüşi keräk. Şuniŋdin keyinla ular pidaiylar işliriğa җälip qilinidu. Çünki pidaiy boluş җavapkärlikni, paaliyätçanliqni täläp qilidu. Şundaqla QHA yenida pidaiylarniŋ mähsus sayti eçildi. Haliğuçilar şu yärgä muraҗiät qilsa bolidu.
Qoşumçä qilsam, pidaiy boluş şähsni vätänpärvärlikkä, sämimiylikkä, sahavätlikkä tärbiyiläydu. Demäk, şähsniŋ šz täräqqiyati üçün haҗät süpätlärni eçip beridu. Dšlät rähbiri šz sšzidä pidaiylar härikitigä paal qatnişidiğan studentlarğa ayrim mäbläğ tšlinidiğanliğini, oquşlirida ayrim imtiyazlarniŋ beridiğanliğini täkitlidi. Älvättä, jil ahirida paal pidaiylar räğbätländürülidu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ