Jutqa mäkkäm çigilgän šmür

0
2 217 ret oqıldı
Photo by Belenussov Sergo

Ötkän jil Qazaqstan Җumhuriyiti Mustäqilliginiŋ 28 jilliği hämmä yärdä dağduğiliq nişanlinip štti. Şu uluq mäyräm harpisida häliq egiligi sahaliriniŋ täräqqiyatiğa munasip ülüşini qoşqanlar arisidin tallanğanlar hškümitimizniŋ orden, medal'liri bilän mukapatlandi vä Pähriy namlarni elişqa sazavär boldi. Ularniŋ içidä yarkäntliklärmu bar. Şularniŋ biri, peşqädäm injener-quruluşçi, Panfilov nahiyäsiniŋ Pähriy grajdini, qädinas ağinimiz Tursun İspatullaoğli Semätov Qazaqstan Җumhuriyiti milliy ihtisat ministrliginiŋ “Pähriy quruluşçi” bälgüsini elişqa muyässär boldi. Huş hävärni aŋlap uniŋğa därru telefon qilip täbrikläp, izgü-tiläklirimni eyttim.
Tursun – bağ Ösäk boyidiki Nağriçi mähällisidä duniyağa kälgän. Män – nadäklik. İkki yeziniŋ arisi helä jiraq, ändi bizni tonuşturup dost qilğan – bu ana mäktäp qoyni. Äşu jilliri bu tävädä uyğur ottura mäktivi bolmiğaçqa, җay-җaylarda yättä jilliq mäktäpni tamamliğan yaşlar ändi şähärdiki yeganä Molotov (hazirqi I.Altınsarin) namidiki qazaq ottura mäktividä oquşlirini davamlaşturatti. 1954-jili bizmu mäzkür bilim därgahida oquşimizni davamlaşturduq. İkkimiz bir sinipta oquduq. Bu jilliri ularniŋ ailisi şähärdä yaşavatti. Tursun meni pat-pat šyigä başlap apirip, ğizalandurup, bäzidä qondurupmu qalatti. Ata-anisi İspatulla aka, Salamäthan hädä äҗayip mehmandost, mehrivan kişilärdin edi. Ular meniŋ kälginimgä huş bolup, šz baliliridäk bağriğa besip ketätti. Tursun şu oquvatqan jillirila härtäräplimä qabiliyätkä egä edi. Sport bilän şuğullinatti, oquğuçilar arisida voleybol komandisini täşkil qilip, ular musabiqilärgä qatnişip, talay qetim mäktäp şänini kštärdi.
Şundaq qilip, biz mäktäpni 1954-jili 79 näpär jigit vä qiz muvappäqiyätlik tamamlap, här täräpkä ketip qalduq. Tursun oquşini tamamlap, biraz işligändin keyin Vätän aldidiki väzipisini ada qilişqa atlandi.
Һärbiy säptin serjant unvani bilän kälgän T.Semätov ändi mutähässis egiläş istigidä Çimkänt himiya-tehnologiya institutiniŋ quruluş fakul'tetida tähsil kšridu.
Bäş jilliq studentniŋ hayatimu nahayiti çapsan štüp kätti. Qoliğa “quruluş injeneri” mutähässäsligi boyiçä diplom alğan T.Semätov yollanma bilän tuğulğan juti Yarkäntkä kelidu. U jilliri nahiyäniŋ şähär vä yezilirini avatlaşturuş yšnilişidä kšlämlik işlar ämälgä aşuruluvatqaçqa, quruluş mähkimiliri mutähässislärgä muhtaҗ edi. Aliy bilimlik T.Semätovni nahiyä rähbärligi çoŋ egiliklärniŋ biri Kalinin namidiki kolhoziğa baş injener hizmitigä ävätidu. Uni kolhozniŋ ataqliq räisi İmär Belalovmu quçaq yeyip qarşi alidu. Şundaq qilip, Tursunmu egilikniŋ bir äzasi bolup, işqa biläk türüp kirişip ketidu. İmär aka yaş injenerğa dayim bahaliq mäslihätlirini berip, ästaidil ämgäkkä ilhamlandurup turdi. U işläp jürüp, räisniŋ kollektivni başquruş, adämlär bilän munasivät qiliş, ilğarlarniŋ ämgigini bahalaş, ğämhorluq kšrsitiş, rezervlarni tepiş, işqa qoşuş ohşaş hislätlirini üginip, şu asasta kollektiviğa rähbärlik qilişni davamlaşturdi. U bu yärdä işligän altä jil mabaynida Pänҗim, Kiçik Pänҗim, Avat, Qorğas yezilirida zamaniviy turuşluq šylär, egilik mädäniy benaliri kšpläp selinip, yezilar yeŋiçä qiyapätkä kirgän edi.
Täşkilatçilik qabiliyiti yetilivatqan Tursun Semätovni nahiyä rähbärligi 1973-jili җavapkär vä çoŋ uçastka – “Mejkolhozstroy” mähkimisiniŋ başliği lavazimiğa tayinlidi. U šziniŋ kolhozda başliğan yahşi işliriniŋ dairisini bu yärdä tehimu käŋäytişkä tirişip, ästaidil ämgäk qildi.
Ötkän äsirniŋ yätmişinçi jilliri nahiyä ihtisadiniŋ täräqqiyat basquçliriğa kštirilişi yezilarni tehimu avatlaşturuşqa zämin yaratti. Şu mähsättä yeŋi quruluş täşkilatliri vuҗutqa käldi. Şularniŋ biri 1976-jili täşkil qilinğan “Taldıqorğansel'stroy” trestiğa qaraşliq 2317-kšçmä mehanikilaşturulğan kolonnisi edi. Yeŋi täşkilatni putidin turğuzup, işini yolğa seliş asan bolmidi. Şuŋlaşqa helä munazirilärdin keyin nahiyä vä vilayät rähbärliri mäslihätlişip, mäzkür kolonna rähbärligigä T.Semätovni toğra kšrdi. Җay-җaylarda mäzkür kšçmä kolonna quruluşçiliriniŋ bärpakarliq ämgigi tüpäyli zamaniviy turuşluq šylär, imarät-benalar vä başqimu quruluşlar qäd kštärdi. Kollektivni bu däriҗigä yätküzüş yolida qançimu tär tšküp, ämgäk qilğanliğini Tursunniŋ bir šzila yahşi bilidu. Mänmu şu jilliri nahiyälik gezitta, andin keyin “Uyğur avazi” gezitiniŋ Panfilov nahiyäsi boyiçä šz muhbiri bolup işligäçkä, mäzkür kolonna kollektiviniŋ şu bärpakarliq işliridin helä hävärdarmän. Talay qetim quruluş ob°ektlirida bolup, ästaidil ämgigini kšrgän edim.
Şu jilliri җumhuriyättila ämäs, İttipaqqa nami mälum Ämgäk Qizil Tuği ordenliq “Oktyabr'niŋ 40 jilliği” kolhoziniŋ zamaniviy märkizi – “Molodejnıy” (hazirqi Golovatskiy) şähärçisini seliş qarar qilindi. Uniŋ smetiliq bahasi 28 million somni täşkil qilatti. U jilliri bu alamät kšp mäbläğ hesaplinatti. U – koça, mäydanliri käŋ, çirayliq kšpqävätlik turuşluq šylär, mädäniyät vä sport sarayliri, mäktivi, mehmanhanisi, soda vä mämuriy märkäzliri, stadioni vä başqimu imarätliri bar zamaniviy şähärçidur. Moşundaq märkäzni seliş – kolhoz quruluşiniŋ mahir täşkilatçisi N.Golovatskiyniŋ armini edi. Şu muräkkäp vä juquri җavapkärlik işni talay sinaqlardin štüp, mol täҗribä topliğan Tursun Semätov başquruvatqan kolonna quruluşçiliriğa tapşurdi. Ular bu väzipiniŋ hšddisidin şäräplik çiqti. İkki-üç jil içidila nişanğa alğan şu quruluşlar qäd kštirip, çšl dalada avatlaşqan jut bärpa boldi. Һazir mäzkür şähärçidä yüzligän aililär istiqamät qilip, tirikçilik, oquşlirini davamlaşturuvatmaqta. Ular Tursunniŋ ämgäk äҗrini pähirliniş bilän tilğa alidu.
Kšrnäklik täşkilatçi Tursun Semätov toğriliq gäp qilivatqanda uniŋ härtäräplimä paaliyitini märipätsiz, häyrihahliq işlarsiz täsävvur qilalmaymiz. Nahiyä dairisidä qäd kštärgän zamaniviy mäktäp benaliriniŋ nurğuni mäzkür kolonna quruluşçiliriniŋ şiҗaätlik ämgigigä täälluq.
Şundaqla Tursun başqurğan quruluşçilar şähärniŋ balilar istirahät beğida Şšhrät alleyasini bärpa qilip, u yärgä jutdaş uruş vä ämgäk qährimanliriniŋ byustlirini ornatti. Tursun büyük şairimiz Bilal Nazimniŋ haşamätlik yadikarliğini ornitiş işiğimu paal arilişip, maddiy yardimini kšrsätti. Uniŋ bevasitä täşäbbusi vä küç çiqirişi tüpäyli ataqliq ädiplirimiz Ömär Muhämmädiy vä Qari Bosaqovniŋ җäsätliri kona qäbirstanliqtin şähärniŋ şärqiy qismidiki qäbirstanliqqa kšçirildi.
Җumhuriyitimizniŋ Tunҗa Prezidenti – Elbası Nursultan Nazarbaev šziniŋ “Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş” namliq programmiliq maqalisida: “Vätänpärvärlik kindik qeniŋ tškülgän yeriŋgä, tuğulup šskän yezaŋğa, şähiriŋgä, šlkäŋgä, yäni tuğulğan yeriŋgä degän muhäbbättin başlinidu” däp atap kšrsitip, adämlärni, bolupmu yaşlarni ana jutini avatlaşturuş yolidiki härikätkä paal qatnişişqa dävät qildi. Tursunniŋmu tuğulğan yerigä bolğan sšygü-iştiyaqi yaşliğidinla pildirlap yenip, keyin u yalqunğa aylandi. Pütkül aŋliq šmrini jutini avatlaşturuş ohşaş bärpakarliq işqa särip qilip, nahiyä qoynida nadir quruluşlarni ämälgä aşurdi. Tursun Semätov hazirmu säptin qalmay, nahiyä, şähär mämuriyiti vä nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizi täripidin ämälgä aşuruluvatqan çarä-tädbirlärgä yeqindin arilişip halis yardimini, pikir-mäslihitini berip, jutdaşlirini tuğulğan jutiniŋ ihtisadini vä mädäniyiti täräqqiy ätküzüşkä dävät qilip kelivatidu. Şularniŋ qatarida Tursunniŋ säptä vapadar räpiqisi, “Һšrmät Bälgüsi” vä Ämgäk Qizil Tuği ordenliriniŋ sahibi Һuriyät Semätovani häm kšrüşkä bolidu. U yaqniŋmu jutqa siŋärgän ämgäk-äҗri bebaha. Һazir nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizi häy°ät äzaliriniŋ biri süpitidä җämiyätlik vä jutdarçiliq işlirida alahidä paaliyätçanliq kšrsitip kelivatidu. Yultuzliri yaraşqan mehmandost, mehnätkäş dostlirimizğa härqaçan izgülüklär, hoşalliqlar tiläymiz.

Abdukerim TUDİYaROV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ