Şairliğim – şahliğimdur, taҗu-tähtim, şeiriyät!

0
122 ret oqıldı

Taşpolat Namätov

Taҗu-tähtim şeiriyät
Ümütümdäk alğa başlap, kälmäktisän, şeiriyät,
Һayatliqqa hämdäm yaşnap, kälmäktisän, şeiriyät.
Meniŋ bilän keçiliri sšhbät qurup taŋğiçä,
Utuqlarğa qädäm taşlap, kälmäktisän, şeiriyät.
Qälbimdiki därtlirimsän,
şatliğimsän, şeiriyät,
Pärzändimdäk hayattiki tatliğimsän, şeiriyät!

Bu hayatniŋ egizu-päs yolliridin atlidim,
Müşküllärgä duç kälgändä
gahi jiğlap, datlidim.
Oquş üçün başlap qoyğan, ahiriğa yetälmäy, –
Җähil içrä talay qetim kitavimni qatlidim.
Şundaq çağlar šzäŋ maŋa
därman bärdiŋ, şeiriyät,
Pak dilimğa izgü tiläk, arman bärdiŋ, şeiriyät.

Һämmisidin käçtim, amma keçälmidim seniŋdin,
Sšyüp kälgän üçün seni bar vuҗudum, җenimdin.
Eğir dämlär qollap meni, bolduŋ tağdäk yar-yšläk,
Һär quruŋni yazdim seniŋ, tamğan jüräk qenimdin.
Yahşiliqni kütkän dämdä, niҗat bolduŋ, şeiriyät,
Kšz nurumda, qälb korumda iҗat bolduŋ, şeiriyät.

Meniŋ bilän kälmäktisän, jürigimni çoğ qilip,
Vuҗudimni täptiŋ bilän bämisali qoğ qilip.
Şuŋa seni şäräpläymän, işänçiŋni aqlaymän,
Qolumda däst kštärgäymän, läpilditip, tuğ qilip!
Bu hayatta izdäp tapqan, täläy-bähtim, şeiriyät,
Şairliğim – şahliğimdur,
taҗu-tähtim, şeiriyät!.
Ömür – däriya
Ömür-däriya, štär tinmay şavqunlap,
Qin-qiniğa siğmay aqar dolqunlap.
Ömür degän, bir-birigä ohşimas,
Biri šçär, biri yanar yalqunlap!
Ömür degän, bir-birigä ohşimas,
Bir-birini täkrarlimas, buğu rast.
Biri bilmäy, qädrin štsä alämdin,
Biri güllär, kamil insanlarğa has.
Ömür yoli qisqimu yä uzun yol?
Däp bäzilär salar aŋa mäzmut hul.
Äşu yolda karvanlarğa qoşulup,
Һayatliqta yiltiz etip, tartar sol.
Adaşmaydu qoşulğanlar karvanğa,
Kštirilär bir kün yüksäk davanğa.
Şu davanda şäksiz bähtin toylaydu,
Yetişkändä izgü arzu-armanğa!..
Ömrüm yolin män açilap kätkinim,
Ätrapini bük-baraqsan ätkinim.
Ğapil bolmay, ämgäk-äҗrim tüpäyli,
Ölmäy turup, muradimğa yätkinim!..

Kšzüm qarçuğida
җaniҗan, vätän
Mäyli, jürigimgä ursaŋmu hänҗär,
Anardäk ezip iç, mäyligä qanni.
İşliriŋ bärmigäy, äy, räqip sämär,
Setip alalmaysän, iman-viҗdanni!

Kšksümdä bulğanmay turidu appaq,
Taqabil turuşqa häm etär dävät.
Mäyli, çişlirimni meniŋ urup, çaq
Qälbimdä Vätängä çäksiz muhäbbät!

Şu otluq sšygüdin alimän näpäs,
Tilimda, dilimda här qaçan – Vätän.
Yaşaymän u bilän mäŋgü hämnäpäs,
Kšzüm qarçuğida җaniҗan – Vätän!

Bağrimni äylisäŋ, mäyli, miŋ parä,
Kšzlirim alsaŋmu ägärdä oyup.
İzdäymän därtlärgä içimdä çarä,
Baqimän äma kšzdä väsliŋgä toyup.

Mšhürdäk besilğan җanu-tenimğa,
Uniŋ hayatbähş otluq sšygüsi.
Alimän şipabähş tomur-qenimğa,
Şu ot bilän yenip, bağrim kšygüsi.

Demäk, urunişiŋ behšddä, bekar,
Meni qilalmaysän, heç qaçan täslim.
Män šlsäm, käynimdä izdaşlirim bar,
Kimligin kšrsitär җäŋgivar näslim!..

Vätän mädhiyäsi
Vätän mädhiyäsi – millät iqbali.
U million җanlarniŋ qälb sadasi.
Millätniŋ šzlügi – bähit timsali,
Män äşu nahşiniŋ şäyda, gadasi.

Mädhiyäŋ yaŋrisa šrläydu tuğum,
Asmanu-päläktä yälpüldäp, soylap.
Jüräktä taşqinlar tuğyanliq tuyğum,
Ärkimni štkändäk bolimän toylap!

Qolumni kšksümgä qoyup turimän,
Yäru-kškni çulğap, yaŋrisaŋ mähäl.
İçimdä toymastin händan urimän,
Nurluq täğdirimgä qoyğandäk häykäl.

On ikki yultuzluq, maviy bayriğim,
Yälpüldäp, gšzäl tüs alar asmanim.
Şatlinip millätu-elät, aymiğim,
Saŋa tazim qilar, Özbäkstanim!

Mädhiyäŋ-täliyim,
U ärku-bähtim,
Royabiğa çiqqan äsirlik arman.
Mubaräk, bu amät,
Altun taҗ, tähtim,
Büyük dšlät boldiŋ, yoqtur şäk-guman.

Vätän mädhiyisi – çin ispat aŋa,
Bolğiniŋ rast bolsun, uluq mämlikät.
Turğaysän turğiniçä bu qedim duniya,
Bärq urup güllävär, äbädil – äbät!..

Tapidu kšnüm
Qäbristan җimliğin buzmaq – çoŋ gunah,
Vaqiraş – štkänlär rohiğa zärbä.
Sän şuŋa bu iştin bolğaysän agah,
Mazarğa yarişar gül-çeçäk tärsä!..

Munda mümkin ämäs, nahşimu eytiş,
Kšŋülni huş qilip häm çelişmu saz.
Sayida däm elip häm uhlap yetiş,
Çiqarmaq häq päqät, piçirlap avaz!

Qäbirlärni qilmaq savap, ziyarät,
Ötkänlär rohiğa atap äyläş dua.
Allah kalamidin qilsa tilavät,
Gunahin mähpirät ätküsi huda!..

Äzän avazidin kšŋli huş tartip,
Rohliri häm yenik bolar etkänlär.
Җännät bağçilirin dildin yaritip,
Qälbigä hoşalliq tolar štkänlär.

Künigä bäş qetim äzänni aŋlap,
Säҗdigä baş qoyğan çağda här adäm.
Künigä bäş qetim qilvigä qarap,
Dua täläp qilip, turarkän härdäm.

Qäbristan insançün ahirqi bekät,
Sorimas, demäs u «Baymu yä gaday!»
Җan tänni tärk ätkän adaqqi pursät,
Җismimiz vä undin alğusidur җay!

Şahmu, sulaymanmu, hanmu, haqanmu,
Һämmini bağriğa alidu šlüm.
Һayatta kim bolğan: yahşi-yamanmu,
Şu ana topraqtin tapidu kšnüm!..

Ömrüm davami
Özämdin soraymän:
– Sän kimsän ahir?
Tegi-täktiŋ kim, yättiŋ nemigä?
–İҗat qip kelimän,
Mänmu bir şair,
Jürgän äl, Vätänniŋ härdäm ğemidä!

Qedimiy jut ekän täktim Honihay,
Ata-anam tuğulğan şu qutluq җayda.
Yolum çüşüp, barsam aŋa haynahay,
“Şairimiz käptu!” – däp, mindürär tayğa.

Qayrilmas qälämdä qazdim män gšhär,
Qälbimniŋ tšridä yezilar här qur.
Peşanämdin gahi tamçip aqar tär,
Pikrim җilvisidin çaçar aŋa nur.

Oylaymän, yazğinim hälqimgä yeqip,
Bärdimu ularğa näp, rohiy ozuq.
Özämçä tügimäs oylarğa petip,
Kšŋlümgä alimän mahtap qoysa zoq!

Yazğinim kimgidur yaqar, yä yaqmas,
Mänmu iҗadiyät muhlis gadasi.
Pärvazda şeirim qaniti talmas,
Yär-kškni çulğiydu, qälbim navasi!

Äşu navada җäm därdim, şatliğim,
Yätkinim, yätmigän arzum müҗässäm.
Ömrümniŋ davami – näzmim-tatliğim,
Ävlatqa miras bop qalsa, bäs, šlsäm!..

Jut muhäbbiti
Çiraqqa intilğan pärvanä misal,
İntizar qälbimni saŋa yaqqini.
Käldim quçiğiŋğa seğinip hoşal,
Һšsnüŋgä mähliya, toymay baqqini!

Seniŋdä ulğaydim, pärzänt ataldim,
Şu kündin ot aldi mehriŋ dilimda.
Muzlisam, sšygüŋdin atäş çoğ aldim,
Sšzlisäm – küy boldi namiŋ tilimda!

Namiŋni nava qip, eytip kelimän,
Tuğ käbi kštürüp, jutum! – däp seni.
İşqiŋni nahşamğa qetip kelimän,
“Jüräktä heç šçmäs otum!” däp seni!

İҗatta šrlidim, şu ot tüpäyli,
Sšygü äş°arimda älgä tonuldum.
Yarkitim bir sändä kšŋlümniŋ mäyli,
Sän säväp bähitlik, tähtlik boldum!..

Bähtiyar oğluŋmän, küyçi-iҗatkar,
Bağrimğa Bağšsäk yeşilliği yar.
Seni däp mäshuş bop çalimän dutar,
Kšrküŋgä män aşiq bolğaç beqarar.

Şäyda bop štimän,
Һayatliq taki,
Qäyärdä yaşimay, namiŋ yad etip.
Sän barsän,
Degäymän: “Bu šmrüm baqi,
Dostlarni nahşamda jürsäm şat etip!..”

Öçmäydu jüräk otum
Kälsäm, kätküm kälmäs qoyniŋdin, jutum,
Sän šzäŋ pärvişläp, qilğaçqa uçum.
Dildiki besilar seğiniş otum,
Kävsär suliriŋdin içsäm bir oçum!

Jiraqqa kätkän çağ äyläp män tavap,
İşqiŋni küy qilip, çalimän ravap.
Seni däp yaşaymän šmrüm bariçä,
Sšygüŋdin šrtinip, dil-bağrim kavap!

Duniyada nemä kšp, gšzäl jutlar mol,
Sän selip kelisän, šzligimgä hul.
Aldiŋda baş egip, dilbändiŋ misal,
Razimän boluşqa saŋa çakar, qul!
Kim bolmay, hizmitiŋ etip štäymän,
Qanatliq nahşamğa sšygüŋ pütäymän.
İҗatta işänçiŋ aqliyalmisam,
Şairiŋ bolmastin tozup, jütäymän!

Kälsäm, kätküm kälmäs, qoyniŋdin, jutum,
Sän meniŋ bayliğim, bärkitim, qutum!
Seni sšygän üçün җandin Yarkitim,
Öçmäydu ta äbät, bu jüräk otum!..

Bulbullarniŋ
arisida ünüm yoq
Qisay desäm quliğimğa – gülüm yoq,
Bulbullarniŋ arisida – ünüm yoq.
Başqilarğa külüp baqti quyaşmu,
Amma meniŋ nurin çaçar künüm yoq.

Sähralarğa ketäy dedim, baş elip,
Kšzlirimgä äläm bilän yaş elip.
Räqiplärgä etiş üçün taş elip,
Ölüvalay desäm, maŋa šlüm yoq.

Һäsrät çekip, jürigimmu ezildi,
Peşanämgä tartquluğim yezildi.
Gunahlirim kšz aldimda tizildi,
Qandaq qilay, yaşaş üçün kšrüm yoq.

Täliyim kaj tuğuldummu hayatqa,
Yaki Täŋrim almidimu qanatqa.
Nemä däymän җavap berip ävlatqa,
Äl aldida adämsüpät türüm yoq.

Yaratqanmu maŋa rähim ätmidi,
Azap, külpät beşimdin heç kätmidi,
Panagahim yä qädrimgä yätmidi,
Һäqqä baqar, netäy, oçuq kšzüm yoq.

Qilalmidim arminimni iҗavät,
Äzdi ğerip-miskin kšŋlüm rizalät,
Boldi ahir taki rozi qiyamät,
Bu duniyada ändi maŋa kšnüm yoq!..

Demäymän “äpsus”
Ötkän künlirimgä qilip puşayman,
Ötkän šmrüm üçün demäymän, “äpsus!”
Qildim izgülükni dayima arman,
Bälki, iş-ämälim bolğaçqa durus.
Yaşidim bir insan arzu ätkidäk,
Täŋrim yeşimğa yaş qoşti bop sehi.
Qilğan iҗadimdin kšŋlüm içti su,
Yänä äş°arlarni yazarmän tehi!..
İҗat bostaniğa tikip bir kšçät,
Uni pärviş qildim berär däp hosul.
Tärҗimä halimğa u meniŋ hšҗҗät,
Aŋa bolğan üçün män šzäm mäs°ul.
Kšçitim mevigä kirdi, miŋ şükür,
Ändi sayisida, alğaydurmän däm.
Ägär işänmisäŋ, šzäŋ kelip kšr,
Unda çäkkän azap, şatliqlirim җäm!
Gär bağvän bolmisammu, šmrüm beğini
Gülzar ätmäk üçün äҗrimni bärdim.
Äslitip turuşqa yaşliq çeğini,
Tallidim, hilmu-hil güllärni tärdim.
Mäyli, mändin qalsa ärkin ävlatqa
Miras bolup, azat, avat bağ, çimän.
Meniŋ kim bolğinimni taki hayatta,
Untumay, äsläp qoysa bäs, Ana-Vätän!..

Gülçi ana
Hanamda eçilğan anam tikkän gül,
Ğunçilap här mävsüm turar yap-yeşil.
Toymastin baqimän – huştar bu kšŋül,
Dimaqqa hid çaçar, şu qädär esil…

Anam gülçi bolğan üçün kšrgänlär,
«Gülçi ana» däpmu qoyğan ekän nam.
Äynä şu güllärniŋ gäştin sürgänlär,
Anamğa kältürgän dildin ehtiram.

Anam bu alämdin štkini qaçan,
Amma gülliridä mehri bar eniq.
Aŋa baqqinimda goya här zaman,
Güllärdin kelidu anam alğan tiniq.

Anamniŋ işiğa varis җüp qizim,
Qaraydu pärvişläp, avaylap härdäm.
Yorutar hanamni ikki yultuzum,
Jürgän käbi anam biz bilän hämdäm.

Gül sšyüp, šstiriş biz üçün adät,
Güllär – kšŋüllärni etip kelär ram.
Hanam içrä kirsäm, tiläp maŋa amät, –
Külüp turğinidäk, sezilär anam!..

Büyük bähtiŋ
Ayaqta jürginiŋ – şu büyük bähtiŋ,
Uzaqni kšrginiŋ – şu büyük bähtiŋ.
Ömriŋdin štkän här pursätu-dämniŋ,
Gäştini sürginiŋ – şu büyük bähtiŋ!

Qoluŋda tutqiniŋ – şu büyük bähtiŋ,
Sorunda utqiniŋ – şu büyük bähtiŋ.
Äzizläp, qädirläp, sšygän jüräktin
Yariŋni quçqiniŋ – şu büyük bähtiŋ.

Täpäkkür ätkiniŋ – şu büyük bähtiŋ,
Arzuŋğa yätkiniŋ – şu büyük bähtiŋ.
Armanliq alämdä iҗat, mehnät qip,
Gah tärläp kätkiniŋ – şu büyük bähtiŋ.

Oylarğa patqiniŋ – şu büyük bähtiŋ,
Qoşaqlar qatqiniŋ – şu büyük bähtiŋ.
Äl bilän šm yaşap, jüräk riştiŋni
Riştigä çatqiniŋ – şu büyük bähtiŋ.

Һäqni yaqliğiniŋ – şu büyük bähtiŋ,
Süküt saqliğiniŋ – şu büyük bähtiŋ.
Märt, märdanä yaşap, hälqim işänçin
Dildin aqliğiniŋ – şu büyük bähtiŋ!..
Adämlärdin soraymän
Bu gülşän içrä yoq
Baqa güligä sabat.
Һäҗäp saadät erur,
Qalsa yahşiliq bilän at!
Älişer Navaiy.

Adäm bolup yaraldimmu duniyağa,
Adämlärçä undin yaşap štäymän.
Bu hayatta yahşimu bar, yaman bar,
Yahşilardäk undin yaşnap štäymän.

Kim bilidu, yahşimänmu, yamanmu,
İşlirimda bardur bälki bahasi.
Basqan yolum qiŋğirmu yä ravanmu,
Ravan bolsa, u jüräkniŋ davasi!

Däydu: «Yollar çin yoldaşni sinaydu»
Yollirimda kšpkä hämra bolğanmän.
Yaman yoldaş, dostini bäk qiynaydu,
Şundaqqimu talay guva bolğanmän!

Amma šzäm ränҗitmidim heçkimni,
Һeç kişigä tilimidim yamanliq.
Dostlar üçün täŋgä bšldüm nenimni,
Tiliginim – adämlärgä amanliq!..

Putlaşsammu besip štkän yollarda,
Jiqilmidim, tayandim šz küçümgä.
Tama bilän baqmidim häm qollarğa,
Därtlirimni jutup käldim içimgä.

Adäm bolup bu duniyağa yaraldim,
Adämlärgä dayim yšläk bolay män.
Bu hayatta yaşap, qandaq nam aldim,
Kimligimni adämlärdin soraymän…
Tääҗüp
Qäbriŋgä yoğan qip namiŋ yeziptu,
Namiŋniŋ üstidä – sürät, äksiŋ bar.
Yeziqni näqişläp, gülläp beziptu,
Mazariŋ tegidä šzäŋ haksar!..

Qäbriŋgä baqtimu, oylinip qaldim,
“Bu äsli kim boldi? däp, ätkän ämäl”.
Bir lähzä oylarniŋ içidä taldim,
Bu oylar bağrimni ätkäçkä qämäl.

Һäykiliŋ jiraqtin taşlinar kšzgä,
Özgä qäbirlärdin başqiçä qäbriŋ.
Äkis-sada käldi kirgändäk sšzgä,
“Yoq ekän, äl-jutta misqalçä qädriŋ!”

Bälki, tirik çağda ätkän haru-zar,
Oğluŋ qoydimekin, kšŋlüŋni huşlap.
Mehir kšrsitiptu, şu oğluŋ-bear,
Dedim, tääҗҗüptä, yaqamni uçlap!..

Öziniŋ kimligin nämayän etip,
Mähpiy sirlirini äyläptu u paş.
Şu haramzädini ah, oylap yetip,
“Miŋ länät!” däp qarğip, kštirimän baş!..

Aläm teçliğini saqlaŋ, adämlär!
“Yahşiliqqa qol salsam!” däymän,
“Yahşiliqqa yol salsam!” däymän.
“Yahşiliqçün mäŋgü buzulmas,
Һeç uprimas, hul salsam!” däymän!

“Yahşiliqni başlisam!” däymän,
“Һämdäm qädäm taşlisam!” däymän.
“Adämlärgä yahşiliq tiläp,
Һayatliqta yaşnisam!” däymän!

Älgä qilip jürsäm yahşiliq,
Yahşiliqtin kšrsäm yahşiliq.
Şu muratqa yätkinim meniŋ –
Huş käypini sürsäm – yahşiliq!

Yahşiliqni yaqlaŋ, adämlär,
Äl işänçin aqlaŋ, adämlär!
Yahşiliq qip, pütkül alämniŋ
Teçliğini saqlaŋ, adämlär!..

Yšläk bolup yaşaymän
Adämlärgä yšläk bolup yaşaymän,
İzgü arman, tiläk bolup yaşaymän.
Һämmigila mehribanu-qädirdan,
Kšksidiki jüräk bolup yaşaymän!

“Jiriğini yeqin qilsam” deginim,
Män ularniŋ ğäm-täşvişin yeginim.
Sayä bolsam tomuzlarda beşiğa,
Һämmisini birdäk äziz bilginim.

Çaŋqiğanda mehrim qilay bulaqmän,
Qaraŋğuda yanar bolay çiraqmän.
Adämlärni bir-birigä šm qilip,
Yaşay, amma bolmay hiҗran-piraq män!

Һär birigä dildin bağlap muhäbbät,
Hizmät qilsam, arminim yoq ta äbät.
Yalvurimän yaratqanğa duada
Däp “Arzumni, qilğin meniŋ iҗabät!..”

Tapqinim šzäŋ
Alämni ahturup, tapqinim šzäŋ,
Jüräktin yaqturup, tapqinim šzäŋ.
Bähtu-tähtimni bärpa qilay däp,
Täŋrimgä yalvurup, tapqinim šzäŋ!

Gül väsliŋni izdäp boldum avarä,
Jüräk-bağrimni äyläp miŋ parä.
Aŋa yetişçün izdidim çarä,
Täŋrimgä yalvurup, tapqinim šzäŋ.

Bağlap štkäymän, vapa-sadaqät,
Kšrsitip här çağ himmät, sahavät,
Ömrim yolida kšrüp halavät,
Täŋrimgä yalvurup, tapqinim šzäŋ.

Kütsimu alda tehi kšp sinaq,
Dilni äzsimu azabu-qiynaq.
Yaşaymän saŋa bağlap iştiyaq,
Täŋrimgä yalvurup, tapqinim šzäŋ.

İşqiŋğa meni äylidiŋ gada,
Örtinip, kšyüp, bolsammu ada,
Därdimgä ahir taptim män dava,
Täŋrimgä yalvurup, tapqinim šzäŋ!..

Sšygü taraviti
Muhäbbät – kona närsä, Uni här bir jüräk sšyüp, yaşartişqa qadir!..
Һadi Taqtaş

Sšymäk bilsäŋ äsli uluq saadät,
Sšyülmäkmu zor iqbaldur alamät.
Dildin sšyüp, äziz bilip, bar insan
Şuŋa küyläp, qilip kelär taravät!

On säkkizdä kimlär-kimni sšymigän,
İşq otida yalqunҗinip kšymigän.
Sšygü qädrin asrimiğan adämniŋ,
İkki aläm häm bähtimu külmigän.

Vapa, sadaqät-sšygüniŋ qalqini,
Pärviş äylär, aşiqlarniŋ alqini.
Aŋa duçar bolğanlarniŋ hayatliq,
Öçmäy yenip turar, dilda yalquni!..

Muhäbbätkä tutqun bolmas adäm yoq,
Muhäbbättä dilhun bolmas adäm yoq.
Muhäbbätniŋ qudritini tän elip,
Çin aşiğu mäҗnun bolmas adäm yoq!

Eh, muhäbbät! Kimni äsir ätmidiŋ,
Eytqin šzäŋ, şatliqmidiŋ, dätmidiŋ?
Nä qilayki, pärvaz qilip beşimdin,
Һuma quştäk zadi ägip kätmidiŋ.

Gah sazimni märğullitip çalimän,
Kšŋüllärni häm yayritip alimän.
Maŋa şäyda bolğan härbir jüräktä,
Mšҗüzä bop, mäŋgü yaşap qalimän!..

Örgiläy, hälqim!
Ana tilim, dinim – šzlügüm meniŋ,
İmanim pakliği üçün dalalät!
Ular dayim yoruq yüzlügüm meniŋ,
Allahçün qilğinim här kün ibadät.

Dinim, tilim barki, mävҗutliğim şu,
Qaysi millät üçün eniq tänligim.
İkkisi män üçün äŋ qimmät inҗu,
Unda җäm alämdäk kšŋül käŋligim!

Qur°andäk muqäddäs, nan käbi qutluq,
Dinimdin, tilimdin šrgiläy, hälqim!
Bağri sahavätlik häm mehri otluq,
Uyğurum – ğururum, šzäŋsän – bähtim!..

Seni җoşup küyläş ähdim bar meniŋ,
Demäkki, altun taҗ, tähtim bar meniŋ!..
Tähtimgä zor sšlät tšküp oltiriş,
İnsanmän, äzäliy häqqim bar meniŋ!..

 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ