Üzülmigän ümütlär

0
149 ret oqıldı

(Һekayä)

Märiyäm ana haşamätlik šydä yalğuzçiliq azavini tartmaqta. Küzniŋ soğ künliridä uniŋğa bu šy tehimu sšrün kšrünmäktä edi. U šziniŋ jüräk kesiliniŋ barliğiğa eräŋmu qilmay, šy tirikçiligi bilän bänt. Bir küni u herip qaldimu yaki kona kesili yänä qozğaldimu, äytävir, “uh” tartip bosuğidila oltardi. Kündiki aditi boyiçä oğli Maratni äskä elip, yänä kšz yaş qildi. Uniŋ bu aditi oğlidin ayrilğandin beri davam qilmaqta. Arzulap šstürgän yalğuz oğli yol halakitigä uçrap qaza tapqan edi.
Marat Märiyäm aniniŋ yoldişi Polat bilän ailä qurup, toqquz jildin keyin tapqan pärzänt edi. Märiyäm buniŋ aldidimu birnäççä qetim hamildar bolğan, biraq jüräk kesiligä bola dohturlar uniŋ qosaq kštirişni vaqitliq tohtitip turuşni äskärtkän. Märiyäm Maratqa hamildar vaqtida ana bilän baliniŋ hayati qil üstidä turğanliğini Polatqa eytti. Şu çağda Polat pärzänt sšyälmisimu, uniŋ šmürlük җüpti Märiyämniŋ aman qelişini keçä-kündüz Hudadin tiligän edi. «Täğdirgä nä çarä, peşanigä yazğinini kšrärmiz» däp künliri Hudağa yalvuruş bilän štkän ata-ana ahiri oğul pärzänt sšydi. Polat bilän Märiyämniŋ beşi kškkä yetip, hayatidiki qara tütünlär tarqap, bähitlik künlärniŋ nurliri çaqnaşqa başlidi. Äpsus, bu künlärmu uzaqqa sozulmidi.
Yoldişi Polat dostliri bilän däm elişqa tağ bağridiki kšlgä barğinida paҗiä yüz beridu. Oyun-tamaşä qiziğan bir päyttä içimlikni kšp istimal qilip qoyğan Polatniŋ bir ağinisi su almaqçi bolup, tuyuqsiz kšlgä çüşüp ketidu. Dostiniŋ çšküp ketip barğinini kšrgän Polat oylanmastin šzini suğa atidu. Uluq eqivatqan suda küç elişalmayvatqan Polatlarni kšrgän kšl yaqisidiki dostliri därhal qutulduruş hizmitigä hävär qilidu. Tezliktä yetip kälgän qutuldurğuçilar helä vaqit štüp, ularni sudin elip çiqidu. Behoş yatqan ikki kişini täkşürüp bolğandin keyin ular: “Bu kšlgä çšmülüşkä bolmaydu. Moşu kšl talay adämlärniŋ hayatini qiydi. Biz dostliriŋlarni çamimizniŋ kelişiçä sudin çapsan çiqirişqa tiriştuq. Biraq ular su astida kšp turup qalğan. Amal qançä, täğdirniŋ buyruğini şu bolsa keräk. Qayğuŋlarğa ortaqmiz”, — däydu.
Şuniŋ bilän kšŋüllük mäşräp qayğuluq musibätkä almişip, birdinla ikki kişiniŋ šmri üzülidu.
Äynä şu qayğuluq vaqiädin keyin Märiyäm biraz vaqit šzigä kelälmidi.
— Eh, Huda, meniŋ qandaq gunarim bar edi?! Şunçä azap tartqidäk män nemä qilip qoydum? Beşimizdin qara bulut kätmidiğu zadi?! – däp šksüp jiğlap, talay tünlärni uyqisiz štküzidu.
Ana šziniŋ naresidä oğlini oylap, barliq qiyinçiliqlarğa bärdaşliq berişkä başlaydu. Birdä toq, birdä aç künlärni, birdä issiq, birdä soğ aylarğa ulap, yalğuz oğlini heçkimniŋ kšzigä qaratmastin šstüridu.
Är yetip, ändila anisiğa yar-yšläk boluşqa başliğan Marat uçtumtut yol halakitidin qaza bolidu. Moşundaq qiyinçiliq, qayğuluq künlärdä Märiyäm aniğa täsälla bärgän uruq-tuqqanliriniŋmu asta-asta ayiği üzülüşkä başlidi.
Märiyäm ana bügün šziniŋ jüräk kesiliniŋ bšläkçila qozğalğanliğini bayqiğandin keyin, mälidiki dohturhaniğa bardi. U yärdimu kšŋüldikidäk җavap alalmastin, dohturlarniŋ kšrsätmisi boyiçä şähärgä atlinişqa mäҗbur boldi. U şähärgä kelişi bilän, huddi çšmülilär käbi iş qaynimida jürgän vä nälärgidu aldirişivatqan adämlärni, ğuyuldap štüvatqan maşinilar bilän avtobuslarni kšrüp, biraz beşi qetip, maŋar yolini äskä çüşirälmäy turup qaldi. Yezida tuğulup, ta moşu küngiçä yeza tirikçiligidä şähär qaynimini ançä kšrmigän Märiyäm ana mälidiki dohturlarniŋ eytip bärgän şipahanisiğa miŋbir җapa-mäşäqättä yätti.
Märiyäm ana dohturhanidin nahayiti kšŋülsiz çiqti. Şundin keyin u muŋlanğan halda ağriqhana aldidiki bäldiŋdä oltirip: “Һäy, zamanäy, bu balayu-apätlärdin qutulmaydiğan ohşaymän. Bu kesälni kšrsätkiçä җenimni alsaŋmamdu, huda”, — däp nalä qilğiniçä kšz yaş qildi.
U bäldiŋdä oltirip, kişilärgä näzär saldi. U yan, bu yan štüvatqan adämlärniŋ uniŋğa qaraydiğan türi yoq. Natonuş şähärdä natonuş kişilär bolsimu, şularniŋ birärsini tohtitip, šziniŋ hal-muŋini eytay desä, eğiz açqiçä, huddi ularğa qästlik qilip qoyidiğandäk, šzlirini çätkä tartip, qeçişqa aldiraydu. Şu vaqitta dohturhanidin ançä jiraq ämäs җaydiki läŋmänhaniğa kšzi çüştidä:
“Şähärdä uyğur qerindaşlirimiz kšpläp läŋmänhanilarni açti däp aŋliğan edim. Bir bolsa, şular yardäm qolini sozar” däp şu yaqqa yol tartti.
U yärgä kirişi bilän hiҗalätçiliktä bosuğida turup qalğan Märiyäm aniniŋ aldiğa çirayliq uyğurniŋ dopisini kiygän yaş qizçaq käldi.
— Huş käpsiz, çoŋapa. Märhämät, tšrlitiŋ. Haliğan boş orunğa oltirip, bizniŋ meyizlik taamlirimizdin däm tartiŋ.
— Һä-ä, män… bu җayniŋ ğoҗayini bilän sšzläşmäkçidim.
— Maqul, bolidu, — däp yaş qiz bir dämdila bir җuganni başlap käldi.
— Ässalam, çoŋapa. Sizgä qandaq hizmät kšrsätsäk bolidu? — dedi yaş җugan Märiyäm anini illiq qarşi elip.
— Män… monu dohturhana, qandaq eytsam bolidekintaŋ…
— Һeç gäp ämäs, çoŋ apa, tartinmay eytiveriŋ, — degän yaş җugan uniŋ sšzini diqqät bilän tiŋşidi.
Märiyäm ana şähärgä kelip beşidin štküzgän vaqiälirini eytip bärdi.
— Çüşinişlik, çoŋ apa. Һazirqi qimmätçilik zamanda päqät dohturhanilardila ämäs, bälki här basqan qädäm ahça boluvatidu ämäsmu, —dedidä ofitsiant qizni çaqirip: “Siŋlim, monu çoŋ apimizğa haliğan tamiğini äkelip beriŋ”, — däp buyruq qildi.
— Yaq, yaq undaq qilsaŋlar bolmaydu, — dedi Märiyäm ana yaş җuganniŋ sšzini bšlüp.
— Män silärdin bekarğa pul elip, tamaqlinişqa kšŋlüm unumaydu. Uniŋdin kšrä härqandaq iş bolsa, qilip berişkä män täyyar.
— Yaq, u nemä deginiŋiz, qaysi tamaqni yegiŋiz kälsä, buyrutma beriveriŋ.
Ularniŋ gepini bayatin beri ğizalinivatqan bir yaş jigit buzdi:
— Һädä, hapa bolmisiŋiz, män bir närsä eytsam, — däp ularniŋ yeniğa käldi u. – Män monu çoŋ apimiz kirgändin tartip eytqan gäp-sšziniŋ hämmisini aŋlidim. Silär elip bärgän tamaq häqqini män tšläp, yolğa pulni šzäm bärsäm.
Һär ikkilisi tuyuqsiz eytilğan sšzgä häyran bolup, jigitkä nemä därini bilmäy uzaq qarap qelişti. Şunda Märiyäm ana u jigitkä bšläkçila näzär selip, šz oğli Maratni kšrgändäk boldi. «Oğlum» däp šz balisiniŋ ismini ataşqa azla qelip, tili bağlanğandäk, җim turup qaldi.
— Mana, nemä degän esil jigit. Sizdäk kişilär bu duniyada tolimu az җumuŋ. Yüz yaşaŋ, ukam! – däp aridiki җim-җitliqni buzdi yaş җugan, – Degänliriŋiz toğra, biraq tamaq häqqini almaymän.
— Yaq, hädä, u deginiŋiz durus ämäs. Sizgä ohşaş anilirimizğa yardäm qiliş biz, yaşlarniŋ, pärzi däp oylaymän. Biz, tiҗarät qilivatqan adämlär, şuŋa män šzäm tamaq häqqini meniŋ tšlävätkinim toğra, — dedi yaş jigit җuganniŋ eytqanliriğa tamamän qarşi bolup.
— Oğlum, män… män… šzäm… boldi, — deginiçä ikki ariliqta Märiyäm ana hiҗalätçiliktä qaldi.
— Undaq gäp qilmisila, çoŋ apa. «Özämniŋ balam bärdi» däp alsiŋiz, bolidiğu. Uniŋda turğan heçnärsä yoq. Qisilmay alsila, çoŋ apa, — dedi yaş jigit.
— Vay, җenim balam, Hudayimğa miŋ qatliq şükri. Seni qandaqmu razi qilsam bolar. Mundaq yahşiliqlarni çoqum qayturuş keräk. Bolupmu sändäk jigitlärgä, — degän ana paypetäkla bolup kätti.
— U nemä deginiŋiz, çoŋ apa. Qayturuşniŋ haҗiti yoq. Sizdäk anilirimizğa hizmät qilsaq, biz šzimizni bähitlik hesaplimaymizmu?! — däp yaş jigit yançuğidin pulini çiqardidä, Märiyäm aniniŋ qoliğa tutquzup qoydi.
— Vay, oğlum, bu puluŋ tazimu kšptäk qilidiğu. Munçivala ahça keräk ämästi, män yezamğa yetivalsam boldi, — däp Märiyäm ana yänä hiҗalät boldi.
— Yaq, yaq kšp ämäs. Eliŋ çoŋ apa, eliŋ, davalinivatqan sizgä hazirqi vaqitta pul nahayiti zšrür, — dedi yaş jigit.
— Rähmät, balam, miŋ bir rähmät. Hudayim yoluŋni dayim oçuq qilsun. Sändäk oğulni šstürgän ata-anaŋğa çoŋ rähmät. Seniŋdäk pärzänti bar ata-ana nemä degän bähitlik — deginiçä, Märiyäm ana yaş jigitniŋ maŋliyidin sšyüp qoydi.
— Uğu, şundaqtu, män u täripini bilälmidim, — däp yaş jigit ata-ana toğrisida gäpni aŋliğinida birdinla türi šzgirip kätti vä aldiraş aşhanidin çiqtidä kšzdin ğayip boldi.
— Hoş, oğlum, hoş… – däp arqisidin qarap qaldi Märiyäm ana.
Yeziğa qaytqan Märiyäm ana yol boyi şähärdä beşidin štkänlirini oylap, bu hayatta qandaqla bolmisun eğirçiliq, qiyinçiliqlarni yeŋişkä bolidiğanliğini, härgizmu ümütni üzüşkä bolmaydiğanliğini säzdi. Keyin heliqi sehi jigitni äskä elip: “Һäҗäp, ävu baliniŋ ismini soravalmaptimäna, yaş çoŋ bolğansiri äs bolmaydekänğu kişidä… Natonuş kişi turup maŋa yardäm qildi! Bu zamandimu şundaq insanlar bar ekänğu… Özimu oğlum Maratqa quyup qoyğandäkla ohşaydekän. Biraq šmri ohşimisunçu, ilahim… U nemä üçün ata-anisi toğrisida gäp qilsam, muŋlinip qaldi, hä?” däp җavapsiz soallar ilkidä baş qaturğan Märiyäm ana šz jutiğa yetip kälgininimu säzmäy qaldi.

Qoldaş ŞÄMŞİDİNOV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ