«Otniŋ içidä saqlanğanmän»

0
23 ret oqıldı

Uluq Vätän uruşiniŋ veterani Җolan Abdurahmanov – Talğir nahiyäsidiki äşu bir insaniyät tarihidiki dähşätlik künlärniŋ birdin-bir tirik guvaçisi. İkkimiz bir jutluq üçünmu yaki başqa bir säväp barmu, äytävir, uçrişip qalsaq, hoşal bolup ketimiz. Bolupmu uniŋ šyigä barsam, ägär müҗäzi bolmay qalsa, därhal saqiyipla ketidu. Bu qetimmu şundaq boldi.

Mäşür SASİQOV,
«Uyğur avazi»

Qisqa ähval soraşqinimiz bolmisa, u därhal ana jutiniŋ hävirini elişqa tirişti. Bizmu ahirqi yeŋiliqlarni yätküzüp, tohsän bäş yaşniŋ üzini kšrgän aqsaqalniŋ kšŋlini alduq. Andin asasiy mähsätkä kšçtuqtä, sšhbitimiz uruş mavzusiğa yštkäldi.
– Nemisini eytay, oğlum, u künlärni oylisaŋ, çaçliriŋ tik turuşqa başlaydu – dedi Җolan Abdurahmanov eğir hursinip. – 1942-jilniŋ dekabr' eyi. Soğ degän җaraŋlap kätti. Biz, säkkiz ğalҗatliq Turğan, Nurdun, Arup, Säydalim, Ğoҗambärdi, İvrayim, Nurmähämät vä män näq şu päyttä mäydanğa atlanduq. Däsläp Sarišzäkkä kälduq. U yärdin poezd bilän Jiraq şäriqkä qarap yol tuttuq. Poezda tartqan җapa-mäşäqätni demämsän? Baridiğan mänzilgä kšzümiz yätmäy, ahiri yoldiki tonnel'larni sanaşqa başliduq. 60 tonnel'din štüptimiz. İş qilip, Horol' degän şähärgä yättuq. U yärdä bizni bšlüvätti. Nurdun İsläkov ikkimiz billä bolup qalduq. Bir jil serjantlar mäktividä oquduq. Andin uruş qizivatqan Evropiğa atlanduq. Şu-şu boldi, hämmisi başlinip kättiğu.
Şiddätlik җäŋlär ävҗigä çiqqan künlärniŋ biridä bizniŋ polktiki 600 adämdin bari-yoqi 60 adäm qalduq. Һämmä närsä şunçilik çapsanliqta yüz bärdiki, ofitserlar bilän serjantlar arisida heç päriq qalmiğandäk bilindi. Qayaqqila qarima, «Davay, davay, bıstrey» degän sšzlärnila aŋlaysän. Şu җäŋdin keyin mundaq bir vaqiä yüz bärdi. Biz ätigänlik härbiy täyyarliqtin štüvatattuq. Tuyuqsizla düşmänniŋ bizni bombilaşliri başlinip kätti. Bir snaryad parçisi oŋ kšz täripimdin sürüp štüp kätti. Tik turğan petimçä qetipla qaptimän. Ätrapimdiki on altä җäŋçiniŋ hämmisi qaza boldi. Yalğuz mänla aman qaldim. Yäni şu çağdila «Otniŋ içidä pahtini saqlaptu» degän näqilniŋ mänasini çüşändim. Şuŋlaşqa män šzämni äynä şundaq «otniŋ içidä saqlanğanmän» däp qoyimän.
Qisqisi, eytsaŋ gäp tola, bu nami šçkür uruşta 7 jil 8 ay boptimän. Ahiri yapon millitaristliri bilän şiddätlik җäŋlärgä qatnişip, 1947-jili iyun' eyida šygä qayttim. Jutqa kälsäm, açarçiliq, jitimçiliq vä yetişmäslik… Kiyidiğan kiyim yoq, uçisiğa bir parçä latini orapla jürgänlärni kšrüp, jüräklirim moҗup kätti. Yolda kälgiçä u yär, bu yärdä jiqqan kiyim-keçäk, rähtlärni jutdaşlirimğa tarqitip bärdim. Һškümätniŋ bärgän azdu-tola puliğa setivalğan çiraq lampisini šydä yandurğinimda, qerindaşlirimniŋ hoşalliğida çäk bolmatti…
Veteran hekayisini tügätkiçä näççä yštilip, halsirap kätti. Uni avarä qilip qoymay degän niyättä «Boldi qilimizmu?» devidim, «Tohta, sän «Voyna i mir» fil'mini kšrdüŋğu, şuniŋ ikkinçi bšlümidä män bar. Toluq җäŋgivar täyyarliqtin štüp, mäydanğa atliniş aldida çüşirivalğan epizodlar ekän. Şu çağda komandirimiz «yoldaş Abdurahmanov seni lentiğa elivatidu», degini yadimda bar, män aq-qarisiğa yätkiçä çüşirip bolğan ekän. Tapsaŋ, kšrüp baqqin».
Һazir veteran känҗä oğli Tahir bilän billä turidu. Uni bügünki paravän turmuşumizniŋ hulini salğanlar qatarida qerindaşliri bilän jutdaşlirila ämäs, şundaqla hakimiyät orunlirimu halidin dayim hävär elip turidu. 2015-jili Uluq Ğalibiyätniŋ 70 jilliği munasiviti bilän uniŋğa Talğir şähiridin ikki haniliq zamaniviy pätirniŋ berilişi sšzümizgä ispat bolalisa keräk. Moşu yahşiliqlarni kšrgän Җolan Abdurahmanov hayatida başqilarğa äsla yamanliq qilmiğanliğiniŋ, gšzäl yaşliğini ana-Vätänni düşmändin azat qilişqa beğişliğanliğiniŋ nätiҗisi däp çüşinidu.
Şundaq bolmaymu mümkin ämäs. Çünki yahşilarniŋ yahşiliği heçqaçan untulmaydu. Ändi qähriman bovimizniŋ җasaritini yad etip, uniŋğa insaniy minnätdarliğini izhar qiliş – bügünki ävlatniŋ muqäddäs borçi ekänligi talaşsiz.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ