Tärtipsizliklärni uyuşturğuçilar sotlandi

0
933 ret oqıldı

8-oktyabr' küni Aqtavda Maŋğıstav vilayätlik җinaiy işlar boyiçä nahiyälär ara ihtisaslaşturulğan sot royhätkä elinmiğan «Alğa» partiyasi täşkiliy komitetiniŋ rähbiri Vladimir Kozlovni yättä yerim jilğa sotlidi. Partiya aktivisti Serik Saparğali üç jilliq sinaq bilän şärtlik türdä ärkinligidin ayrildi. Aqjanat Aminov bolsa, bäş jilğa şärtlik sotlandi. Vladimir Kozlovniŋ 19 pätiri, yär uçastkisi vä başqa qozğalmaydiğan mülki bolup, ular musadirä qilinidu.

Sotlanğuçilarniŋ җamaätçilikni qalaymiqançiliqqa seliş ohşaş oçuqtin-oçuq intilişliriğa qarimay, sot Jaŋašzen paҗiäsiniŋ asasiy soalliriğa җavap bärdi: toqunuşni uyuşturuşta kim äyiplik vä uni uyuşturğuçilar šzliriniŋ җinaiy planini ämälgä aşuruşta qandaq usullardin paydilandi?

Sot täkşürüşi ilgiri käŋ җamaätçilikkä mälum bolmiğan kšpligän faktlarni paş qildi. Äyipligüçi täräp sotqiçä şahitlarniŋ vä qatnaşquçilarniŋ guvalirini, «Alğa» täşkilati äzaliriniŋ telefon arqiliq jürgüzgän muzakirilirini, skayp-konferentsiyalirini yoşurdi. Kozlovniŋ vä uniŋ qol astidikilärniŋ 2011-jil dekabr'diki paҗiälik vaqiälärni täyyarlaşqa bağliq barliq iş-härikätliri qädämmu-qädäm, minutmu-minut kältürüldi.

Uniŋğa çät äldä turup rähbärlik qilğan oligarh Muhtar Äbläzovniŋ vä uniŋ oŋ qoli Muratbek Ketebaevniŋ isimlirimu җamaätçilikkä mälum boldi. Ular Kozlovqa oçuqtin-oçuq hamiyliq qilip, tapşurmilarni bärgän.

Ämäliyatta äyipligüçi täräp «Alğani» oçuqtin-oçuq Äbläzov başquruvatqan uyuşqan җinaiy top däp atidi. Sotta elan qilinğan materiallar bir hil şärhilinidu — bu Jaŋašzen paҗiäsidin aval yüz bärgän vaqiälärniŋ eniq hronikisi. Kozlov, Saparğali vä Aminov üstidin jürgüzülgän sot җäriyanida elan qilinğan birqatar faktlar tšvändikiçä. Şuni täkitläş keräkki, Aminov bilän Saparğali äşu faktlardin keyin därhal degidäk šz äyiplirini boyniğa aldi.

Birinçidin, 2010-jili 30-aprel'da Äbläzov bilän Kozlov telefon arqiliq sšzlişip, šzliri planliğan toqunuşlarniŋ qärälini oçuq muhakimä qildi. Äbläzov Kozlovqa «kelär jilniŋ ahiridin keçiktürmästin hakimiyät ğulitilişi keräk» däp uttur eytqan. Printsip җähättin alğanda, däp işändüridu Äbläzov qol astidikini, bu real iş, «päqätla biz uniŋ üstidä işlişimiz keräk». Oligarh «Alğa» täşkilatiğa җämiyätniŋ aҗiz җaylirini tepişni tapşuridu. Ular — neft'çilar, haŋçilar, ipoteka boyiçä nesiyä alğanlar. Äbläzov Kozlovni regionlarda türlük qatlamlar bilän işlävatqanliği üçün mahtap, şundaq bolsimu bu işniŋ yetärlik halda paal jürgüzülmäyvatqanliğiğa naraziliğini bildüridu. «Bu hakimiyätni ğulitiş vaqti käldi, däp hesaplaymän», — däp sšhbätniŋ yäkünini çiqiridu Äbläzov.

İkkinçidin, pütkül kelär jili davamida Kozlov Äbläzovniŋ tapşurmilirini orunlaydu. Mäsilän, sotta Kozlovniŋ qol astidikilärniŋ biri bilän sšhbiti kältürülidu. Sšhbät 2011-jili 10-oktyabr'da bolğan. Kozlov his-tuyğuğa berilgän halda, sšhbätdişiğa tänbih beridu: «…Silär başqilarni härikätkä kältürüş üçün šzäŋlar qimirlişiŋlar keräk. Çünki mäydanda boştin-boşqa yetiş hämmini qanaätländüridu. Һeç qandaq qimirlimay yativärsäŋlar, qar yaqqanda hämmä iş tügäydiğu. Qandaqtu-bir härikätlärni qiliş keräk».

Üçinçidin, ikki häptidin keyin, 2011-jili 25-oktyabr'da Kozlov bilän Atabaev otturisida bolup štkän sšhbättin «Alğa» äzaliriniŋ «qandaqtu-bir härikätlärni qiliş keräk» däp, nemini eniq kšzdä tutqanliği roşän bolidu.

Bolat Atabaev Kozlovqa 1-dekabr'da Jaŋašzendä «qalaymiqançiliq» orun alidiğanliğini doklad qilidu. Guvaçilarniŋ däsläpki kšrsätmiliridin şu närsä mälum boliduki, başta tärtipsizliklärni uyuşturğuçilar näq 1-dekabr'da šz çarä-tädbirini štküzüşni planliğan, biraq çüşinişlik säväplär tüpäyli, zärbä beriş künini mäyrämgä — 16-dekabr'ğa yštkigän.

Atabaev Kozlovqa Jaŋašzendä tärkividä sportçilar bar çoŋ topniŋ moҗut ekänligini eytidu. U ularni «kütüp turuvatqan vä qurvanliqqa meŋişqa täyyar» kalla-kesärlär däp ataydu.

«Ular buniŋğa bilip turup meŋivatidu. Ular meniŋdin çät äldä uniŋ (yäni Muhtar Äbläzovniŋ red.) bilişi keräkligini täläp qildi. Män uniŋğa eyttim. U bu qançilik җiddiy bolsa, qollap-quvätläşniŋ bolidiğanliği toğriliq җavap bärdi. Һazirçä bular uni mähpiy tutup, uni «toy» däp atavatidu. Çüşinivatamsän, Volodya, qan tškülidu», — däp hävärländüridu Atabaev. «Män çüşinivatimän. Biraq u çağda biz җinaiy җazağa tartilimiz», kelişidu Kozlov.

Tšrtinçidin, altä kündin keyin Kozlov, Atabaev vä Turusbekova stsenariyni ämälgä aşuruş yollirini muhakimä qilişni davamlaşturidu. Qandaq ähvallarda terrorluq usullardin paydiliniş zšrür ekänligi toğriliqmu sšz bolidu.

Kozlov birinçi bolup başlaydu, uniŋ sšzliridä terrorni maqullavatqanliği bilinip, u buni «häqiqiy iş» däp ataydu: «Һäqiqiy iş bilän şuğullinivatqan adämlär bar. Mana bügün Atıravda partlaş ämälgä aşuruldi. Uniŋ toğriliq heç kim bilmäydu, ular partlaş qurulmisi bilän kelidudä, partlaşni ämälgä aşuridu. Bu tamamän başqa shema, başqa tehnologiya. Terrorizm!».

Äs-hoşi җayida bolğan adämlärniŋ qandaqlarçä mundaq härikätlärni maqullaşqa qabil ekänligini çüşiniş qiyin, şuniŋğa qarimay, Kozlov birdinla Atabaevni qollap-quvätläydu: «…Ägär män qanuniy yol bilän heç nemini šzgärtälmisäm, demäk, män terrorizm bilän şuğullinişim keräk. Sot arqiliq män heç nemini ispatlalmaymän, qanuniy halda Qazaqstanda heç närsini šzgärtälmäymän. Ularniŋmu (mitingqa çiqquçilarniŋ — red.) šz planliri bar — ular neft' provodini partlaşni halaydu. Biraq ular hazirçä bu toğriliq eytmayvatidu vä ulardin heç kim gumanlanmaydu».

Bäşinçidin, on kündin keyin Kozlov sšzdin ämäliyatqa štidu. U aldiki tärtipsizliklärni muhakimä qilip, Ğ.Aldamjarovqa iş taşliğuçilarğa qural-yaraq keräkmu? degän soalni qoyidu: «…Biz ularni qandaq qollap-quvätläş keräkligimizni bilişimiz lazim. Ularğa qural setip elip berimizmu? Maŋa hazirniŋ šzidä şundaq täkliplär bilän käldi».

Sotta moşu sšzlärni Kozlovniŋ betigä basqanda, uniŋ himayiçisi mundaq sšzlärgä birla çüşänçä tapalaydu: «U şundaq häzil qilğan». «Alğa» äzaliriniŋ vä ularğa hamiyliq qilivatqan Äbläzovniŋ härikätlirigä munasip җavap. 

Altinçidin, 16-dekabr'da A.Amirova Kozlovqa Jaŋašzendä «ÖzenMunayGazğa», hakimiyät benasiğa vä mäydanğa ot qoyuvätkänligi toğriliq doklad qilidu. Uniŋ eniq kimniŋ täripidin ämälgä aşurulğanliği toğriliq soaliğa lentidiki yeziqta Saparğaliniŋ familiyasi oçuq aŋlinidu.

Näq sotta «Alğa» äzaliriniŋ hazirqi Qazaqstanniŋ tarihidiki äŋ paҗiälik iҗtimaiy toqunuşlarniŋ birini uyuşturuşqa munasivätlik ekänligi eniq bolidu. Ularniŋ mähsiti 2010-jilniŋ šzidila Äbläzov täripidin qoyulğan häm bu tapşurma ämälgä aşuruldi. Yä adämlärniŋ qurvan boluşi, yä Kozlov bilän Atabaevniŋ sšzidin kelip çiqqandäk, muqärrär җazağa tartilidiğanliğini çüşängänligi, ätimalim, bir näççä jil šz mämlikitiniŋ paravänligini sodiğa qoyuvatqan bu adämlärni tohtatmidi.

Kozlov, Saparğali vä Aminov üstidä jürgüzülgän sot adalätlik yäkün bilän ayaqlaşti. Ularniŋ ikkisi җäriyan ayaqlaşqiçila šz äyiplirini boyniğa aldi. Biraq bu adämlärniŋ qolida qalğan qanni heç qandaq türmä җazasi juyalmisa keräk.       

 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ