İstedati bilän äҗrigä süyängän ädip

0
90 ret oqıldı

Millät bolup saqlinip qelişniŋ näqädär qiyin, muräkkäp җäriyan ekänligini oyğaq zehni, yüksäk päm-parasiti bilän başqilardin buruniraq sezinip, yaşliğidin härqandaq işta «yättä šlçäp, bir kesişini» boyi bilän oyiğa siŋärgän, turmuş tirikçilik qazinida qaynap, orunluq gäp-sšzi, dälliŋ oy-pikri bilän kšŋlidin çiqişni bilgän, jürüş-turuşi siliq-sipayä, şähsiy җavapkärligini häliq mänpiyitigä bağlap, hayatiniŋ mäzmun-mahiyitigä aylandurğan ädiplirimizniŋ biri – şair, Qazaqstan Yazğuçilar ittipaqiniŋ äzasi, Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Pähriy grajdini Äkräm aka Sadirov desäm, mubaliğä bolmas.
Äkräm Sadirov 1940-jili 15-mart küni Ğulҗa şähiriniŋ Topidšŋ mähällisidä addiy dehan ailisidä duniyağa kälgän. Atisi tämbür çelişta atiği çiqqan sazändä bolğini üçün jut ähli uni «Һosman tämbür» däp atap kätkän. Anisi Җimilihan, Äkräm akiniŋ šziniŋ eytip berişiçä, äҗayip mehrivan,tolimu kšyümçan, baliҗan ayallarniŋ biri bolğan.
Äkräm aka başlanğuç bilimni Tohuçiyüzi yezisidiki mäktäptä alidu. 1958-jili ailisi bilän Almuta vilayitiniŋ Qoram yezisiğa kšçüp çiqidu. Andin Çeläk yezisidiki qazaq-uyğur ottura mäktivini tamamlap, 1960 – 1963-jilliri däsläp “Qoram” tamaka sovhozida, andin yeza alaqä bšlümidä işläydu. Oquşini Yarkänt pedagogika uçiliöesida davamlaşturup, 1963 – 2005-jilliri Qoram ottura mäktividä muällim bolup işläp, yüzligän şagirtlarni tärbiyiläp yetiştürdi. Öz bilimini mukämmälläştürüşni mähsät qilğan u 1963 – 1968-jilliri Abay namidiki Qazaq dšlät pedagogika institutiniŋ fizika-matematika fakul'tetini sirttin oqup tamamlaydu.
Uniŋ birtäräptin muällimlik käspiniŋ maharitini, jillar boyi topliğan ilğar iş-täҗribisini, yänä bir täräptin, iҗatkarliq paaliyitini qatar elip berişi äl-jut içidä abroy-inavitini aşurğanliği häqiqät. Bu häqqidä uniŋ qädinas dosti, heli märhum şairimiz Mšmün Һämraevniŋ buniŋdin 30 jil ilgiri (1990-jili, 6-dekabr') «Kommunizm tuği» gezitiğa yazğan monu täpsilati guvaliq qilsa keräk: «Äkrämniŋ täbiitidin, müҗäz-hulqidin addiyliq, qädirdanliq, adämgä degän şäpqät, dost, äl-jutqa degän muhäbbät yeğip turidu. Mundaq işäşlik eytivatqinimniŋ sävävi, uniŋ bilän ottuz jildäk yeqin dost-buradär, qälämdaş-käsipdaş bolup jürdüm, sir-yoşurmay, şatliq-qayğumizğa ortaqlişip, kšŋlümizgä mälhäm-mädät berişimizmu bizni bir ailiniŋ pärzäntliridäk qilip qoyğan edi. Adämlärgä päqät yahşiliqni rava kšridiğan, tünlärni taŋğa ulaydiğan muällim degän җapaliq hämdä şäräplik käsipniŋ otidin kirip, süyidin çiqivatqan Äkräm šz işiniŋ gäştini sürüp, häliq alqişiğa bšlänmäktä».
Bu künlärdä šziniŋ 80-baharini nişanlavatqan ustaz-şair Äkräm Sadirovniŋ mubaräk isim-şäripi Ämgäkçiqazaq nahiyäsi dairisidin alqip, җumhuriyitimizdä vä uniŋ sirtida istiqamät qilivatqan uyğur җamaätçiligi, çoŋ-kiçik näzim muhlisliriğa yahşi tonuş. U atmiş jildin oşuq iҗadiy paaliyiti tüpäyli, zamaniviy uyğur şeiriyitiniŋ, bolupmu balilar ädäbiyatiniŋ kšrnäklik väkili süpiti bilän hšrmätkä sazavär bolğan ädiplirimizniŋ biri ekänligini etirap qilişqa häqliqmiz. Onliğan umumiy toplamlarğa, uyğur poeziyasiniŋ antologiyasi, başlanğuç siniplarniŋ kšpligän därisliklirigä kirgän äsärlirini hesapqa almiğanniŋ šzidä, hazirğa qädär şairniŋ 12 toplimi – “Täbässüm” (1971), “Quşlar uçup kälmäktä” (1978), “Şerin dämlär” (1982), “Aqquşlar nahşisi” (1987), «Oyna, oyna, oyla» (2005), «Süzük bulaq» (2010), “Qolumdin kälgini şu…” (2011), «Bir tiziqtiki maҗanlar» (2011), «Һayat җilvisi» (2015) oqurmänlär bilän üz kšrüşti.
Ändi Äkräm akiniŋ ismini män däsläp 1963-jili 7-sinipta oquvatqan, şeir yezişqa häväsim yeŋidin oyğanğan vaqtimdin başlap bilimän. U jili bizgä uyğur tili vä ädäbiyatidin şair Һeziz Һezimov däris beridiğan. Şeiriyätniŋ qanun-qaidiliridin tamamän hävirim yoq bolğaçqa, män muällimimizdin şu häqqidä çüşänçä berişini iltimas qilivedim, u maŋa mäktäp kitaphanisidin birär şeirlar toplimini elip çiqişimni buyridi. Kitaphaniçi tehi šz aldiğa kitap çiqarmiğan yaş şair vä häväskarlarniŋ iҗadiyitidin tärkip tapqan «Pärvaz» şeirlar toplimini qolumğa tutquzdi. Һeziz aka kitapni biraz varaqliğandin keyin, Äkräm akiniŋ «İşçi» şeiriniŋ bir kupletini tahtiğa šzämgä yazğuzdidä, andin uni yezişta boğum, turaq, qapiyä vä mäzmunniŋ muhim ekänligini täpsiliy çüşändürdi… Keyin uqsam, u Äkräm akiniŋ Kirov namidiki mäktäptä oqutqan ustazi bolup çiqti. Abdumeҗit ikkimiz (A.Dšlätov – Җ.R.) mälimizdiki säkkiz jilliq mäktäpni tamamlap, 1964 – 1966-jilliri Çeläk yezisidiki Abay namidiki ottura mäktäptä oquduq. Äynä şu jilliri qazaq-uyğur tillirida çiqidiğan nahiyälik «Ämgäk tuği» – «Eŋbek tuı» gezitiniŋ Ädäbiyat bšlüminiŋ yenida märhum şair Nasir Һäsän yetäkçiligidä qurulup, tävädä yaşavatqan bir top yaş şair-yazğuçilarniŋ beşini qoşqan ädäbiy šmäkniŋ paaliyitigä yeqindin arilaştuq. Qazaqstan uyğur ädäbiyatiniŋ altun dävridä šz qiridin kšrünüp, uniŋ täräqqiyatiğa munasip hässä qoşqan vä qoşup kelivatqan, hazirqi vaqitta hälqimizniŋ alahidä hšrmät-etivariğa bšlängän Mšmün Һämraev, Yähiya Tayirov, Abduğopur Qutluqov, şundaqla Äkräm Sadirov ohşaş qälämdaşlirimiz bilän däsläpki qetim üzmu-üz kšrüşüp, tonuşuş päydin-päy şu arqiliq qeliplaşqan aka-iniliq yeqinçiliğimiz, şagirtliq-ustazliq munasivätlirimiz, keyiniräk çoŋ ädäbiyatqa elip kirgän çiğir yolumizniŋ şu yärdin başlanğanliğini bügün tatliq seğiniş vä zor pähirliniş sezimi bilän äsläymän.
Şu çağdiki ädäbiy šmigimizniŋ bir äzasi bolğan Äkräm aka peşqädämlik yeşiğa mol iҗadiy tšhpisi bilän märipätpärvärlik, millätpärvärlik vä insanpärvärlik hislätliriniŋ taza täkämmullaşqan päytidä yätkänligini hesapqa alğan halda besip štkän hayat yoliğa bir näzär salmay, kšp qirliq äҗrigä baha bärmäy mümkin ämäs, älvättä. Şair iҗadiyitiniŋ qir-siriğa çšküştin aval şu närsini oçuq eytiş keräkki, uyğur ädäbiyatida orni tolmay kelivatqan sahalarniŋ biri – balilarğa beğişlanğan täl-tšküz näzmiy-näsriy äsärlärniŋ azliği. Bu boşluqni mälum däriҗidä tolturuşqa kšpligän uyğur yazğuçi-şairliriniŋ šz ülüşini qoşqanliğini yoqqa çiqirişqa bolmaydu, amma šmriniŋ täŋdin- tolisi balilar arisida štüp, barliq oy-hiyali, ümüt-armini yaki ävlatlarniŋ täğdirigä çigilip šskän Äkräm aka Sadirovniŋ balilar şeiriyitiniŋ sšyümlük şairiğa aylanğanliği talaş tuğdurmaydu. Bu uniŋ täkrarlanmas šzlügidur.
Birqarimaqqa balilarğa beğişlap şeir yeziş ançä qiyin ämästäk kšrünidu. Biraq äsli mahiyitidä bu tolimu mäşäqätlik oqät, bala psihologiyasini yahşi bilmäy, şundaqla ularniŋ diliğa qonumluq oy-pikirni tapmay turup, bu işniŋ hšddisidin çiqqili bolmaydu. Balilar hayatidin elinğan addiy vaqiä, kšrünüşlärdin munasip hulasä çiqirişta Äkräm akiniŋ başqa qälämdaşliridin pärqi — talliğan mavzuliriniŋ šsmürlär hayatida hämnäpäsligidä, tili bilän eytmaqçi bolğan oy-pikriniŋ eniqliği bilän yasalmisiz häqqaniyliğida. Mäsilän, «Qozam» namliq şeiri şuniŋ ispati:
On bäş künlük ay ohşaş,
Qozamniŋ bar qaşqisi.
Birla kšrüp dost bolar,
Tutsa mändin başqisi.

Sütni, nanni häm çšpni,
Yäydu qozam bir äplik.
Mamuq juŋi yaltirar,
Bolğaçqa u näsillik.

Bir qiziğin bilmäydu,
Һäm šzämdin başqisi.
Tuğulğanda bir keçä,
Uhlatmiğan “nahşisi”.
Äsli härqandaq iҗatkar qaysi mavzuğa muraҗiät qilişidin, nemä yezişidin qät°iy näzär, u, birinçi novättä, izgülük җarçisi boluşqa tegiş. Һayatniŋ yoruq yaki kšläŋgä täräplirini sšz qilğan halättimu, aqivättä adämlärni yahşiliqqa, ibrätlik işlarğa җoruşi haҗät däp oylaymän. Şairniŋ «Aptappeläz» şeiridiki monu qurlar şundaq oylaşqa dävät qilidu:
Huddi altun tavaqtäk,
Aptappeläz eçildi.
Kün nurida tavlinip,
Gšzälligi — esildi.
Quyaşqa bäk humar u,
Qarap turar käçkiçä.
Quvät elip uniŋdin,
Baqar u nur šçkiçä.

Şuŋa künüm tutulmay,
Һämmä üçün külüp çiq.
Ahir seniŋ nuruŋğa,
Ämäs däymän kim aşiq?
Bu mavzuda yezilğan şeirlar barçiliq, lekin muällipniŋ aptappeläzniŋ küngä baş buraydiğan hislitini ayrim qälämdaşlar ohşaş yamanliqqa җorimastin, äksiçä, balilarniŋ beğubar kšŋlidä uniŋ täbiät, quyaş, šmürgä aşiqliği häqqidä ümütvarliq oyğitidiğan pikirni alğa sürgän. Bu – şairniŋ tapqurluği. Balilarniŋ ädäp-ählaqsizliqtin jiraq boluşi häqqidä «Yarimas qiliqlar» şeiridimu oçuq yazidu.
Uniŋ balilar qälbigä yeqin bolğan hayvanat vä šsümlüklär duniyasiğa ait yezilğan «Quşlar nahşisi», häriplärgä beğişlanğan «Şeiriy elipbäsi», metogrammilar, sšz oyunliri, «Nemä baru — nemä yoq» (Һäriplik tepişmaqlar), käsip tallaştiki «Һär qälbtä bir arman» şeiri, «Ahmaq qarğa», nan toğriliq rivayätkä asaslanğan şeiriy çšçäkliri, «Atliniş», «Җäŋ», «Dar tüvidä», «Bovamniŋ hekayisi», «Qaytiş», «Һäsrät» ohşaş dastan, balladiliri balilar ädäbiyatiğa qoşulğan salmaqliq äsärlärdur. Ädipniŋ moşundaq bay iҗadiy ğäznisini yeŋi ülgidiki zamaniviy därisliklärdä mümkinqädär käŋ paydiliniş qolğa elinsa, nur üstigä nur bolatti.
Şairniŋ istedati bilän kitaphanlar aldidiki iҗatkarliq mäs°uliyitini sezinişi – vaqit, hayat, zaman, adämlär җämiyitidiki başqilarniŋ kšzi çüşmigän hadisä, vaqiä vä şäyilärgä šz mävqäsi, kšzqarişini җür°ätlik izhar qiliş maharitidin kelip çiqişi täbiiy. Äkräm akiniŋ ihçamliqqa asaslanğan 400gä yeqin rubaiyiliridiki näpislik, täsirlik oy-pikir šziniŋ häqqaniyliği bilän birdin ästä qeliş qudritigä egä:
Läzziti bäk şirin uluq duniya bu,
Mähsätsiz yaşisaŋ quruq duniya bu.
Tünügün šmlişip oyniğan dostlar,
Bügün bar, ätisi, ah, yoq duniya bu.

***
Adämniŋ hayati vaqitliq säpär,
Yolliri tüz ämäs, bar unda hätär.
Jiqilsaŋ, yatmastin
turuşqa intil,
Tik turup maŋğini quçidu zäpär.

***
Künimiz štidu egiz-päs yaşap,
Täğdirniŋ buyruği: oŋay, täs yaşap.
Ahirqi pällimiz qaqas gšrstan,
Qalidu namimiz märt, yä päs yaşap.
U heçqaçan iҗadiyitiniŋ davasini, mukapitiniŋ tamasini ayrim sahta ataq, җa şšhrätkä amraq qälämdaşliridäk qilğan ämäs, hätta munasip bahasini almiğan halättimu šziniŋ şairliq mäğrurluğini saqlap, hälqini sšyüp, küyläp štüşni šziniŋ pärzäntlik bähti sanap štkänligi bilän ätivaliq:
Hälqiŋni sšymisäŋ šmrüŋdur zayä,
Çinarmu beşiŋda bolalmas sayä.
Düşmängä çoqunup, asiyliq qilsaŋ,
Kim seni hayatta qilğay himayä.

***
Şair däp mahtisaŋ
külmäymän, yoldaş,
Ölärmän sanisaŋ —
šlmäymän, yoldaş.
Özäŋni tağ tutup, meni bir zärrä
Kšrsäŋmu, solmastin —
gülläymän, yoldaş.
Bu hazirqi kündä tehi bšşüktin beşi çiqmay turup, šzlirigä artuqçä hšrmät-etivar täläp qilidiğanlarğa savaq bolidiğan misralardur.
U ädäbiyatimizda klassik nämunilirimizniŋ saqlinişiğa at selişi bilän billä, Evropa şeiriyitigä täälluq 14 misradin ibarät şeirniŋ sonet janriğa däsläpkilärdin bolup qäläm tävrätkän şairlar җümlisidindur. Bügüngä qädär u yüzdin oşuq sonet vä «Qazaqstan», «Sšygü bostani», «Qoram» qatarliq üç sonetlar gülçämbirini iҗat qildi.
«Taş çüşkän yeridä äziz» demäkçi, Äkräm aka šzi istiqamät qilivatqan Qoram jutida kšpligän ibrätlik işlarni ämälgä aşurğanliği bilän qädirlik. U 1989 – 2005-jilliri nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ yeziliq şšbisini başqurğan. Şu päytlärdä Uyğur mädäniyät künliriniŋ, Noruz mäyrämliriniŋ täläplär däriҗisidä štküzülgänligini, mäliniŋ yättä koçisiğa millitimiz väkilliriniŋ namliri berilip, isimlirini äbädiyläştürülgänligini kšpçilik yahşi bilidu. «İkkinçi Buhara» däp nam alğan šlima-ustaz Savutahunum namidiki mädrisä täl-tšküz remontlinip (milliy mädäniyitimiz җankšyäri, tiҗarätçi Dilmurat Kuzievniŋ hamiyliğida), äsligä kältürüldi. «Atu» jillirida kšp qirğinçiliqqa uçriğan Qoram yezisiniŋ şeyitliriniŋ rohiğa atap yasalğan hatirä beğiniŋ barliq uyuşturuş, ämälgä aşuruş işliriniŋ baş-qeşida Äkräm akiniŋ bolğanliğini jutdaşliri yahşi bilidu häm uniŋ ismini hšrmät bilän tilğa alidu. Şairniŋ yänä mahtaşqa ärziydiğan işliriniŋ biri – Qoram yezisiniŋ bärpa boluş tarihiğa beğişlanğan «Qolumdin kälgini şu…», keyiniräk toluqlap, «Һayat җilvisi» namliq hšҗҗätlik äsär-esse yezip, HİH äsirniŋ ikkinçi yerimidiki äҗdatlirimizniŋ beşidin štkän qismiti bilän җasarätlik ämgigini qiziqarliq vaqiälär bilän ipadiläp bärgänligi. U şundaqla milliy maaripimizniŋ yeşilmäy kelivatqan muämmaliri, qälämdaş vä käsipdaş dostliriniŋ hayati, iҗadiyiti häqqidä kšpligän publitsistikiliq maqalä, äslimilärni yazdi, hätta birnäççä hekayiliri oqurmänlär bilän üz kšrüşti. Yaşinip qalğanliğiğa qarimastin, u ana tilimizdiki barliq näşirlirimiz boyiçä muştiri toplaş, şair-yazğuçilirimizniŋ yeŋi kitaplirini häliq arisida tärğip qiliş, tarqitiş işliridin heli qol üzgini yoq.
Һärqandaq şähsniŋ kšpqirliq paaliyitiniŋ toluqqanliq, härtäräplimä ämälgä eşişi – birinçi novättä, kšŋül hatirҗämligi bilän ailidiki şärt-şaraitqa bevasitä bağliq ekänligi kšpçilikkä yahşi mälum.
Äkräm akiniŋ şatliq vä qayğusini täŋ bšlüşüp, barliq işliriniŋ mäslihätçisi, yar-yšligi bolup kelivatqan – peşqädäm ustaz Gšhärbanum hädä. İkkisi bäş pärzänt sšyüp, tärbiyiläp qatarğa qoşti.
Äl-juti, käsipdaş vä qälämdaşliri arisida vaqit, zaman šzgärsimu šziniŋ salapätlik müҗäz-hulqidin, sämimiyätlik munasivätliridin, iҗadiyättiki salahiyätlik mäs°uliyitidin ayrilmay kelivatqan şair Äkräm aka Sadirovni mubaräk tävälludi bilän täbrikläp, maqalämni šzigä beğişliğan monu şeiriy güldästäm bilän ayaqlaşturmaqçimän.
Öz yoli bar, šz orni bar härkimniŋ,
Ätivaliq bir oğlisän hälqimniŋ.
Özlügiŋni tikläligän şairsän,
Bari bilän başqilardin
pärqiŋniŋ.

Ävlat ğemi, yenip älniŋ otida,
Ötüp barar šmrüŋ Qoram jutida.
Saŋa ohşaş gül šstürgän
җanlar az,
Pärviş qilip, asrap
kšŋül – qutida.

Dağ çüşärmäy, şäk
kältürmäy, täktiŋgä,
Sadiq bolduŋ ärlik
lävziŋ-ähtiŋgä.
Һäҗäp ämäs, äҗriŋ
häqqi tirişip,
Yätkän bolsaŋ bügün
amät-bähtiŋgä.

Şeir yezip çiqti
kšŋlüŋ humardin,
Neri bolduŋ dava bilän tamadin.
Seniŋdäk pak, adil šmür sürgängä
Periştälär kelip
çüşär samadin.

Tirikçilik җapasidin
qaçmidiŋ qaçmidiŋ,
Bäzilärdäk ädäp çäktin qaçmidiŋ.
Yahşi sšzgä bolğiniŋ ras heridar,
Yaminini amma artqa taşlidiŋ.

Bar oyini izgülükkä җoriğan,
Tälivi az, šzini kšp soriğan.
Vapadar yar, bäş pärzäntkä atisän,
Mehir-şäpqät oti bilän oriğan.

Җämşit ROZAHUNOV,
şair, Qazaqstan Yazğuçilar ittipaqiniŋ äzasi.

 

Şeiriyätkä qiziqişi mäktäptin başlanğan

Män Äkräm bilän 1958 – 1960-jilliri Çeläk yezisidiki S.M Kirov namidiki ottura mäktäpniŋ 9-10-siniplirida billä oqudum. U çağlarda Çeläk nähiyäsiniŋ kšp yezilirida ottura mäktäplär yoq edi. Mäzkür bilim därgahida oquş üçün Bayseyittin yättä, Qoram yezisidin on bala kälgän edi. Sinipimizdiki qalğan oquğuçilar Çeläktin vä başqa yezilardin bolup, hämmisi 34 oquğuçi eduq. Sirttin kälgänlärniŋ hämmisi degidäk İnternatta yetip bilim alatti. Äkräm ikkimizmu İnternatta yetip oquduq.
Äkräm sinipimizdiki aldinqi qatardiki oquğuçilardin edi. Şu vaqitlarda uniŋ uyğur ädäbiyatiğa häm şeiriyätkä bolğan qiziqiş-häväsi alahidä küçlük boldi. U boş vaqitlirida şeir yezip, bizgä oqup berätti, bäzidä šzimiz elip oqattuq. Umumän, Äkrämniŋ şair bolup yetilişi, mäktäptä oquvatqan çağlardin başlanğanmekin däp oylaymän.
Bir küni aşhaniğa ketip berip Äkräm maŋa «adaş, monu şeirni tiŋşap baqqina?», dedi:
«Tiriq – tiriq çäkmigin derizämni,
Sunuq kšznäktin gülmu taşlima.
Bäribir aldiŋğa çiqmaymän җenim,
Sšygü otida kšzüŋni yaşlima».
Andin u maŋa «qandaq yeziliptu?» däp soal näzäridä baqti. Män uniŋ soaliğa җavavän, «yahşi yezipsän, adaş», dedim. U bilinär-bilinmäs külümsiräp, «bu şeirni şair… (isim-şäripini untup qaptimän) yazğan», dedi. Äynä şu şeirni Äkräm maŋa buniŋdin 60 jil muqäddäm oqup bärgän bolsimu, uni tehiçä yadimda saqlap kelivatimän.
Mäktäpni tamamliğandin keyin, hämmimiz här yaqqa kättuq. Äkräm maarip sahasini tallavelip, uzun jil Qoram ottura mäktividä muällim bolup işlidi. Şu yärdin hšrmätlik däm elişqa çiqti. Uniŋ bilim bärgän yüzligän şagirtliri җämiyitimizniŋ härhil sahalirida işlävatidu.
Mäktäpni tamamliğinimizğa 50 jil bolğanda sinipdaşlar uçraştuq. Äkräm şu vaqitta sinipdaşlar toğriliq «Bir tiziqtiki maҗanlar» namliq kitap yezip, uni bizgä täğdim qildi. Biyil mana, häş-päş degiçä, mäktäpni tamamliğinimizğa 60 jil tolidekän. Jillar štüvatidu, qerivatimiz. Şundimu ümüt bilän yaşavatimiz.
Äkräm Qoram jutiniŋ äŋ hšrmätlik adämliriniŋ biri. U Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Pähriy grajdini. Äkrämni jutumizniŋla ämäs, bälki millitimizniŋ pähri ekänligigä şäk-şübhä yoq.
Sinipdaş ağinämni 80 yaşliq tävälludi bilän çin qälbimdin täbrikläymän. Uniŋğa uzaq šmür, ailisigä hatirҗämlik, salamätliginiŋ mustähkäm boluşini tiläymän.
Abduğeni ABUBÄKİROV,
Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Pähriy energetigi, Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Pähriy grajdini.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ