Tävärrük җoza

0
78 ret oqıldı

Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA,
«Uyğur avazi»

Yarkänttiki bu tarihiy җoza häqqidä jutdaşlirimizdin ämäs, almutiliqlardin aŋliğinim qiziq boldi. Uniŋ 140 jilliq tarihi bar ekän. Rast bolsa, Velivay meçitiniŋ «täŋtuşi» ohşaydu. Meni җoziniŋ tarihi qiziqturdi.
Һärqandaq jut šziniŋ nuraniy aniliri bilän pähirlinidu. Yarkänttimu ibrätlik hayat yoli, җapaliq ämgigi bilän kšŋül qetida hšrmiti, šy tšridä orni bar anilar az ämäs. Şerinbanum haҗim Һaşirova äynä şular җümlisidin. Uni şähärniŋ “Dšŋmälä” däp atalğan mähällisidin taptim.
Äsli tegi-täkti dšŋmälilik Şerinbanum süyigi qatmayla ata-anisi bilän etiz-eriq işliriğa arilaşti. Yeŋidin qurulğan «Trudpahtiliq» däp atalğan kolhozda işläydu. U 10 yaşqa kälgändä, yäni 1934-jili ata-anisi bilän çegariniŋ u qetiğa ketişkä mäҗbur boldidä, šsmürlük çağliri Ğulҗida štti. Yeşiniŋ štüp kätkinigä qarimay, Ğulҗidiki «Şäriq» mäktivigä kirip oqudi. Һosmanҗan isimliq jutdişi bilän ailä qurğan Şerinbanum Һaşirova täğdir täqäzasi bilän 1956-jili Qazaqstanğa kšçüp çiqtidä, är-ayal ikkisi ilgärki «Oktyabr'niŋ 40 jilliği» namidiki kolhozda ämgäk qildi.
— Yoldişim Һosmanҗan — bağvänçilik, män bolsam, kšktatçiliq bilän şuğullandim, – däp štmüşni äslidi ana. – Nami pütkül Keŋäş İttipaqiğa mäşhur bolğan kolhozda 365 kün tinim tapmattuq. «İşligän çişläydu» degängä ämäl qilip, җan beqiş koyida tinmay ämgäk qilduq. Kšktatçiliq demäkçi, asasän šzäm piyaz šstürüş bilän bänt boldum. Һä, kšktat degän alahidä kütümgä, pärvişkä muhtaҗ. Ana yärgä işläşni bilsiŋiz, aç qalmaysiz. Qutluq kätminimiz müridin çüşmidi. Bizniŋ zamandaşlirimiz yahşi biliduki, u çağlarda egiliktiki ülgilik işlirimiz kšrgäzmilärgä qoyulatti. Yänä kelip, Moskvağa apiratti. Balilarniŋ dadisi qaysi bir jili uşbu şähärdä uyuşturulğan Häliq egiligi muvappäqiyätliri kšrgäzmisigä berip, medal' bilän qaytti.
Aniniŋ sağlam hatirisi meni zoqlandurdi. Märhum Һosmanҗan ata bilän säkkiz pärzänt sšygän ana balilirini äl qatari beqip qatarğa qoşti. Pärzäntliridin 24 nävrä, 6 çävrä, 10 ävrä sšygän ana:
— Qizim män bähitlikmän. Moşu balilirimniŋ dšlitidä barmiğan, kšrmigän şähirim qalmidi. Rossiya, Özbäkstan, Türkmänstan, Qirğizstanni arilap käldim. Mustäqil Qazaqstanniŋ paytähti Nur-Sultanğa bäş jil burun barğan bolsam, ikki jil burun Bişkekta boldum, —dedi ana hoşalliğini yoşuralmay.
Ana bizni җoziğa täklip qildi. Maŋa “biz kšräyli däp kälgän җoza moşu bolsa keräk” degän oy käldi. Hatalaşmaptimän, bu җoziğa toğra 140 jil boptu. Bu ailä qäyärdä bolsa, җozimu şu yärdä ekän. Biraq, uni kim vä qäyärdä yasidi — u täripi namälum ohşaydu.
Bu toğriliq bizgä Mehribanum aniniŋ Taşkänttin mehmanğa kälgän qizi Mehrivay eytip berip, mundaq dedi:
— Anam hazir känҗä qizi Zäytünäm bilän turidu. Biz ailidä säkkiz päpzänt eduq. Bir akamdin bevaqit ayrilduq. Yättimiz vaqit tapsaqla animizniŋ qutluq šyigä aldiraymiz. Män Taşkänttiki Tillar institutini tamamlap, şu yaqliq bolup qalğinim bilän pat-patla ana jutumğa kelip, anamniŋ yenida boluşqa tirişimän. Anam yeşi yetip qalğiniğa qarimay, tehi štkän jilğiçä bağdiki šlçük yärgä işläp, kšktatniŋ hämmä türini, yahşi kšridiğan güllirini pärviş qildi. Zadila hardim demäydu. Ötkän jilğiçä namaz štäp, Roza tutti. Һeli jutdaşlarniŋ toy-tškün, näzir-çiraqliridin qalmaydu. Ändi bu җoziniŋ šz aldiğa bir tarihi bar. Öygä kirgän çoŋ-kiçikkä uniŋ gepini qilip zerikmäydu. Çünki bu җoza Yarkänttä selinğan nadir yadikarliq «Velivay mädrisisi» bilän qurdaş. Umu miqsiz yasalğan. 140 jilğa yeqin tarihi bar җoza ailäviy yadikarliq süpitidä balidin-baliğa qelivatidu. Nävrilärniŋ ailäviy hayatimu moşu җozidin başlandi. Anam yänä bir nävrisiniŋ toyini kütüp jüridu, umu moşu җozidin başlinidu. Qisqisi, bu biz üçün tävärrük җoza. Şundaqla bu ailidä XVİİİ äsirniŋ yaldamisi bolğan bir yağaç täŋnä bar. U šz aldiğa bir mavzu.
Şundaq qilip, bizmu Şerinbanum haҗim animizniŋ qutluq bosuğisida bolup, qutluq җozisidiki bärikätlik dästihinidin eğiz tegip, aniniŋ hekayisini tiŋşaş pursitigä egä bolduq.
Panfilov nahiyäsi.

Dilraba MÄҢSÜROVA çüşärgän sürät.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ