Taҗsiman virus: elimizdä pävquladdä ähval elan qilindi

0
235 ret oqıldı

Yeŋi jildin buyan taҗsiman virus häqqidiki ähbaratlar duniyaniŋ barliq ammiviy ähbarat vasitiliridiki äŋ asasiy mavzu bolup kelivatidu. Hitayniŋ Uhan' şähiridä päyda bolğan bu hätärlik virus moşu kämgiçä duniyaniŋ yüzdin oşuq dšlitidä tirkäldi. 185 miŋ adäm ağriqni juqturğan bolsa, 7330 miŋğa yeqin adäm vapat boldi. Äŋ eçinarliği, bu räqämlär kündä šzgirip turuvatidu.

Yoldaş MOLOTOV,
«Uyğur avazi»

Täkitläş lazimki, taҗsiman virus päyda bolğiniğa üç aydin oşuq vaqit štsimu, tehi uniŋğa qarşi vaktsina tepilmidi. Һazir duniyaniŋ ataqliq alimliri moşu mäsilä üstidä baş qaturmaqta. Uniŋğa dšlätlär täripidin häm ayrim adämlär täripidin nurğun mäbläğ bšlünüvatidu. Mäsilän, ataqliq kinoakter Djeki Çan moşu virusqa qarşi vaktsina tapqan adämgä, bizniŋ täŋgä bilän hesapliğanda, 54 million täŋgä mäbläğ beridiğanliğini elan qildi. Qiziq yeri, virus päyda bolğandin beri uniŋ davasini oylap «tapqan», «paydiliq mäslihätlärni» berivatqan şähslär kšpiyişkä başlidi. Äynä şu «paydiliq mäslihätlär» iҗtimaiy torlar arqiliq ammiviy räviştä tarqimaqta. Şularniŋ qaysi rast, qaysi yalğan ekänligini härkim bilivärmäydu. Qoşumçä qilsaq, härqandaq mämlikätlärniŋ dšlät organliri bu hildiki yalğan ähbaratlar bilän qät°iy küräşmäktä. Һätta «Feysbuk» iҗtimaiy toriniŋ asasini salğuçi Mark Tsukerberg Duniyaviy salamätlikni saqlaş täşkilatiğa taҗsiman virus toğriliq yalğan ähbaratlar bilän kürişiş mähsitidä häqsiz yardäm beridiğanliğini täkitlidi.
Şundaq yalğan ähbaratlar bolupmu vatsap messendjeri arqiliq tarqidi. Mäsilän, bir «salahiyätlik mutähässisniŋ» tarqatqan ähbaritida virusni juqturmas üçün här 15 minut su içip turuş lazimmiş. Yaponiya alimliriniŋ «tätqiqatliriğa» asaslanğan heliqi kişiniŋ eytişiçä, «virus organizmğa çüşsä, su uni därhal aşqazanğa çüşiridekänmiş. Aşqazan bäzliri virusni šltürgidäkmiş. Ağriqtin päqät moşu uslub bilän qutuluşqa bolğidäkmiş». Yänä bir «salahiyätlik mäslihät» elimizniŋ sabiq salamätlikni saqlaş ministri J.Dosqaliev namidin tarqidi. Bu mäslihätkä asaslansaq, «hämmä virusni päqät samsaq šltürgidäkmiş. Şuŋlaşqa kündä ätigändä, aç qosaqqa bir baş samsaqni çaynimay jutuvetiş lazim». Älvättä, buni tarqatqan J.Dosqaliev ämäs bolup çiqti. U moşu ähbaratqa heçqandaq munasivitiniŋ yoq ekänligini vä uni tarqatqan şähslärni tepiş üçün hoquq qoğdaş organliriğa muraҗiät qilğanliğini eytti. Äynä şundaq yalğan ähbaratlarniŋ içidä äŋ ammibap bolğini Qur°an kitavi içidin çiqqan päyğämbär «kirpiginiŋ» davalaş hususiyiti toğrisidiki videolar boldi. Şu videolarda eytilişiçä, Türkiyadiki bir ayalniŋ çüşigä Muhämmät äläyhisalam kirip «Qur°anda meniŋ kirpigim päyda bolidu. Şuni tepip qaynitip içsä, virus juqmaydu» degänmiş. Şuniŋdin keyin iҗtimiy torlarda qur°andin kirpik tepip «davalinişqa» başliğanlarniŋ videoliri kšpäydi. Keyin mälum bolğinidäk, bu tamamän dinğa qarşi ähval ekän. Bu häqtä dinşunas Nurmähämät İminov ätrapliq mälumat bärdi. Ändi 8-mart mäyrimi harpisida Hitaydin kälgän güllär vä bananlar häqqidä ähbarat tarqidi. Bu güllärdä äynä şu taҗsiman virus bolup, uni puraş bu yaqta tursun, gülni päqät rezinka päläy bilän tutuş haҗät ekänmiş. Çünki güllärniŋ hämmisidä virus barmiş. Ayrim häzilkäşlär bu ähbaratni ayaliğa mäyrämdä gül elip bärmäs üçün oylap tapqan «äqillik oğul baliniŋ» amili däp külüşti. Älvättä, bu ähbaratqa munasivätlikmu Qazaqstan Salamätlikni saqlaş ministrligi räddiyä bärdi. Bäzilär bolsa, adättiki ädrasmanni virusqa qarşi äŋ nätiҗidar amil däp kšrsitişkä başlidi. Ayrim «ekspertlarniŋ» eytişiçä, ädrasmanni kšp paydilanğan Märkiziy Aziya dšlätlirigä taҗsiman virusi kirişi mümkin ämäs ekänmiş. Qiziq yeri, Türkmänstan prezidenti G.Berdımuhamedov taҗsiman virusni päqät ädrasman bilän davalaş keräk däp җakalidi. Bu ähbaratniŋ qançilik däriҗidä häqiqätkä yeqin ekänligi mälum ämäs. Keyiniräk tarqiğan bir ähbaratta bolsa, Balqaşta 300 taҗsiman virusi bilän ağriğan adäm tirkälgänligi eytildi. Amma, kšp štmäyla, buniŋ yalğanliği aşkarä boldi häm bu ähbaratni tarqatqan 50 yaşliq ayal qamaqqa elindi. Kšrüp turimizki, bu yalğan ähbaratlar häliqni häläykümgä salğini bolmisa, heçbir payda elip kälmidi. Bu yärdä alahidä täkitläş lazimki, qanun boyiçä yalğan ähbarat tarqatqan şähs җavapkärlikkä tartilip, hätta uniŋ üstidin җinaiy iş qozğilişi mümkin.
Juqurida eytqinimizdäk, moşu küngä qädär taҗsiman virusiğa qarşi vaktsina yaki dora käşip qilinmidi. Uniŋ kaçan barliqqa kelidiğanliğimu tehi eniq ämäs. Şuŋlaşqa Duniyaviy salamätlikni saqlaş täşkilati bu hätärlik virustin saqlinişniŋ ayrim qaidilirini tävsiyä qilmaqta. Ular tšvändikilärdin ibarät. Muhimi, šz aldiğa, bolupmu härhil antibiotiklar bilän davalanmasliq lazim. Һazir taҗsiman virusi kšp tirkälgän vä çapsan tarqavatqan dšlätlärgä säyahätlärni tohtitiş, bolupmu jüräk, qan tomurliri ağriqliri, diabet vä respiratorliq ağriqliri bar adämlärgä mundaq җaylarğa beriş qät°iy män°iy qilinidu. Qollarni, üzlärni sovun bilän dayimliq juyup turuş. Çüşkürgän adämdin imkanqädär jiraq turuş. Ağriqniŋ däsläpki bälgüliri, yäni hararätniŋ kštirilişi, quruq yštäl, halsizliq päyda bolsa, därhal dohturlarni çaqiriş lazim. Bemarniŋ ağriqhaniğa berişi män°iy qilinidu. Päqät “Tez yardäm” çaqirip, šyidä oltirişi lazim. Bu ağriqni tarqatmasliqniŋ ähmiyätlik amilliriniŋ biridur.
Taҗsiman virus hazir duniyaniŋ 100din oşuq dšlitidä tirkäldi. Virus çapsan tarqavatqan dšlätlär qatarida Hitaydin keyin İran, Җänubiy Koreya vä İtaliya turmaqta. İtaliya hškümiti dšlät boyiçä pävquladdä ähval elan qildi. Barliq mädäniy, sport vä başqimu çoŋ çarä-tädbirlär tohtitildi. İran hškümiti virus hovupidin türmilärdin 35 miŋdin oşuq adämni vaqitliq çiqirişqa mäҗbur boldi. Bu dšlättä näq moşu virustin birnäççä aliy lavazimliq ämäldarlar vapat boldi. Kanadiniŋ prem'er-ministri D.Tryudoniŋ taҗsiman virusni juqturğanliği toğriliq ähbarat tarqidi. U hazir karantinğa yatquzuldi. BMTniŋ ştab-kvartirisiniŋ bir hadimida virus eniqlanğan. Kšrüp turimizki, virus addiy adämdin tartip, ta aliy ämäldarlarğiçä juqmaqta.
Elimizniŋ baş sanitarliq vraçi Jandarbek Bekşin 4-mart küni «Qazaqstan Җumhuriyitidä taҗsiman virusi profilaktikisini küçäytiş boyiçä çarä-tädbirlärni qobul qiliş toğriliq» qarar qobul qildi. Şu qararğa muvapiq, taҗsiman virusi küçlük ovҗ alğan vä hovup päyda qilivatqan dšlätlär tizimi tüzüldi. Bu dšlätlär tuğduruvatqan hovupiğa qarap härhil kategoriyalärgä bšlündi. «1 A» kategoriyasidiki dšlätlär – İran vä İtaliya. Bu mämlikätlärdin kälgän härqandaq şähs därhal mähsus karantinlarğa yatquzulup, 14 kün davamida җiddiy meditsiniliq nazarät astida bolidu. «1 B» kategoriyasidiki dšlätlär qatariğa HHҖ, Җänubiy Koreya, Germaniya, İspaniya, Frantsiya kiridu. İkkinçi kategoriyadiki dšlätlär Avstriya, Niderlandiya, Daniya, Bel'giya, Katar, BÄÄ, Norvegiya, Şveytsariya, Şvetsiya. Üçinçi kategoriyadä Äzärbäyҗan, AQŞ, Yaponiya, Sloveniya, Büyükbritaniya, Çehiya, İraq, Lyuksemburg.
Һazir profilaktikiliq işlar taҗsiman virus tirkälgän barliq dšlätlärdä ämälgä aşurulmaqta. Aldin-ala tähminlär boyiçä, ägär virusniŋ tarqiliş sür°iti moşundaqla bolsa, biyil Tokioda štidiğan Olimpiada oyunlirini keyingä qalduruş ehtimalimu juquri bolmaqçi. Һazir çempionlar ligisi, UEFA turnirliri vä başqimu çoŋ sport oyunliri tohtitildi. Qazaqstandimu virusniŋ tarqilişiniŋ aldini eliş üçün nurğun işlar ämälgä aşurulmaqta. Elimizdä virus kšp tarqavatqan dšlätlär bilän çegarilarni yepiş, şu dšlätlärgä grajdanlarni çiqarmasliq, haҗät bolğan meditsiniliq äsvaplarni, dora-därmäklärni täyyarlaş qolğa elindi. Hovupluq dšlätlärdin šz grajdanlirimizni elip keliş, ularni därhal җiddiy meditsiniliq täkşürüşlärdin štküzüş vä başqimu işlar qolğa elindi.
11-mart küni Duniyaviy salamätlikni saqlaş täşkilati taҗsiman virusni pandemiya däp elan qildi. «Pandemiya» deginimiz yeŋi virusniŋ yaki juqumluq ağriqniŋ duniyada miqiyasida tarilişi. Ahaliniŋ kšpçiliginiŋ virusqa qarşi immuniteti bolmasliği. Şuniŋ sävävidin umumiy räviştä mämlikät ahalisiniŋ kšp qisminiŋ vapat boluşi yüz beridu. İnsaniyät tarihida moşundaq alämşumul birnäççä pandemiya yüz bärgänligi mälum. Mäsilän, «ispan tumusi» degän pandemiya 1918 — 1919-jillar ariliğida yüz bärgän. 18 ay içidä bu tumuni 550 million adäm, yäni duniya ahalisiniŋ 29,5 payizi juqturğan ekän. Moşu «ispan tumusidin» duniyada tähminän 100 million adäm vapat bolğan. Bu insaniyät tarihidiki äŋ çoŋ paҗiälärniŋ biri bolğan. Şu turğudin qarisaq, taҗsiman virusniŋ pandemiya däp elan qilinişi täsadipi ämäs.
Ötkän җümä küni Qazaqstan hškümiti duniyada qeliplaşqan ähvalğa muvapiq elimizdä taҗsiman virusniŋ profilaktikisi süpitidä ayrim täläplärni elan qildi. 16-marttin başlap 5-aprel'ğiçä mäktäp oquğuçiliri tätilgä ävätildi. Kolledj vä aliy oquş orunliriniŋ studentliri onlayn-oquş sistemisiğa kšçti. Elimizdä çoŋ mäyrämlik çarilärni, sport musabiqilirini, kšrgäzmilärni, kontsertlarni, simpoziumlarni štküzüş, dšlät hadimliriniŋ çät ällärgä säpärliri män°iy qilindi. Qiziq yeri, mana moşu qararlar elan qilinğan küni häliq arisida mälum däriҗidä parakändilik başlinip kätti. Bazarlarda, dukanlarda häliq ozuq-tülüklärni ammiviy räviştä setivelişqa kirişip kätti. Һazir iҗtimaiy torlarda härhil dukan-bazarlarda şu җaylardin çüşirilgän videolar tarqimaqta. Täkitläş lazimki, dšlät organliri hazir häliqni parakändilikkä berilmäslikkä, sävirçanliqqa çaqirmaqta.
Täkitläş lazimki, taҗsiman virusniŋ tarqilişi vä qarşi küräş ämälliri toğriliq ähbaratlar här saatta šzgirivatidu. Yäkşänbä küni Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti elimizdä 16-marttin başlap pävquladdä ähval elan qildi. Bu ähval ottuz tävlük davamlişidu. Prezidentniŋ täkitlişiçä, haҗät bolsa, pävquladdä ähval yänä sozuluşi ehtimal. Şuniŋğa munasivätlik җämiyät hayatida ayrim çäklimilär, šzgirişlär ämälgä aşidu degän sšz. Maqalä yezilivatqan päytkä qädär Qazaqstanda 33 adämdä taҗsiman virus eniqlandi. Ularniŋ on bäşi Almutida, on säkkizi Nur-Sultanda räsmiy tirkälgän. Bular, asasän, çät ällärdin kälgän grajdanlar. Statsionarliq karantinda – 1641 adäm, šydiki karantinda – 981 adäm nazarät astida boluvatidu.
Tävädä taҗsiman virusi bilän ağriğanlar yoq, — däp hävärlidi Uyğur nahiyäsi boyiçä šz muhbirimiz Sabiräm ÄNVÄROVA. — Lekin profilaktika çarä-tädbirliri saqlanmaqta. Mäktäplärdin başqa mämlikätlik mähkimilärniŋ barliğida avalqidäkla iş jürgüzülüvatidu.
Elimizdä taҗsiman virus juqturğanlar eniqlanğandin keyin, häliq helä vähimigä çüşti. Sšzniŋ rasti, biri-ikki kündin buyan nahiyä märkizi hesaplinidiğan Çonҗa yezidiki supermarketlardin adäm ayiği üzülär ämäs. Häliq tohtimay ozuq-tülük setivelişqa kirişti. Lekin väziyätkä bağliq bazar närqi šskini yoq. Һämmisi turaqliq. Märkiziy bazar yepilmidi. Päqät härhil däriҗidiki çarä-tädbirlär tohtitilip, hškümättin kälgän qararğa benaän noruz mäyrämliri nişanlanmaydiğan boldi.
Һalbuki, nahiyädiki dorihanilarda meditsiniliq niqaplar yoq. Taҗsiman virus häqqidä ähbaratlar kšpäygändä, turğunlar qap-qaplap niqaplarni setivalğaçqa, hazir niqap tapçilliği orun almaqta. Meditsina sahasi җähättin täyyarliq pişşiq. «Yamanliq eytmiğiçä, yahşiliq yoq» demäkçi, navada ağriq eniqlanğan ähvalda, җiddiy türdä barliq täläplär orunlinidiğan bolidu.
Uyğur nahiyäsiniŋ Arişaŋ uçastkisidiki däm eliş orunlirimu hazirçä işini tohtatmidi. Päqät däm eliş orunliri dizenfektsiyani küçäytip, kälgän heridarlarniŋ tän hararitini täkşürüp, andin hizmät kšrsätmäktä. Һazirçä häläykümgä salğidäk mäsilä yoq. «Saqlansaŋ, —saqlaymän» demäkçi, nahiyälik hakimiyät bilän meditsina hadimliri täripidin häliqqä çüşändürüş işliri qizğin ketip baridu.
Panfilov nahiyäsidiki šz muhbirimiz Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA bizgä tšvändiki mälumatlarni bärdi.
Hitay Häliq Җumhuriyitiniŋ Uhan' şähiridä tirkilip, bügünki taŋda duniyağa tariğan taҗsiman virus yarkäntliklärnimu vayimğa saldi. Һäqiqätänmu nahiyä HHҖğa äŋ yeqin orunlaşqan, çegaridaş nahiyä bolğanliqtin, häliq ändişidä qaldi. Çünki här küni Uluq İpäk yoli bilän mana şu hoşna HHҖğa berip kelivatqan turistlarniŋ sani az ämäs. Mälumki, nahiyädä «Nur jolı» štküli bilän yüzligän jük toşuş maşiniliri çegariniŋ u qetiğa, u äldin Qazaqstanğa, yaki üçinçi bir dšlätkä štidu. Ahirqi jillarda «Altınkšl» tšmür yol stantsiyasi arqiliq bu älgä tšmüryol qatnişimu yahşi yolğa qoyuldi. Nahiyä märkizi Yarkänt şähiridin 34 kilometr jiraqliqta «Qorğas» soda märkizi eçilip, märkäzgä җumhuriyitimizdinla ämäs, bälki çät ällärdinmu kelip, yänila şu HHҖda işlängän tovarlarni düŋ setiveliş üçün kelivatqan turistlar sani käskin šsti. Mundaq däp täriplişimiz soda-setiq işliri bilän billä ikki äl arisidiki mädäniy çarä-tädbirlärmu davamliq uyuşturulup turğaçqa, qazaqstanliqlar Yarkänt arqiliq bu çarilärgä paal arilaşti. Mana şuniŋ üçünmu saqliq çariliri äynä şu soda märkiziniŋ işini tohtitiştin başlandi.
Şundaq qilip, başqa җaylardikidäk, Yarkänt täväsidimu mäktäp oquğuçiliri tätilgä ävitildi. Kolledjlar studentliri onlayn oquş rejimiğa kšçti. Bazarlar bilän ozuq-tülük satidiğan dukanlar šz işini tohtatmidi. Nahiyägä hoşna dšlättin kelivatqan yoluvçilar, studentlar bolsa, mähsus karantinğa yatquzuldi. Aptekilarda niqap, dora-därmäklär tapçilliği yoq.
Panfilov nahiyäsiniŋ hakimi Talğat Ömiräliev baş qoşuşlarda, äŋ muhimi, häliqqä virustin saqliniş çarilirini çüşändürüş işini salamätlikni saqlaş hadimliri bilän birliktä elip barmaqta. Şundaqla taziliq-sanitarliq işlarğa җiddiy kšŋül bšlünüp, şähsiy gigiena saqlaşnimu җekivatidu.
Ändi turğunlarniŋ toy-tškün vä näzir-çiraqlarni keyingä qaldurup, çoŋlarni, mäktäp oquğuçilirinimu kšpçilik baş qoşuvatqan çarilärdin baş tartişqa çaqirmaqta.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsidä taҗsiman virusqa bağliq äldä karantin elan qilinidiğanliği häqqidä ähbaratlar taraşqa başliğanda, koçilarda arilap-arilap qap-qap ozuq-tülük toşiğan adämlär bayqilişqa başlidi. Biraq ammiviy tüskä egä bolmidi. Karantin elan qilinğan 16-mart küni İşiktidiki çoŋ-kiçik dukanlar işläp turdi.
Karantinğa bağliq Ämgäkçiqazaq nahiyälik, İşiktä şähärlik vä 24 yeza okrugliriniŋ hakimiyätliri çarä-tädbirlär jürgüzüp, 19 türlük kündilik hayatta muhim ähmiyätkä egä ozuq-tülük bahasiniŋ šsüp kätmäsligini nazarätkä aldi. Bu yosunda 161 dukan, navayhana vä ozuq-tülük setilidiğan qoymilar bilän memorandumlar imzalandi.
Äldiki pävquladdä ähvalğa bağliq Ämgäkçiqazaq nahiyäsidiki dukanlar adättiki rejim boyiçä, biraq juquri sanitarliq vä profilaktikiliq taziliqqa riayä qilğan halda işläydiğan bolidu.
Bähitkä yarişa, bügünki küngä qädär taҗsiman virus bilän zähmilängän adäm nahiyädä tirkälmigän, – däp hävärlidi Ämgäkçiqazaq nahiyäsi boyiçä šz muhbirimiz Raşidäm RÄҺmanova.
Һazir iҗtimaiy torlarda İtaliyaniŋ Milan şähiridä yaşavatqan bir ayalniŋ his-tuyğularğa tolup-taşqan heti tarqimaqta. Pütkül duniyaniŋ hayat tärizini šzgärtivätkän, җämiyätniŋ härbir äzasiğa yeŋi täläplär qoyuluvatqan dävirdä bu addiy bir hätniŋ aktualliği juquri bolidu däp oylaymiz. Tšvändä şu hätni diqqitiŋlarğa havalä qilivatimiz.
«İtaliyadin hät. Һämmiŋlarğa teçliq tiläymän. Biz İtaliyadä – Milanda yaşaymiz. «Milanda hazir hayat qandaq?» degän soalğa җavap beräy. Bügünkidäk qiyin künlärdä, bizniŋ pikrimizçä, silär bizniŋ hataliqlirimizni üginişiŋlar keräk. Һazir biz karantinda. Biz koçilarğa çiqmaymiz, politsiya dayim härikättä, šydin jiraqlap kätsäŋ, därhal qamaqqa alidu. Һämmä närsä yepiq!.. Tiҗarät, soda märkäzliri, dukanlar quluplanğan, koçilarda härikät yoq. Bääyni ahirzaman kälgändäk. Dayim huşhoy, härikätçan İtaliya bir däqiqä içidä başqiçä tüs aldi, huddi uruş vaqtidikidäk. Adämlär çüşkünlükkä berilgän, täşviş ilkidä šzlirigä mäҗburiy teŋilğan yeŋi realliqni, uniŋ qaçan tügäydiğanliğini çüşänmäyvatidu. Äŋ çoŋ hataliğimiz — virus başlanğanda biz eräŋsizlik bilän ilgärki, adättiki hayatimizni davamlaşturduq. Adättikidäk işlarğa barduq, kšŋül kštärduq, dostlar bilän uçraştuq. Bu hataliğimizni keyin çüşänduq. Avaylaŋlar, bu häzil yaki külkilik hadisä ämäs. Yeqinliriŋlarni, ata-anaŋlarni, bova-momiliriŋlarni himayä qiliŋlar. Virus ular üçün nahayiti hätärlik. Һazir bizdä künigä 200 adämdin vapat boluvatidu. Bu Milanda meditsina naçar degänlikni (äksiçä, duniyadiki äŋ küçlük meditsina moşu yärdä) bildürmäydu. Sävävi, ağriqhanilarda orun yetişmäyvatidu. Vraçlar kimniŋ šlidiğinini tallaydu! Moşuniŋ hämmisi bizniŋ däsläptä ävätkän eräŋsizligimizniŋ aqiviti. Moşuniŋ hämmisi bizgä ohşaş kiçik dšlät üçün çoŋ paҗiägä aylinişi ehtimal. Bizni hazir yahşi tiŋşaŋlar! Adämlär kšp yärlärgä çiqmaŋlar. Җämiyätlik җaylarda tamaqlanmaŋlar. Mümkinqädär šydä boluŋlar! Salamätlikni saqlaş ministrliginiŋ tävsiyälirini tiŋşaŋlar, orunlaŋlar. Adämlär bilän bir metr jiraqliqta turup sšzlişiŋlar, quçaqlaşmaŋlar. Yänä qaytilaymänki, bizniŋ hataliqlirimizdin üginiŋlar. Biz «S» vitaminini imunitetni küçäytiş üçün içişni tävsiyä qilimiz. Һazir İtaliyadäk bir dšlät, yäni 60 million adäm karantinda! Ägär baştila biz eräŋsizlik qilmay, barliq täläplärgä riayä qilğan bolsaq, härgizmu bügünkidäk ähvalğa çüşmäs eduq. Özäŋlärğa saq boluŋlar».

İlavä: maqalä gezitqa täyyarlinivatqan päyttä yänä bir yeŋiliqniŋ guvaçisi bolduq. Amerikiliq alimlar taҗsiman virusqa qarşi vaktsinini klinikiliq sinaqlardin štküzdi. Bu häqtä Assoşieyted Press agentliği hävär qildi. AQŞniŋ Sietl şähiridiki Kaiser Permanente Washington Research tätqiqat institutida klinikiliq sinaqlarğa 45 adäm šz ärki bilän qatnişivatidu. Bir ay içidä ular vaktsininiŋ ikki mšlçärini qobul qilidu. Mäzkür preparatniŋ däsläpkisi kiçik şirkättä menedjer bolup işläydiğan kişigä selindi. Һazirçä uniŋ nätiҗiliriniŋ qaçan eniq bolidiğini bälgüsiz. Һär halda, bu yeŋiliqniŋ pütkül duniya ählidä ümüt päyda qililiğanliği talaşsiz.

Buni här birimizniŋ bilişi şärt!
Nur-Sultan vä Almutida karantin tärtiviniŋ җariy qilinişiğa bağliq, mäzkür şähärlärniŋ hakimiyät orunliri bu yärlär territoriyasigä kirişni vä çiqişni çäkläş toğriliq qarar qobul qildi.
Uniŋdin taşqiri sanitariya-epidemiologiya çarilirimu küçäytilidu. Mäsilän, Almutida koçilar bilän trotuarlarni juyidu. Avtotransportniŋ kirişini çäkläş üçün şähärgä kiridiğan җaylarda, җümlidin 10 magistral'da 27 blok-post qoyulup, ularniŋ işiğa politsiya vä Mudapiä ministrliginiŋ hadimliri җälip qilinidu. Şundaqla grajdanlarğa qolayliq boluşi üçün Almutida ähbarat märkizi (tel. 254-40-07) quruldi.
Blok-postlarniŋ işiğa sanitariya hizmitiniŋ mutähässislirimu qatnişidu. Ularniŋ väzipisi virus juqqanlarni šz vaqtida eniqlaş vä mähsus җayğa yätküzüş. Teplovizorlar qollinilidu, ular blok-postlarğa yetärlik däriҗidä yätküzüldi. Һarariti kštirilgän yoluvçilar kälgän җayiğa qayturulidu. Һärbiy hizmätçilär, Milliy gvardiya vä politsiya hadimliri koçilarda patrul' hizmitini orunlap, җämiyät tärtivini täminläydu. Alahidä muhim dšlät vä härbiy ob°ektlar küçäytilgän tärtiptä küzitilidu.
Moşu yärdä şuni alahidä täkitläp štmäkçimizki, Pävquladdä ähval tärtivigä bağliq täläplärni buzğanlar 10 ayliq hesap kšrsätküçi miqdarida, yäni 26 510 täŋgä җäriman tšläydu. Uniŋdin taşqiri 15 tävlük qärälgiçä mämuriy qamaqqa elinişi mümkin.
Pävquladdä ähval elan qilinğan yärlärdä täläplärni yaki hakimiyät orunliriniŋ buyruqlirini orunlimiğanliği üçün helä nurğun — 2000 ayliq hesap kšrsätküçigiçä, yäni 5 032 000 täŋgä җäriman tšläydu yaki ämgäk bilän tüzitiş җazasi kšrilidu. Uniŋdin taşqiri җavapkärlik 600 saatqiçä җämiyätlik işlarni, 2 jilğiçä bolğan qärälgä ärkinligidin çäkläşni yaki mährum qilişni kšzdä tutidu.

taҗsiman virus Bälgüliri:
– baş ağrişi;
– dimaqniŋ pütüşi;
– yštäl;
– kškräkniŋ sançişi;
– halsizliniş;
– hararätniŋ kštirilişi;
– tänniŋ şürkinişi.

Saqliq çariliri:
– üz-qolni sovun bilän juyuş, antiseptiklarni paydiliniş;
– adämlär kšp jiğilidiğan җaylarğa barmasliq;
– bemarlar bilän alaqidä bolmasliq;
– soğ tegiş bälgüliri päyda bolğanda, šziŋiz turuvatqan җaydiki dohturlardin mäslihät eliş.

Tünügün çüşkä qädär kelip çüşkän mälumatlar boyiçä, Qazaqstanda 35 adämdä taҗsiman virus eniqlandi. Ularniŋ on yättisi Almutida, on säkkizi Nur-Sultanda räsmiy tirkälgän. Bular, asasän, çät ällärdin kälgän grajdanlar. Statsionarliq karantinda – 1641 adäm, šydiki karantinda – 981 adäm nazarät astida boluvatidu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ