«Bäş balamni demisäm…»

0
19 ret oqıldı

Mäşür SASİQOV,
«Uyğur avazi»

«İçmäydu ämäs, hämmisi içidiğu. Bäzilär kšŋül kštiriş üçün, ayrimliri toy-tškün, tuğulğan kün banisi bilän ällik gramm, yüz gramm içip, hayat päyzini süridu ämäsmu? Yaki şänbä-yäkşänbä künliri šyliridä haduq çiqirip, däm elişini hoşal-horam štküzüş mähsitidä azğina istimal qilidudä, ätisi yänila šzliriniŋ kündilik işliri bilän bänt boluşidiğu», dedi šziniŋ qiyinçiliqlarğa tolğan hayatidin sir çäkkän sšhbätdişim. Män u yaqni bäzläşkä sšz tapalmay häläk boldum.
– Maŋa täsälla berişniŋ haҗiti yoq, – däp sšzini davam qildi. – Bolar iş boldi. Özäm tapqan balağa, nägä baray davağa demäkçi, meni heçkim uniŋğa zorlap ärgä bärgini yoq. Äksiçä, turmuşqa çiqiş aldida «yahşilap oylinip kšrdüŋmu? Aŋlisaq, jugaç kšrüngini bilän toliraq içidiğan ohşaydu» degän yeqinlirimğa ränҗip, arazilaşqan päytlirimmu boldi. Ändi mana hayatimdiki äynä şu oylanmay basqan qädämlirimniŋ därdini tartivatimän. Eniğiraği, yänä qançä tartimän, bir Allaniŋ šzila bilidu…
Һäyran qalarliği şuki, bu hayatta «kšrmigini kšp, yemigini çšp» bolğan sšhbätdişimizni biz izdäp tapqinimiz yoq. Äksiçä, u җugan biz bilän alaqilişip, šzi duç kälgän turmuş qiyinçiliqlirini yaşlarniŋ quliğiğa «altun sirğa» bolup qalsun» degän niyättä eytip beriş mähsitidä hävärläşti. Azdu-tola moşu mavzuda yazğanlirimizdin häviri bar җugan birävniŋ hataliği, yänä birsi üçün hayat saviği bolidiğanliğini täkitläp, ahiri, isim-näsibini šzgärtkän halda bizgä muraҗiät qiliş qarariğa kälgänligini eytti. Uniŋ turmuşta hoşalliqniŋ tämini tartmiğan därtmän ekänligini, çirayidiki qeri momaylarni äslitidiğan qoruqlardin birdinla bayqiğili bolatti. Bäzidä bir kişiniŋ därdini tiŋşaşniŋ šzimu adämgä tolimu eğir kelidekän. Şundaq bolsimu «Bu qetim qährimanimiz haman šzi otturiğa çiqqan ekän, demäk, sšz kšpçilikkä paydisi tegidiğan mäsilä toğriliq bolmaqçi» degän oyğa käldimdä, «Män täyyar» degändäk işarä qildim.
– Yoldişimni birdinla yamanlap kätsäm, ählaq dairisidin çiqip kätkänlik bolar. Şuŋlaşqa däsläp uniŋ yahşi täräplirinimu eytip štäy, — däp sšzini başlidi sšhbätdişim. Gäpniŋ rasti, yoldişimniŋ qolidin kälmäydiğan iş yoq. Tšmürçilikmu, yağaşçiliqmu, sugaqçiliqmu häm zamaniviy evroremont işlirinimu «gül çiqirivetidu». Anda-sanda tonuş-bilişlärniŋ maşinilirini җšndäp, azdu-tola pul tapatti. İş qilip, kündä ätigän saat toqquzdin başlapla, uni izdäp kälgüçilärniŋ ayiği üzülmäydu. Öziniŋ kšŋli yumşaq. «Җür» degänniŋ käynidin maŋiveridu. İşlätkänlärniŋ işini qançä süpätlik vä kšp vaqit särip qilğiniğa qarimay, bärgän pulinila alatti. Heridarliriğa birär qetim «az bärdiŋ» degän bändä ämäs. Şuŋlaşqa bolsa keräk, uniŋğa muraҗiät qilğuçilar helila kšp.
Amma u heliqi haraq degän zämäliktin yüz gramm içivaldima, boldi, tamamän başqa adäm. Uni hätta män ayali turup tonumay qalattim. Bäzidä «saŋa birärsi ättäy şundaq haraq quyup berämdu yaki šzäŋ täbiitiŋdin äşundaq yaralğanmusän?» däp qahşap ketimän. İkki pärzändimiz tuğulğan künlärgä qädär, bir ubdan hayat käçürduq. İşqa baratti. İştin kelätti. İçmäydu ämäs, içidiğan. Toylarğa, tuğulğan künlärgä barattuq. Şu yärlärdä anda-sanda içip, ätisi işiğa ketidiğan. Vaqit štüp, üçünçi balimiz tuğuldi. Uniŋ haraqqa bolğan «iştiyaqi» kündin-küngä šsüp, bir dämini tartivalsa, häptiläp içidiğan boldi. Uruş-maҗra degän pat-patla yüz berişkä başlidi. Bara-bara «eridin tayaq yäptu» degän sšzlärniŋ mänasiğa çoŋqur çškidiğan däriҗigä yättim. Ähvalimiz säl yahşilinip, yäni u haraqtin beşini kštirip, ailimizdä hoşalliq käypiyat hšküm sürüşkä başliğinida, hämmä närsä untulup, yänä kündilik turmuşimiz davamlişatti. Biraq, u künlär uzaqqa barmay, šyümizni yänä qarğaŋğu tuman basidu. Bayiqi uruş-talaş, arqa-arqidin tegivatqan tayaq zärbisidin kškirivatqan üzümniŋ, tenimniŋ saq yeri qalmidi. Öyniŋ içidiki qalaymiqançiliq. Һä, desila bar jük-taqimiz talağa çeçilip, birdäm yamğur, birdäm qarniŋ astida qelivatqan. Uniŋ tayiğidin qeçip, balilirim bilän hoşnilarniŋ šyidä, tala-tüzdä, äski-tüski keräk-yaraq qoyidiğan qoymilarda qonğan künlirimmu boldi.
Һaraqqa humari besilğanda, qaytidin hämmä närsimizni jiğişturup šygä elip kirimizdä, huddi heçnärsä kšrmigändäk, šmür sürüşkä başlaymiz. Yahşi künlirimizdä tšrtinçi pärzändimiz duniyağa käldi. Һayatim tehimu eğirlişip, yoldişim haraqqa tamamän kirişip kätti. Nemä üçün bilmäymän, şunçä җapa-mäşäqätkä qalsammu, därdimni birävgä eytmaptimän. Lekin häqtin barliq närsäŋni yoşurup bolamdu? Hoşnaŋ bar, uruq-tuqqan degändäk. Ata-aniniŋ jürigi sezidiğan ohşaydu. Ularmu näççä kelip, «bir, ikki, üç balaŋ bar çağda qutulğin» däp mäslihät bärgändä, «yaq» degän šzäm. Ändi arqiğa çekinişniŋ paydisi yoq. Uniŋ üstigä ariliqta yoldişim haraqni därhal taşlavättidä, bäş-altä ay içmidi. «Һä, tšrt baliliq boldum. Ändi hoş-kallamni jiğmisam, häqtin uyat degän ohşaydu» däp, ham hiyallar ilkidä iç-içimdin hoşal bolup, šzämni bähitlik ayallar qataridin kšrüp jürdüm. Aŋğiçä bäşinçi baliğa hamildar ekänligim eniq bolğanda, alduruvetiş oyiğa käldim. Pursiti kälgändä, bu toğriliq yoldişimğa eytivedim: «Saraŋ bolduŋmu? Alla taala berivatqan ekän, çoqum šziniŋ rizq-näsibi bilän tuğulidu. Ham hiyal qilğuçi bolma» dedi u qät°iy räviştä. U hätta hoşal bolup kätti vä maŋa alahidä mulayimliq bilän baqti. Uniŋ bu halitini kšrüp, mänmu «bäş baliniŋ anisi boluşmu asan ämäsqu» dedimdä, iç-içimgä patmay kättim.
Kšp štmäy bäşinçi pärzändimizmu duniyağa käldi. Һayatim biraz qelipiğa çüşüp, bayiqi eğir-külpätlik künlirim arqida qalğandäk bilinivatatti. Turmuş şaraitimizmu yaman ämäs. Balilirimniŋ qosiği toq, äŋli pütün degändäk. Tunҗimiz qiz bolğaçqa, umu residä bolup qaldi. Arilap «Yoldişim ändi bayiqi sät qiliqlirini taşlaydiğandu? Qizimiz kamalätkä toluvatidu. İçkän täğdirdimu šydä maҗra çiqirişni har elip qalar» däp jürüptimän. Äpsus, män hatalaşqan ekänmän. U yänä burunqi sänimigä çüşti. Һäqiqiti şuki, bu qetim uniŋ içişidin bizniŋ turmuş-täminatimiz helila tšvänläp, hätta bäzi päytlärdä nanğimu pulimiz yätmäydiğan bolup qaldi. Uniŋ üstigä erimniŋ içkän haraqliriniŋ qärizlirini demämsiz? İçkän çeğida märtligi tutup ketidiğan uniŋ qärizdar bolmiğan ätraptiki dukini qalmidi. Däsläp azdu-tola ozuq-tülüklärni qäriz beridiğan ularmu erimniŋ işlimäy, kündila mäs jürginini kšrüp, nandin başqa heçnärsä bärmäskä tirişidu. Һä, uniŋğa pisäŋ qilivatqan yoldişim yoq. U içivalğan küni šygä kirä-kirmäyla huddi düşminini kšrgändäk bizgä tegişip, huҗumğa štidiğan boldi. Buniŋdin balilarniŋmu jüräk-bağri ezilip, zedä bolup kätti. Dadisini kšrsä, beçarä balilirim kiridiğan tšşük tapalmay qalidu. «Qoysaŋçu, ularda turğan nemä guna? Tegişsäŋ maŋa tegişkin, ursaŋmu mana män!» däpmu kšrdüm. Kšnär ämäs.
Ailimizdiki äynä şundaq räsvaçiliq rasa ävҗigä çiqqan künlärniŋ biridä täsadipi uniŋ ağiniliriniŋ biri kelip qaldi. Uni kšrgän yoldişim tehimu ädäp, qilmiğan ätmigini qalmidi. Ähvaldin vaqip bolğan ağinisi «Boldi qil, äl-jutniŋ aldida uyat. Qiziŋmu çoŋ bolup qaldi, ätä-šgün koçiğa çiqidiğan gäp. Dostliriniŋ aldida üzini yär qilisänğu» däp qoymasmu, «sän maŋa äqil ügitidiğan kimdiŋ şunçä? Özäŋni bil, palançi-pustançi» däp ağinisini şunçilik haqarätläp kättiki, u «Män seni adämmekin desäm, iştkänsänğu» dedidä, burulup çiqip kätti. Meniŋ bu eytivatqanlirimni moşundaq ähvallarğa duç kälgän, yäni mäslär bilän bolğan «sšhbätlärni» beşidin štküzgänlärla yahşi çüşinidu, däp oylaymän.
Bir küni yoldişim ätigän ornidin turupla: «Maŋa qäyärdin bolsa, şu yärdin haraq tepip käl» däp vaqiraşqa başlidi. Män uniŋğa: «bizgiçu hazir dukandikilär haraq ämäs, nanni qäriz beridiğandin yaltaydi. İçidiğan sän, šzäŋ berip al» däp qoymasmänmu! Uniŋ hürpiyip kelip urğan şapiliğidin uçup çüştüm. Başqa närsä yadimda yoq. Һoşumğa kälsäm, ağriqhanida yatimän. Bu vaqiädin hävär tapqan aka-uka qerindaşlirim ävu «şirğa» aylanğan yoldişimniŋ biraz ädivini berip qoyğan ohşaydu.
Aridin kšp štmäyla u män yatqan palatiğa kirip käldidä: «Һaliŋ neçük? Qandaq boluvatisän?» deyişniŋ orniğa «Qaçanğiçä yatisän? Boldi šygä çiq, balilarğa egä bol» däp vaqiraşqa başlidi. «Sän meni šygä çiq dävatamsän? Ägär bilsäŋ, mänçu bu yärdä seniŋ «yahşiliğiŋdin» yatimän. Zerikkinimdin kelivalğinim yoq» dedimdä, tätür qarap yetivaldim. Ähvalimniŋ unçivala yahşi ämäsligigä kšzi yättimu, iş qilip, u başqa gäp qilmayla kätti. Öläymu, šçäymu ätisi ğiq mäs käptu. Uniŋ «çirayliq» qiliqliridin uyalğinimdin, dohturlarğa qolhät yazdimdä, ağriqhanidin çiqip kättim. Öygä kelip, bir çinä çay içmästinla, u «seniŋ qerindaşliriŋçu meni undaq qildi, mundaq qildi. Ularçu adäm uruşni bilmäydekän» deginiçä, meni urup-dumbalaşqa kirişti. Küç-quvitidin ayrilğan aҗizda qançilik җan bolsun? Yänä jiqilip, hoşumni yoqitiptimän. Buniŋdin qorqup kätkän balilar hoşnilar arqiliq «tez yardäm» çaqirtiptu…
Ağriqhanida yetip, «Bu maŋa nemä tartquluqtu? Qaysu-bir gunalirim üçün meniŋ hayatim munçivala gumrançiliqqa uçrap kätti? Erimdin tayaq yäp, tünügünla çiqip kätkän yärgä yänä qaytip kälginimni qara» desäm, špkäm šrülüp, šzämni basalmay qalimän. Äynä şundaq därt-älämgä çšküp oltarsam, bizniŋ palatiğa ikki-üç ayal kirip käldi. Ular meniŋ isim-familiyamni eniqliğandin keyin «Һädä, biz sizniŋ bu yärgä kelip-çüşüş hšҗҗätliriŋizni kšrüp, alahidä aldiŋizğa kelip oltirimiz. Ähvaliŋizniŋ eğir ekänligidin hävär tepip, sizniŋ näqädär bärdaşliqliğiŋizğa, yänä bir täräptin aliy bilimlik turup, äşu tiran, haraqkäş yoldişiŋizğa har bolup, štüvatqanliğiŋizğa häyran boluvatimiz. Şundaqla bir qetimla berilidiğan hayatni qädir tutmay, «Uyat ämäsmu? Qançä qilğan bilän balilirimniŋ atisiğu» degän yoqilaŋ ham-hiyallar ilkidä buniŋ hämmisini yoşurup jürgänligiŋiz äqlimizgä siğmayvatidu. Ändi siz maqul kšrsiŋiz, biz imkaniyitimizniŋ yar berişiçä, psihologiyalik җähättin yardäm kšrsitiş arqiliq, sizni häm ailiŋizni bu müşkülattin qutulduruş väzipisini hšddimizgä almaqçimiz. Asasiy mähsitimizgä kšçsäk, hazir җämiyitimizdä sizgä ohşaş därtmän, eriniŋ zorluq-zombiliğini tartivatqan kšpligän ayallarğa härtäräplimä yardäm beridiğan mähsus märkäzlär moҗut. Ularniŋ hizmitidin paydilinip, problemisini iҗabiy häl qilivatqanlarmu yetärlik. Biz sizgä toluq yardäm berişkä täyyar häm bu hizmitimiz üçün sizdin bir tiyinmu häq täläp qilmaymiz. Һä, sizgä azar berip, hätta bäş balisiniŋ anisini ayimiğan eriŋiz tegişlik җazasini alidu. Ägär u sizni hšrmät qilişni bilmisä, sizni aliqinida alma qilidiğan är çoqum tepilidu» dedidä, yänä kelidiğanliğini eytip çiqip kätti.
Bu sšhbättin keyin ävu ayallardin şunçilik uyulup kättimkin, šzämni duniyadiki äŋ tšvän adämdäk his qilişqa başlidim. Jiğlisam, jiğliğum kelidu. Ätisi maŋa içki işlar bšlüminiŋ hadimi kirip, erimniŋ üstidin ärizä yazsam, uni qamaqqa alidiğanliğini vä hazir undaqlarğa berilidiğan җazaniŋ eğir ekänligini eytti. Beşimğa härhil hiyallar kelişkä başlidi. Ärizä qilsamla, uniŋ pütkini şu. Balilirimçu? Һässinäy, bäş balamni demisäm…
Ahirida sšhbätdişim šziniŋ beşidin štkän moşu hataliqlirini qiz-kelinçäklirimizgä ülgä boluşi üçün izhar qilğanliğini eytip, šksüp-šksüp jiğlavätti.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ