Qädir tüni päzilätlik keçä

0
17 ret oqıldı

Muhtäräm qerindaşlar! Qädir tüni päzilätlik, katta, bärikätlik vä şäräplik keçä. Bu keçidä kšp yahşiliq vä aliy sovaplar tähsim qilinidu. Bu keçidä qilinğan ämällär başqa miŋ ayda qilinğan ämällärdin yahşi. Kimki Qädir tünidä Allahniŋ vädisigä işängän vä sovap ümüt qilğan halättä ibadät qilsa, u kişiniŋ ilgärki gunaliri mäğpirät qilinidu. Bu tünniŋ sovavidin mährum bolğan kişi kšp yahşiliqtin mährum qalidu. Bu tünniŋ sovaviğa erişkän kişi bähitlik bolidu.
Şuniŋ üçün Qädir tüniniŋ päzilitini, vaqtini, bu keçidä ibadät qilişniŋ hškümini vä qilinidiğan ibadätlärniŋ şäklini bilivelişimiz nahayiti muhim.

«Qädir tüni» degän sšzniŋ mänasi
Qädir tüni äräp tilida «Läylätulqädr», degän birikmä sšz bilän ipadilinidu. «Läyl» — «tün, keçä» degän mänani bildüridu. «Qädr» — «küç, miqdar, däriҗä, säviyä, qädir-qimmät, baha, orun, märtivä, şäräp, uluqluq» degän mänağa egä. Qur°an Kärimniŋ bu tündä nazil qilinğanliğiniŋ, bu keçini şäräpländürgänligini vä bu tünniŋ qädir-qimmitini aşurğanliğini ipadiläş üçün u keçigä juqarqi ikki sšz birikip isim bolğan. Bu sürä nazil boluştin burun u tünniŋ mundaq ismi yoq edi.

Qädir tüniniŋ päziliti
Allah taala mundaq däydu: «Biz Qur°anni häqiqätän şäbi qädridä nazil qilduq. Şäbi qädriniŋ nemä ekänligini bilämsän? Şäbi qädri (şäräp vä päzilättä) miŋ aydin artuqtur. Periştälär vä Җibriil şu keçidä pärvärdigariniŋ ämri bilän (ziminğa Alla täğdir qilğan) barliq iş üçün çüşidu. Şu keçä taŋ yoruğanğa qädär pütünläy teç amanliqtin ibarättur» («Qädr» sürisi, 1 — 5-ayätlär).
Demäk, Qädir tüni miŋ ayğa täŋ bolğan ekän, u bir insanniŋ šmridin 83 jilğa täŋ bolidu. Bir insan 83 jil ibadät bilän üzlüksiz mäşğul bolğan täğdirdimu, birimizniŋ Qädir tünini ibadät bilän štküzginimizniŋ sovavi Allah taalaniŋ därgahida 83 jilliq ibadättin ävzäldur.
Bu tünni Allah taalaniŋ raziliğini ümüt qilip ibadät bilän štküzgänlärgä periştälär taŋ atqiçä tohtimay salamätlik vä tinç-amanliq tiläp turidu. Bu arqiliq ular Allah taalaniŋ rähmiti, mäğpiriti vä päzil-iltipatiğa erişip, Allah taalaniŋ ğäzivi vä azavidin salamät qalidu.
«Päyğämbär äläyhissalam ramzan keçiliriniŋ ahirqi oni kirgändä, u keçilärni ibadät bilän štküzätti, «bu keçilärni ibadät bilän štküzüvalsun», däp ayallirinimu oyğitatti, bu künlär bilän bu keçilärdä adättikidin ziyadä ibadät qilatti, ibadät qilişqa belini çiŋ bağlatti» (Buhariy vä Muslim rivayät qilğan).
«Päyğämbär äläyhissalam ramzan eyida ibadätkä ramzandin başqa çağlarda kšrülmigän tirişçanliqlarni kšrsitätti. Ramzanniŋ ahirqi onida uniŋdin başqa çağlarda kšrülüp baqmiğan tirişçanliqlarni kšrsitätti» (Muslim rivayät qilğan).
Juqarqi hädislärdin Päyğämbär äläyhissalamniŋ Qädir tünini ibadät bilän štküzüşkä başqilarni tärğip qilipla qalmastin, šziniŋmu u keçini ibadät bilän štküzidiğanliğini, hätta buniŋğa alahidä tirişçanliq kšrsitidiğanliğini biläläymiz.
Muhtäräm qerindaşlar! Һämmimizgä mälum, Päyğämbär äläyhissalam biz üçün bir ülgidur. Şuniŋ üçün bizmu bu uluq vä bärikätlik keçilärni ğenimät bilip, Päyğämbär äläyhissalamdäk u vaqitlarni ibadätlär bilän štküzüşkä tirişayli. Bäzilirimizniŋ kšŋligä «Bu uluq künlär vä bu uluq keçilär štüp kätsä, yänä kelidu» degändäk hiyallar, tehimu toğrisi väsväsilär kelişi mümkin. Toğra, štüp kätsä, yänä kelidu. Lekin u çağda biz bu duniyada bolmasliğimiz mümkin!

Qädir tüniniŋ vaqti
Päyğämbär äläyhissalam mundaq däydu: «Qädir tünini ramzanniŋ ahirqi oniniŋ tağ keçiliridin izdäŋlar» (Buhariy rivayät qilğan).
Aişä räziyällahu änha mundaq däydu: «Päyğämbär äläyhissalam ramzanniŋ ahirqi onida etikapqa kirätti vä «Qädir tünini ramzanniŋ ahirqi onida izdäŋlar», dätti (Buhariy vä Muslim rivayät qilğan).
Juquridiki hädislärdin Qädir tüniniŋ ramzan keçiliridin bir keçä ekänligi, ramzanniŋ ahirqi oniniŋ tağ künliri 21, 23, 25, 27, 29-keçiliri mähsät qilinğan.
Bu keçiniŋ qaysi ayda vä qaysi on künniŋ keçiliriniŋ arisida ekänligi bayan qilinip, qaysi keçä ekänligi mälumsiz halättä qoyuluşi, bändilärniŋ bu uluq ayniŋ keçä-kündüzliridä, bolupmu ahirqi onida Allah taalağa kšpiräk taät-ibadät vä dua-tiläk qilivelişi üçündur. Şuniŋdäk, Allah taala җümä künidiki dua iҗavät bolidiğan saatni bizgä bildürmigän. Bumu kişilärniŋ dua iҗavät bolidiğan saatni tepiş üçün här vaqit dua qilişi üçündur. Ägär Qädir tüniniŋ vaqti, dua iҗavät bolidiğan saati eniq bildürülgän bolsa edi, kişilär Qädir tünidila ibadät qilişqa, şu saattila dua qilişqa tirişip, başqa vaqitlarda ähmiyät bärmigän bolatti.

Qädir tünidä ibadät qilişniŋ hškümi
Qädir tünini izdäş, uni taät-ibadät vä dua-tiläklär bilän štküzüş härbir musulman üçün mustähäptur (yäni qilsa çoŋ sovap bolidiğan, qilmisa guna bolmaydiğan iştur). Çünki dinimizda bir işni qilişqa käskin buyrulmastin tärğip qilinğan bolsa, bu u işni qilişniŋ mustähäp ekänligini kšrsitidu. Qädir tünini ibadät bilän štküzüşkimu käskin buyrulmiğan. Şuniŋ üçün bu keçini ibadät bilän štküzüşmu mustähäp hesaplinidu. Yäni bu tünni ibadät bilän štküzmigänlär gunakar bolmaydu, lekin bu keçidiki rähmät, mäğpirät vä çoŋ bärikätliridin mährum qalidu.

Qädir tünidä qilinidiğan ibadätlär
Päyğämbär äläyhissalam mundaq degän: «Kimki qädir tünini Allah taalağa işinip vä sovap kšzläp ibadät bilän štküzsä, uniŋ burunqi gunaliri mäğpirät qilinidu» (Buhariy vä Muslim rivayät qilğan).
Päyğämbär äläyhissalamniŋ Ayşä räziyällahu änhağa qädir tünidä mundaq däp dua qilişni ügitip qoyğanliği rivayät qilinidu: «Ya Allah! Sän äpu qilğuçisän, äpu qilişni yahşi kšrisän, meni äpu qilğin!» (Tirmiziy rivayät qilğan).
Bu hädislärgä asasän bu tünni ibadät bilän štküzüş, päriz namazlardin keyin küçiniŋ yetişiçä näplä namaz oquş, Qur°an Kärimni tilavät qiliş vä mänaliriniŋ üstidä pikir jürgüzüş, zikir-täsbih eytiş (subhanällah, älhämdulillah, Allahu äkbär, lä ilahä illällah), dua qiliş, sädiqä-zakatlarni ayriş, yatlişip kätkän uruq-tuqqanlar bilän šzara yarişiş qatarliqlarni kšrsitidu.

Qädir tüniniŋ bälgüliri
İmam ibni Һäҗär Qädir tünidä bolidiğan alamätlärni bayan qilip mundaq däydu: «Qädir tüniniŋ ätiginidä quyaş şolisiz çiqidu. İmam Ähmäd rivayät qilğan bir hädistä mundaq deyilgän: «Qädir tünidä asman tep-teç, süp-süzük bolidu, hava issiqmu ämäs, soğmu ämäs normal bolidu» (Ähmäd rivayiti).
Hulasiläp eytqanda, Qädir tüni päzilätlik, bärikätlik vä uluq bir keçä. Bu tünniŋ ismi vä hasiyätliri «Qädr» sürisidä (97-sürä) vä «Duhan» sürisiniŋ (44-sürä) 3-ayitidä bayan qilinğan. «Bäqärä» sürisiniŋ (2-sürä) 185-ayitidä bu tünniŋ ramzan keçiliridin biri ekänligigä işarät qilinğan.
Muhtäräm qerindaşlar! Ramzan eyida, bolupmu şu Qädir tüniniŋ aldi-käynidä qolidin kelişiçä ibadät qilğan, yoqsul-miskinlärni vä haҗätmänlärni yšligän, ğerip-musapirlarğa tamaq bärgän, jitim-yesirlarniŋ beşini siliğan vä rozidarlarğa iptarliq bärgän musulmanniŋ qilğan işlirini Allah taala härgizmu yärdä qoymaydu. Şuniŋ üçün ramzan eyiniŋ qalğan qisminimu ibadätlär bilän štküzüşkä, bolupmu Qädir tünini tepişqa alahidä tirişçanliq kšrsitäyli.
Bäzi insanlarniŋ «Qädir tünidä uhlimay oltarsa boldi», däp bu uluq tünni televizor kšrüp yaki bir yärgä jiğilip oynap, yaki šzara quruq paraŋ qilişip štküzüşi, šzini aldiğanliqtin başqa heç närsä ämäs.
Muhtäräm qerindaşlar! Ramzanda insanniŋ näpsi ğäplättin vä horunluq-boşaŋliqtin qutulup, ibadät mäydaniğa, taät bağçisiğa çiqidiğan vaqit, tillar Allatin käçürüm täläp qilidu, kšzlärdin yaşlar tškülidu, pak näpsilär Allağa üzlinidu, ibadätkä läzzät, qälblärgä hursänlik vä šmürgä bärikät bolidu. Buni ğenimät bilip, bu päzilätlik vaqittin paydilinip qeliŋ!
Yarmuhämät DANAHUNOV,
islamşunas.
Almuta şähiri.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ