Roza heyti mäyrimi

0
45 ret oqıldı

«Һeyt» — äräpçä sšz bolup, «täkrarliniş», «qayta keliş», degän mänani bildüridu. Һärbir millätniŋ mälum munasivätlärdä täbrikläydiğan heyt-ayämliri bolidu. Bu barliq җämiyättä bar än°änä. Çünki insan täbiiti mälum munasivätlik künlärdä toplişip, vaqitni hoşal-horam štküzüşni yaqturidu. Biz, musulmanlarniŋ heyti Roza vä Qurvan heytidin ibarättur. Musulmanlar bu heytlarniŋ mänasini çüşinişi, rohini his qilişi keräk. Çünki – bu İslam än°äniliriniŋ biri.
Päyğämbär äläyhissalam Mädinigä barğandin keyin, mädiniliklärgä: «Allah taala silärniŋ burunqi ikki heytiŋlarniŋ orniğa uniŋdinmu yahşiraq heytni almaşturup bärdi, qurvanliq küni vä roza heyti küni», degän (Äbu Davud 1134-hädis).
Roza heyti — roza tutqan musulman, ähli imanlarğa җanabi Allah täripidin äta qilinğan katta mukapat künidur. Bir ay Allah taalaniŋ ämri boyiçä kündüzi roza tutup, keçisi namaz oqup täqvadarliq qilişqa, šz näpsini tizginläşkä, Allahtin başqisiğa qul bolup qalmasliqqa eğir mäşiq elip berip, uni muvappäqiyätlik tamamliğan mšmünlär katta nätiҗigä erişkänligi üçün şat-horamliqqa çšmülüşi, täntänilik mäyräm qilişi – ularniŋ häqqidur.
Şähvaniy läzzätlärgä çšmgän, näpsiniŋ arqisidin jüridiğan, ählaqsizliq ovҗ alğan bu dävirdä pütün päzilätlärniŋ hemirturuçi bolğan täqvadarliqqa erişivalğanliği, näpis vä şähvätkä qarita qilğan җäŋdiki ğälibisi – mšmünlärniŋ bir-birini täbriklişigä ärziydiğan çoŋ ğälibidur. «Ayäm mubaräk bolsun! Allah qobul qilsun!» degändäk sšzlär bilän täbriklişiş, bu heytta qilinidiğan paaliyätlärniŋ muhimliridin biridur. Buniŋ iҗtimaiy roli alahidä. Sahabilarmu bir-birini «Allah bizdinmu, silärdinmu qobul qilsun!», — däp täbrikläşkän (Fäthul bari). Yänä bu künlärdä silä-rähim (tuqqandarçiliq) qilinidu, kişilär šzara adavätlirini käçürüp, salamlişidu.
Һeyt küni namazğa çiqqanda, җamaätlärniŋ top-top bolup: «Allahu äkbär, Allahu äkbär, la ilähä illällahu vällahu äkbär, Allahu äkbär välillähil hämd» däp tägbir eytişi, musulmanlar diyaridiki härbir koça-rästilärniŋ täntänä şatliğidin hali qalmasliği üçün җamaätniŋ namazğa barğanda bir koçidin, qaytqanda başqa bir koçidin qaytişi, heyt namizini çoŋ mäydanlarğa jiğilip oquşi, är bolsun, ayal bolsun (meçitta ayallarğa namaz oquydiğan mähsus җay bolğan halättä, biraq ayallarğa heyt namizini oquş vaҗip ämäs), çoŋ bolsun, kiçik bolsun, hämmäylänniŋ heyt namizi soruniğa qatnişip, umumyüzlük täbriklişi – bu uluq ğälibiniŋ şatliğini izhar qiliştur.
Roza heytiniŋ harpisi käç, yäni ramzanniŋ ahirqi küni kün oltarğandin tartip taki heyt namizi oqulup bolğiçä tägbir eytiş mustähäb bolidu. Һeyt namizidin keyin tägbir eytilmaydu, bu – muhim sünnätlärniŋ biri. Bu tägbir ünlük koça-bazar hämmä җaylarda eytilidu. Ünlük eytiştiki mähsät — İslam paaliyätlirini elan qiliş vä Allahni uluqlaşni izhar qiliş, şundaqla ğapillarni oyğitiştur. İmam Zohriy rivayät qilğan hädistä mundaq deyilgän: «Kişilär šyliridin çiqip namaz oquydiğan җayğa kälgiçä vä imam namazğa çiqqiçä tägbir eytişatti, imam namaz oquşqa çiqsa җim boluşatti».
Säid ibni Һaris rivayät qiliduki, Җabir ibni Abdullah raziyällahu änhuma mundaq degän: Rasulullah sallallahu äläyhissalam heyt namizidin qaytqanda yolni šzgärtätti (Sähihul Buhari 986-hädis).
Mšmünlär ramzanda dillirini yeŋiliğandin keyin, Roza heyttiki täbrikläştä juyunup, äŋ çirayliq kiyimlirini kiyip, içki vä taşqi җähättin toluq yeŋilanğanliğini izhar qilişidu.
Җabir ibni Abdullah raziyällahu änhuma rivayät qiliduki: Päyğämbär äläyhissalamniŋ ikki heyt vä җümä künidä kiyidiğan bir toni bar edi (İbni Huzäymä 3/132-bät, 1766-hädis).
Һäzriti Abdullah ibni Ömär raziyällahu änhuma heyt künidä äŋ çirayliq kiyimlirini kiyätti (Bäyhäqi «Sünänul kubrada» rivayät qilğan; 3/281-bät, 5938-nomer).
Şuŋlaşqa härbir musulman kişi heyt namiziğa çiqiştin burun äŋ yahşi kiyimlirini kiyişi keräk.
Bu ğälibiniŋ şat-horamliği namratlarğimu umumlişip, musulmanlar җämiyiti umumyüzlük täntänigä çšmüşi üçün heyt namizi oqulup bolğiçä pitir sädiqä ada qilinip, bu hoşalliqtin musulmanlar җämiyitidiki härbir şähsniŋ bährimän boluşiğa kapalätlik qilinğan.
Җanabi Allahniŋ musulmanlarğa qilğan märhämiti vä iltipatiniŋ җümlisidin bu heyt künidä roza tutuşni haram qilğandur. Bu şuni kšrsitiduki, Allah taala bu heyt künidä eğiz eçiş yaki açmasliqni insanniŋ šz mäyligä qoyup bärmäy, bälki uniŋğa eğiz eçişni mäҗburiy qilivätkän. Zohriy ibni Äzhär raziyällahu änhu azadgärdisi Äbu Ubäydtin rivayät qiliduki, u Qurvan heyti küni Ömär ibni Hättab raziyällahu änhu bilän billä bolğan edi. U heyt namizini hutbidin burun oqudi, andin җamaätkä hutbä sšzläp: «Äy, halayiq! Räsulullah sällällahu äläyhissalam silärni bu ikki kündä roza tutuştin çäkligän, biri —rozaŋlardin eğiz açqan (roza heyt) kün, yänä biri — qurvanliğiŋlarni yäydiğan (qurvan heyti) kün», — dedi (Buhari 5571-hädis. Muslim: 1137-hädis).
İslam ümmiti – pütün insaniyätkä qarita şarapätlik väzipini šz üstigä alğan ortahal ümmättur. Şuŋlaşqa hoşalliq, yeŋi çirayliq kiyim kiyiş, päzilätni qoldin bärmigän halda kšŋül eçiş, läzzätlik halal nazu-nemätlärni istimal qiliş qatarliq hayat läzzitidin šzini mährum qilmasliği keräk. Bu islam dinida şat-horamliqniŋ ibadät bilän bolğan munasivitini kšrsitidu. Bu mänani eniq izhar qiliş üçün bizniŋ ülgimiz Päyğämbär äläyhissalam ayäm künliridä häzriti Ayşä raziyällahu änha bilän billä häbäşlärniŋ (haram arilaşmiğan) oyunini kšrüp tamaşä qilğan. Һeyt künidä: «Yähudiylar bizniŋ dinimizda käŋçilik barliğini bilip qalsun, män käŋçilik dini bolğan İslam dini bilän ävätildim» degän (İmam Ähmäd «Musnädidä” rivayät qilğan 24899-hädis).
«Täqvadarliq – hapiliq çiray boluşta, qoşumini türüp jürüştä», – däp oylap qalğanlarmu İslam dininiŋ kšrsätmisidin jiraqlaşqanlardur, äksiçä «kšŋül açimiz», däp haram tamaşä, äyş-işrät vä israphorluq qilğanlarmu ohşaşla İslam dininiŋ kšrsätmisidin jiraqlaşqanlardur.
Ämäliyatta, ramzan — bir ay davamlişidiğan, qalğan 11 ay җäriyanida näpsini yeŋiş üçün bäkitilgän çiniqiş bolğaçqa, ramzan çiqip ketişi bilänla bir ay içidä qilip kelivatqan päzilätlärni taşlavetişkä bolmaydu, bälki bu päzilätlärni jil boyi hämra qilip meŋişqa toğra kelidu.
Ramzanda elip berilgän mäşiq – aşqazan mäşiği ämäs, bälki iradä mäşiğidur. Ramzanda tavlanğan bu iradä başqa aylarda çoqum šziniŋ çiniqqanliğini kšrsitişi, guna-mäsiyätlärgä yeqin kelip qalmay, ramzandiki päzilätlik käypiyatini saqlap qelişqa tirişişi lazim.
Biz ramzanniŋ kündüzi roza tutqan, keçisi namazda turğan barliq mšmün musulmanlarni bu çoŋ utuq bilän qizğin täbrikläymiz. Allah taala hämmimizniŋ rozilirimizni, namazlirimizni, zakat-sädiqilirimizni vä başqa ibadätlirimizni qobul qilğay. Ay ahirida häqiqiy şat-horamliqqa çšmüşimiz üçün hämmimizni җännitigä muyässär qilip, dozaqtin azat qilsun! Amin!

Rasul ŞAHİNOV,
Çeläk yezisidiki «Nurmuhämmäd» meçitiniŋ baş imami.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ