Qandaq ähvalda nesiyä berilmäydu

0
52 ret oqıldı

Һazir adämlärniŋ nurğun qismi bolmisimu, här halda kšpçiligi banklardin nesiyä elip, šz tirikçiligini qilivatidu. Äslidiğu pütkül duniya şundaq yaşaydu. Pärqi – här dšlätniŋ bank sistemisiniŋ šz qanun-qaidiliri moҗut. Qazaqstandimu şundaq. Mäsilän, ayrim banklar šzigä şundaq işäşlik bolğan heridarlarğa kütülmigän yärdin nesiyä bärmäsligi mümkin. Şähsän mäzkür qurlar muällipi şundaq ähvalni baştin käçürdi vä šzi muraҗiät qilğan bankniŋ nemä üçün şundaq qilğanliğini çüşinip kšrüşkä tirişti. Aldin-ala täkitläymizki, uniŋ säväpliri nurğun ekän.

Şšhrät MÄSİMOV,
«Uyğur avazi»

Mälum boluşiçä, härbir bank heridarniŋ alğan nesiyäni tšläp-tšlälmäsligini eniqlaşta šz sistemisiğa egä ekän, bu bolsa, täbiiyki, nurğunliğan amillarğa bağliq. Biraq nesiyä berilişiniŋ maqullinişiğa täsir qilidiğan mälum umumiy šlçämlärmu bar.
Mäsilän, Qazaqstan bankliriniŋ kšpçiligi šzliriniŋ nadir avtomatlaşturulğan programmiliriğa egä. Äynä şu programmilar, yäni skoringlar heridarğa nesiyäni beriş yaki bärmäslik mäsilisini häl qilidu. Täbiiyki, ularniŋ qarariğa nesiyä alğuçiniŋ maliyäviy ähvalidin elinidiğan faktlar täsir qilişi mümkin. Äynä şulardin äŋ kšp uçraydiğanlirini qarap kšräyli.
Mäsilän, nesiyäni tšläş qabiliyitini tästiqläydiğan kirim mänbäsi yoq, däyli. Ägär nesiyä alğuçi räsmiy kirimgä egä bolmisa, uniŋğa nurğun miqdarda nesiyä elişqa ümüt qilişniŋ haҗiti yoq. Biraq ayrim banklar räsmiy iş häqqi almaydiğan şähslärgä mälum miqdarda nesiyä berişi mümkin. Biraq bu ançila kšp ahça ämäs. Heridarda kirimniŋ boluşi toğriliq mälumat uniŋ şähsiy pensiya hesap-çotiniŋ kšçärmisi arqiliq eniqlinidu. Һämmimiz bilimizki, şähsiy hesap-çotqa här ayda işlävatqan heridarniŋ iş häqqidin bädäl çüşüp turidu. Nesiyä alğuçiniŋ räsmiy kirim mänbäsi äynä şuniŋ arqiliq eniqlinidu. Ägär keyinki aylarda iş bärgüçi hadimniŋ şähsiy pensiya toplaş hesap-çotiğa ahça ävätmigän bolsa, bankniŋ nesiyä bärmäsligi çoqum. Şuniŋ üçün pensiya fondiğa bädäl çüşüp-çüşmäyvatqanliğini vaqti-vaqtida täkşürüp turuşniŋ ziyini yoq, däp oylaymiz.
Ägär heridarda räsmiyläştürülgän nesiyä bolsa, uniŋğa yänä bir nesiyä berilmäydu, degän pikirlärmu moҗut. Bu yärdä ähval säl başqiçäräk Siz birnäççä nesiyäni räsmiyläştürgän boluşiŋiz mümkin. Äŋ muhimi, ularni yepiş üçün tšlinidiğan umumiy ayliq tšläm heridar kiriminiŋ yerimidin nurğun bolmasliği keräk. Bu kšrsätküç qäriz jüklimisi koeffitsienti, däp atilidekän. Uniŋğa päqät heridarniŋ räsmiy kirimila ämäs, bälki nesiyä alğuçiniŋ başqa maliyäviy ähvali – depozitlarniŋ vä başqa hesap-çotlarniŋ boluşi, kartiğa ahça ävätilgänligi vä näq pulsiz hiraҗätlär – täsir qilidu.
Yänä bir mäsilä – iş stajiniŋ azliği. Ägär heridar räsmiy işläp, ayliq maaşimu yahşi bolsa, biraq nesiyä alğuçi yeqindila, eytayluq, bir-ikki ay ilgirila işqa orunlaşqan bolsa, ayrim banklar işqa orunlişiş stajiniŋ tšvänligidin uniŋğa nurğun miqdarda nesiyä bärmäsligi mümkin. Mundaq faktmu pensiya hesap-çotiniŋ kšçärmisi arqiliq tästiqlinidu.
Gäp boluvatqan mäsilidä nesiyä tarihiniŋ naçarliğimu muhim rol' oynaydu. Yäni, nesiyä tarihi bankniŋ nesiyäni tästiqläp-tästiqlimäsligigä alahidä täsir qilidu. Ägär heridar vaqtida tšlälmäyvatqan nesiyälär bolsa, yeŋi nesiyäniŋ maqullinişi natayin.
Ändi nesiyä tarihi birnäççä nesiyä qärälidin ilgiri tšlängän yaki depozit eçilğan bolsa – yahşilinidu. Äynä şundaq bolsa, nesiyä alğuçi birnäççä ay štüp, bank aldidiki ähvalini yahşilavalidu.
Qiziq yeri, nesiyä tarihiniŋ bolmasliğimu nesiyä almaqçi bolğan adäm üçün yahşi ämäs ekän. Ägär heridar uzundin buyan räsmiy işläp, ayliq maaşimu yahşi bolup turup, bir qetimmu nesiyä almiğan bolsa, uniŋğa nesiyä berilmäsligi mümkin.
Banklarniŋ skoringiliq sistemisi nesiyä alğuçi toğriliq başqa faktlarnimu, mäsilän, uniŋ yeşini, baliliriniŋ sanini, šy-mülkiniŋ boluşini, başqimu nurğun mäsililärni hesapqa alidu.
Şundaq ekän, ägär siz banktin nesiyä eliş niyitidä bolsiŋiz, mäzkür materialda kältürülgän faktlarniŋ mälum däriҗidä mäslihät bolidiğanliğa işängümiz kelidu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ