Omaq muällim… ilğar seğinçi

0
59 ret oqıldı

Bügünki sšhbätdişimiz Omaq haҗim Sabitova, Kiçik Çiğan ottura mäktividä ustazliq qilğan peşqädämlärniŋ biri. U äsli bu jutqa kelin bolup çüşkän kündin başlap yezidiki qazaq ottura mäktividä qazaq tili vä ädäbiyati pänliridin 30 jilğa yeqin vaqit däris bärdi. Uniŋ hayat sähipilirini varaqlaymizkän, oquğuçi, student, muällim vä… seğinçi bolup ilğar atalğanliğiniŋ şahidi bolduq.

Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA,
«Uyğur avazi»

İlğar ustaz qandaqlarçä seğinçi bolup qalğanliği bizni qiziqturdi.
— Män bu jutqa kelin bolup kälgän künlärdinla šyümizdä näsillik, sütni kšp beridiğan siyirlarni baqtuq. Һeli märhum šmürlük җüptüm Turğanmähämät bilän ätigändä mäktäpkä barğiçä yäm-çšpini berip, seğip, padiğa haydaymiz, käçtä padiçi haydap kelidu. Mana şundaq šyidä siyir tutidiğanlar sütni kolhozğa štküzättuq. Meniŋ qurdaşlirim yahşi biliduki, u jilliri här ailidä birdin, ikkidin siyir bolidiğan. Sütini on tiyin, on bäş tiyindin štküzimiz. Kolhozdin süt jiğidiğan mähsus maşina bšlünüp, koça dohmuşlirida taŋ sähärdä bizni kütüp turatti. Şu jilliri egilik täräqqiyatini televiziyagä çüşiriş üçün jurnalistlar kälgän ekän. “İlğar seğinçi barmu?” desä, kolhoz rähbärliri meniŋ isim-familiyamni kšrsitiptu. Һeli esimda, u küni ätigändä birinçi däriskä aldiraş maŋsam, šygä ikki kişi kirip käldi.
“Seğinçi Omaq Sabitova moşu šydä turamdu?” däp soridi ular. Män haŋ-taŋ. Uquşsam, egiliktä šydin siyir sütini äŋ kšp štküzgän män bolup, ular fil'm çüşiriş mähsitidä kälgänligini eytti. Şundaq qilip, «Vkus parnogo moloka» hšҗҗätlik fil'miniŋ baş qährimani män bop qalğan edim. Һšҗҗätlik fil'mda ustazliq paaliyitimdiki šzäm äŋ yahşi kšridiğan Uluq Abay iҗadidin «Abay audarmaları» mavzusida därismu šttüm. U fil'm kšrsitilgändin keyin meniŋ kursdaşlirimdin kälgän hätlärni desiŋizçu? Hätlär demäkçi, biz şundaq hät-çäk yezişip, hal ähval sorişattuq, ta hazirğiçä şundaq arilişimiz. Һazirçu, härbiriŋlarniŋ qolida yanfon, haliğan yeriŋlarğa çapsanla hävär qilisilär, hätta çät ällärgimu šydä oltiripla hävärlişisilär. Bu moşu zamanniŋ yahşi bir yeŋiliği bolup qaldi. Mana şu çağda, yäni 1983-jili telefil'mğa çüşkän känҗä qizimmu hazir ustaz bolup işlävatidu. Aridin qançä jil štsimu, biz u jillarni seğinip äsläymiz. Män arqiliq yezidiki addiy ämgäk adämliri, taŋ sähär turup, käç yatidiğan ämgäkçan hälqimniŋ, şundaqla yeza ustaziniŋ hayat näpäsi namayiş qilinğan edi, — däp äslidi haҗim ana u jillarni.
Omaq hädiniŋ ata-anisi Tursun vä Zivänhan Sabitovlar Yarkänt täväsidiki Qaş yezisiniŋ turğunliridin bolup, moşu jutta «Yeŋi turmuş» kolhozini täşkilläp, uniŋ ihtisadini täräqqiy ätküzüş üçün pidakaranä ämgäk qilğan «stahanovçilarniŋ» qataridin bolğan ekän.
Ändi elimizgä nemis basqunçiliri besip kirgändä atisi Tursunmu җäŋ mäydaniğa atlinip, ğalibiyät üçün küräşti. Jutiğa aman-esän kälgän sabiq җäŋçi kolhoz räisimu boldi. Veteran keyiniräk, yäni 1954 — 1955-jilliri balilirini oqutuş mähsitidä nahiyä märkizi Yarkäntkä kšçüp käldi. Çünki u jilliri Qaş yezisida päqät başlanğuç sinip bolup, ottura bilim eliş şähärdila mümkin edi.
Ata-anisi «Oktyabr'niŋ 40 jilliği» kolhoziğa äza bolup kirdi. İlgärki räis ändi kšmüqonaq šstürdi. Bala-çaqisini oqutup, qatarğa qoşuş niyitidä qolidin qutluq kätminini çüşmidi. Aqivättä Tursun Sabitovmu ilğar dehanlar qataridin kšrünüp, 1962-jili Moskvadiki Pütkülittipaqliq häliq egiligi muvappäqiyätliri kšrgäzmisini ziyarät qilip, kümüç medal' bilän täğdirlängän edi. Zivänhan ana ikkisi 8 pärzänt tepip, qatarğa qoşti. Maqalimizniŋ qährimani Omaq şu säkkiz pärzäntniŋ känҗisi.
Omaq Sabitova bilimini Yarkänt şähiridiki S.M Kirov namidiki mäktäptä davamlaşturup, ülgilik tamamlidi. Biraq şu jillardiki täläp- qaidilärgä muvapiq, ikki jil işläp, andin keyinla oquşqa beriş ruhsät edi. Şuŋa Omaq Sabitova nahiyälik basmihanida härip tärgüçi bolup işläp, şuniŋdin keyinla baliliq armini – ustaz boluş mähsitidä Panfilov pedagogika uçiliöesiniŋ başlanğuç sinip muällimi bšlümigä oquşqa çüşidu. Mäzkür bilim därgahini äla bahalarğa tamamliğan u Abay namidiki Qazaq dšlät pedagogika institutiniŋ tarih-filologiya fakul'tetiniŋ qazaq bšlümigä qobul qilinidu.
— U jilliri institut rektori Uluq Vätän uruşniŋ veterani Malik Ğabdullin bolidiğan. Tärtip-intizam küçlük, män, addiy uyğur qizi qazaq bšlümidä, yänä kelip tarih-filologiya bšlümidä oqudum.
Omaq Sabitova uçiliöe vä institutta alğan näzäriyäviy bilimini ämäldä kšrsätti. Uniŋ härbir saviği oquğuçilarda çoŋ qiziqiş hasil qilatti. Ustaz mäktäptä qazaq tili vä ädäbiyati kabinetini bärpa qildi. Kabinetta Abay iҗadidin başlap zamaniviy şair-yazğuçilarniŋ äsärliri, kitap kšrgäzmiliri dit bilän bezändürülgän bolup, nahiyägä kälgän mehman äŋ aldi bilän näq moşu kabinetni ziyarät qilatti. Bügünmu mäktäp ustazliriniŋ täŋdin-tolisi uniŋ şagirtliri bolğaçqa, ustazi şäkilländürgän kabinetni kšz qarçuğidäk saqlap kälmäktä.
Peşqädäm ustaz talay jil mäktäp mudiriniŋ oqutuş-tärbiyä işliri boyiçä orunbasari hizmitini atqurdi. Bolupmu tälim-tärbiyä işlirini yahşilaşqa alahidä küç saldi. Nätiҗidä uniŋ pedagogikiliq mahariti käŋ tärğip qilinip, šzi vilayätlik seminarlarda ilmiy dokladlarni oqudi. Mana şundaq šz käspini җan dili bilän sšygän ustaz «Metodist-ustaz» namini elişqa sazavär boldi.
Omaq Sabitovaniŋ yänä bir paaliyiti, u häliqniŋ işänçisigä erişip, yättä qetim yeza keŋişigä deputat, on ikki jil häliq sotiniŋ äzasi boldi, yezidiki ayallar keŋişini başqurdi.
Kiçik Çiğan juti häqqidä soriğinimizda, Omaq haҗim tohtimay sšzlidi. Jutni bärpa qilğanlardin başlap, hazirqi kündä kim nemä işlarni qilivatidu, hämmini aldirimay eytip bärdi. Çünki šmürlük җüpti Turğanmähämät aka jigitbeşi bolup, jut başqurğanda ustaz-ana yeqindin yar-yšläk bolğan edi.
Panfilov nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ