Һayattur — deŋiz, šzäŋ — bir kemä

0
308 ret oqıldı

Täbiätkä muraҗiät
O täbiät, nemä şunçä gšzälsän,
Aram berär bu dilimğa šzäŋsän.
Anam käbi päpiläysän bir illiq,
Pärzändiŋniŋ yä muŋini bilämsän?

Qulaq salğin saŋa eytay sirimni,
Tallavaldim şuŋlaşqa bir qiriŋni.
Äşu qirda şamalliriŋ uçarsun,
İçimdiki ränҗişimni, kirimni…

Täğdirdinmu — šzämdinmu säzmäymän,
Bu sirimni bir šzäŋgä sšzläymän.
Biraq moşu štüvatqan künlärgä,
Çidaymänu, hä bäzidä tšzmäymän.

Qandaq çiday qariğinä ätrapqa,
Äzizlirim tarap kätti yan-yaqqa.
Mehirsirap yalğuzluqta štär kün,
Tälmürüştä yol tutqanğa män yaqqa.

Seğinişta, änsiräştä jürimän,
Didar izdäp, tola hiyal sürimän.
“Dayim billä bolsam” degän җanlarni,
Miŋ bir äpsus, anda-sanda kšrimän.

“Kšŋül yeqin” degän bilän biraqta,
Jürimizğu kšrüşälmäy jiraqta.
Qeyiqlirim kšk deŋizğa tarqitip,
Qalğandäkla šzäm yalğuz qirğaqta.

Qandaq tšzäy monu tätür zamanğa,
Yahşi bozäk boluvatsa yamanğa.
Qulaq salar adäm barmu, qariğin,
Һäqiqätni izdäp qilğan davaŋğa?

Ğuvalaşti adalätlik kšzliri,
Kekäç boldi häqiqätniŋ sšzliri.
Җallatlarçä šltürüşüp kšŋlüŋni,
Qazi bolup hšküm qildi šzliri…

Moşu zaman hämminila šzgärtti,
Siliqnimu qopal qilip sšzlätti.
Tünügünla äl ğemida jürgänni
Beğäm qilip, paydisini kšzlätti.

Suslaşqandäk dost-buradär mehrimu,
İlliq ämäs muamilä-çehrimu.
Sezilidu štkür bolup kätkändäk,
Düşmänlärniŋ saŋa çaçqan qährimu.

Çüşkändäkla adäm qädir-qimmiti,
Һäҗäp ärzän bahalinar himmiti.
Sehi qolda quyup jürgän mehrini,
Behil bolup, dilğa ayap temitti.

Äy, adämlär, nädin şunçä šzgiriş,
Qiyinlişip kättimu yä kün kšrüş?
Besilğandäk ändi biraz därdimmu,
Sävir boldi täbiätkä sir bšlüş.

O, täbiät, seniŋ yeşil gül-maysäŋ,
Oylirimni qilip qoydi muҗässäm.
Pärzänt bolup sirlirimni eytqanda,
Anam bolup, rähmät, eqil ügätsäŋ!..

Kim bar
Monu duniyadin kätmigän kim bar,
Tärki duniyağa patmiğan kim bar?
İkki aləmdin orun tapalmay,
Arida jürüp qatniğan kim bar?
Җännätu yaki dozaqta bolğay,
Ahiri berip yatmiğan kim bar?!..

Baqi alämgä ketiştin aval,
Һämmä işini rätligän kim bar?
Paniğa yänä qayta orilip,
Baqini eytqin, sätligän kim bar?
Dozaqqa layiq šmür sürsimu,
Beyiştin orun äpligän kim bar?!..

Yaridar quş
Kšŋülsiz küzniŋ käldi künliri,
Jiraqlap kätti quşlar ünliri.
Uçalmay qalğan yaridar quşniŋ,
Һäsrättä štär küni-tünliri.

Bayquş nailaҗ kškkä baqidu,
Atäş bağrini yärgä yaqidu.
Jiraqlap kätkän topini kinäp,
Muŋluq kšzidin yaşlar aqidu.

Armini boldi sšygän šlkisi,
Yaqa jutlarda kälmäs šlgisi.
Sunuq qanatni qeqip häläk u,
Ana diyarni kelip kšrgüsi.

“Şükri” degin
Mänziligä yetälmästin teşiqap,
Yolda yatqan tulparlarni kšrgänsän?
Burda nanğa qoli yätmäy eçiqap,
Häyir sorap turğanlarni kšrgänsän?

Sunup qanat, kškkä pärvaz etälmäs,
Yärdä jürgän quşlarnimu kšrgänsän?
Oylap kšrüp šz haliŋni, bir näpäs,
Şu künüŋgä “miŋ qat şükri” degäysän.

Yaşlarğa
Җür°ätsizlär tursa çättä — girväktä,
İntilğan hop näq mäydanğa kirmäkkä.
Märdaniçä yaşaş üçün hayatta,
Yärgä ämäs, küngä beqiş keräktä…

Şuŋa kelär keläçäkni kšzlätkim,
Külümsiräp ilham bilän sšzlätkim.
Oçuq asman, dağdam yollar bar tehi,
Ümüt bağla, kšzqaraşni šzgärtkin…

Yalğuz beşiŋ aramiğa kerilmä,
Äyşi-işrät, väsväslärgä berilmä.
Äl ğemini, hur hayatni kšzligin,
Äşu yolda küräş qilğin, erinmä.

Äsligin
Kün štmigi kätti bäkmu täslişip,
Oltirimiz mahtinişip, bäslişip.
Keläçäkni reҗilisä bu yaşlar,
Ötkän künni jürimiz biz äslişip.

Äsläp šttuq kätkän yaşliq künlärni,
Täğdim qilğan kimlärgidu güllärni.
Arman bilän hayaҗanda kiniduq,
Jiraq qalğan, lekin yeqin ünlärni.

Mäyli jillar qoruq salsun üzlärgä,
Ötkän zaman qaytilansun sšzlärdä.
Äskä alsaq gül yaşliqni bir zaman,
İlham oti yanidekän kšzlärdä.

Qançä sirlar qaldi tehi eçilmay,
Çaşqa bolup aldimizğa çeçilmay.
Sir sanduqta qaldi talay isimlar,
Qalğan üçün täğdirimiz çetilmay.

Biri kätti ana juttin jiraqqa,
Ökünmäydu täğdirigä biraqta.
Qançiliri seğinidu sirtidin,
Ohşitişip jutni šçmäs çiraqqa.

Äslä dostum, äsligin şu künlärni,
Säylä qilip jürgän aydiŋ tünlärni.
Uruğini ündirälmäy arzulap,
Puriğini kinäp jürgän güllärni.

Änsiräş
“Aptap urmisun, avayla balam”,
Dəp ənsirəttiŋ, əzizim anam.
Ändizä sänsiz issiqlar tamam,
Aptapta toŋlap jürimən haman…

İssitmas boldi quyaşniŋ təpti,
İssiş sezimim sən bilən kətti.
Җudaliq qişi toŋlatqan soği
Muz bolup ahir jürəkkə yətti.

“Qişniŋ soğidin pəhəs bol, balam,
Tapiniŋ hərgiz bolmiğay yalaŋ”,
Dəp ənsirəştə štətti qişim,
Əndi soğlarda kšyimən anam…

Səndin ayrilip kšygən bu jürək,
Öçməsla bir çoğ — kšyigi bšlək.
Soğdimu anam jürimən pişip,
Sənsiz esimdin adaşsam keräk…

Kona šy derizisi
Räŋmu-räŋlik güllär unda bolatti,
Һätta kirip kepinäklär qonatti.
Arminimniŋ nişani däp jürigim,
Päqät äşu derizini tonatti.

Ketälmättim tüvini miŋ aylinip,
Qandaq ketäy u arzudin qayrilip.
“Äşu güllär nädidur?” däp jürigim,
Muŋlinidu bügün kšrüp zarlinip.

Bu derizä ohşar edi baraŋğa,
Gül çeçigi bšlär edi aramğa.
Bügün sürlük šŋkür ohşaş derizä,
Quçiğini yeyip turar boranğa.

Öy buzulup, qaptu päqät tamliri,
Ğuyuldaydu unda soğrun şamili.
Qamqaq bolup dügläp kätkän bähitni,
Yoq ohşaydu qayturuşniŋ amili.

Va, jürigim, muŋlanmiğin, muŋlanma,
Sävdayi bop aynip ketiş oŋayla.
Keläçäktin ägär ümüt bolmisa,
Ötmüşümni çiŋ bağaşlap qalayla…

Yoqlaŋlar
«Meni yoqlap qäbirstanğa barmaŋlar»,
Däydu şair, nahşisida zarlinip.
Nädin päyda, oyda undaq armanlar,
Öttimu yä bu hayatta harlinip?

Qäbirstanğa berip çoqum yoqlisun,
Qädri tursa pärzänt üçün navada.
Baliliri berip,qur°an oqusun,
«Җan atam» däp, iman tiläp duada.

Barsun unda güllär tutup nävrisi,
Җan bovisi, botlaq qilip kštärgän.
Taşlanmisun şairlarniŋ qäbri,
Älniŋ qälbi şair bilän kškärgän.

Qardäk bassun şairlarniŋ qäbrini,
Äzizliri qoyğan aŋa güldästä.
Bilgän durus şairlarniŋ qädrini,
Äŋ ävzili, ular barda – šlmästä!

…Topriğimni qoray besip kätmäskä,
Yoqlap meni qäbirstanğa beriŋlar.
Bar šmrümni atiğan män silärgä,
Maŋimu az vaqtiŋlarni bšlüŋlar!

Ana qädri
Tirigidä yetiş keräk anilarniŋ qädrigä,
Nä qimmiti qoyğan gülniŋ keyin berip qäbrigä.
Oltarğanda gülni tutqan anaŋ šyniŋ tšridä,
Huş bolmiği yalğan gäpqu gülüŋ purap gšridä.

Tirigidä şu anaŋni kütüvalğin razi qip,
Kälmäskä u ketip qalsa, qayturuş yoq haza qip.
Taraziniŋ bu yeqida tursa ägär nur anaŋ,
Basalmisun toplaşsimu u yeqiğa bar җahan.
Yoqimisun desä kimki äl aldida qädrini,
Aqliğusi bu duniyada anisiniŋ äҗrini.

Balilirim
Pärzäntlärniŋ utuqlarğa yätkini,
Bäzilärdin qalmay ozup kätkini.
Allah bärgän bärikät häm ularniŋ,
Özliriniŋ mehnät-äҗir ätkini.

Dayim şundaq pikir qilip oylaymän,
Pähirlinip, män ularni qollaymän.
Amma şunda ülüşüm bar meniŋ däp,
Bir qiziği, mahtinipmu qoymaymän.

Äpsus, ular yollirida putlaşsa,
Kamçiliqlar müҗäzidä uçraşsa.
Män šzämni çoŋ gunakar sanaymän,
Amitini gär qolidin uçarsa.

Äyipläymän, šzämni gah sškimän,
Hapa bolup san hiyalğa çškimän.
Hatarimni tapsam, bolup hiҗalät,
Kšrünälmäy älgä hätta mškimän.

Kštirilär nomustin qan besimim,
Qozğilidu jürigimdä kesilim.
Balilarniŋ bähti tenäp qalğini,
Yatsam gšrdä — beşimdiki kesigim.

Tügäl ada bolmisa bar pärzim,
Pärzäntlirim aldida şu qärzim…

Baştin oyliğin…
Özi üçün härkim saqliq, amät-bähit tiläydu,
Һeçbirsini amma heçkim, täyyar qilip bärmäydu.
Yahşi niyät, izgü mähsät, adil ämgäk bolmisa,
Armanliriŋ seni izdäp, orunlinip kälmäydu…

Kimniŋ bolsa mahtiğidäk, durus hulqi-müҗäzi,
İbrät bolsa šzgilärgä sağlam hayat tärizi,
Salamätlik, utuq-amät, izzät-hšrmät şularda,
Ada bolsa äl aldida adimiylik pärizi.

Äŋ ävzili, šz künüŋni šzäŋ baştin oyliğin,
Mehnät qilip utuqqa yät, äl halisa toyliğin.
Sän šzäŋgä nişan qilğan boysundurar çoqqini
Näzäriŋdin bir päs hätta untup, çättä qoymiğin.

Bilgän durus šzginiŋmu häm šzäŋniŋ qädrini,
Täŋpuŋ qilip täpäkküriŋ hämdä jüräk ämrini.
Ğalibiyät häykilini tärlär tšküp bärpa qil,
Yoqliğiçä puşaymanda mäğlubiyät qäbrini…

Sorap jürgin sän šzäŋniŋ bolmişiŋni, kimligiŋ,
Täkäbburluq bilän härgiz “Män” demä yär kindigin.
Yahşiliqqa intil dayim, yatqa qilma hiyanät,
Düşminiŋgä muş täŋlimäy, dostluq yolğa ündigin.

Bulutlarni sayä kšrüp, mäzä bolup aldanma,
“Mänsivi häm küçi bar” däp nainsapqa yallanma.
Ötkünçidur hämmisila bir kün štüp ketidu,
Qaldurmastin hätta saŋa äsligidäk yaldama…

Armanlar
Armanlirim jiraqlarğa taşlaydu,
Tinmay meni qäyärlärgä başlaydu.
Täğdir ägär çiqarmisa pärmanlar,
Miŋ tirişsam maŋa işik açmaydu.

Oylap kšrsäm uniŋ çekit-peşini,
Qozğaydu kšp soallarni yeşimi.
Kitaplarniŋ içi tehi oqulmay,
Mahtimaskän bir qarapla teşini…

Aqarsimu mäyli, dostum, çeçimiz,
“Aman bolsun!” däyli – äziz beşimiz”.
Kšyüvatqan nemä bardi hazirla,
Asta-asta hämmä işni yeşimiz…

Lekin, lekin ketip barar yeşimiz,
Düglämdekin šrgä ändi teşimiz?

Qerindaş
Təŋ təvritər jüriginiŋ tarini,
Tšksəŋ aŋa sən diliŋniŋ zarini.
“Kerindaştin qarnim tatliq» deməstin,
Bšlüşidu senin bilən barini.

Ataŋ bilän anaŋdin u yaldama,
Özgilärgä häväs qilip aldanma.
Qerindaşniŋ qädrin päqät bilmäydu
Vijdani yoq, imani yoq nadanlar.

Quşlar
Quşlar-quşlar kšk asmanda pärvazda,
Hiyallirim silär taman ketidu.
Sayrisaŋlar san hil türlük avazda,
Muŋliriŋlar jürigimgä yetidu.

Silärgä män ohşitimän bäzidä,
Ötkän šmür, ketip barğan jillarni.
Balilirim kšz aldimğa kälgändä,
Qiyas qildim näq silärgä ularni.

Һäy, quşlirim egiz uçuŋ här zaman,
Hävärdar bop biriŋlardin biriŋlar.
Amma ästin çiqarmastin heçqaçan,
Ugaŋlarni pat-pat yoqlap turuŋlar…

Tšrkün
Tağlar eşip, mazar atlap kälgändim,
Quda jutqa täbrik elip çoŋ toyğa.
Mehman bolup kšŋlüm yayrap külgändim,
Çiqip baştin bir däqiqä ğäm-oylar.

Külümsiräp yeqinlaşti bir momay,
Kelivatqan topidin u üzülüp.
Yadim meniŋ pay-petäktu tonalmay,
Ötti oydin tonuş üzlär tizilip.

Ötkän jillar qoruqlarni siziptu
Seriq räŋni hämra qilip üzigä.
Telinişni aşkarä qip yeziptu
Tälmürüştin haduq yätkän kšzigä.

Җüp kšzliri yelinğandäk bilindi,
Soriğanda «Qaysi juttin käldiŋ?» däp.
Yaş tamçisi kirpigigä ilindi
«Biz täräptin ämäskänsän, — degäç, — “häp”.

“Kšp ämäsqu Avat-Ğalҗat arisi,
Balam, bälkim, Ğalҗattimu bolğansän?
Sän šzäŋçu kim degänniŋ balisi,
Ğalҗattiki Änvärҗanni tonamsän?».

Üni çiqti bšläkçila ümütvar,
Qollirimni tutti momay betaqät,
Bar hiyalim Ğalҗat taman intilar,
Äslälmidim u kişini män päqät.

«Һäҗäplänmä, oğlum, Ğalҗat — tšrkünüm, —
Dedi momay jiraqlişip qeşimdin.
Seğinişta štär meniŋ här künüm,
Ayrilğaçqa ana juttin yeşimdin».

Momay barar qädämliri almişip,
Yärgä besip qalaymiqan izlirin.
Män turimän kšzümgä yaş yamişip,
Äskä çüşkäç çättä jürgän qizlirim.

Bir kün ketip bu panidin baqiğa,
Qaldurimiz artta ğämni-külkini.
İkki duniya aram bolmas җenimğa,
Arman bolsa qizim üçün tšrküni…

Üzülmäs ümüt
Һayattur – deŋiz, šzäŋ – bir kemä
Üzüşni ärkin izdigän dayim.
Dähil boluşniŋ qiziği nemä?
“Üzsun” dedimdä qilmastin vayim.

Şuŋa kemämdin üzülüp qaldim,
Yandap üzüşkä bolmay ilaҗim.
Özämni çäksiz muhitqa saldim,
Yaşaş yoq ändi maŋa hatirҗäm.

Kemäm üzidu dolqunlar yerip,
Һä, män qirğaqta künümgä tšzmäy.
Arman güllirin jürimän terip,
Äşu kemidin ümütüm üzmäy.

Ay vä yultuzluq asman astida,
Kemini çayqar häyvätlik boran.
Dolqunlar uni šrüş qästidä,
Qaytişi birla Allahqa ayan…

Altun küz
Qäläm tuttum, mädät bärgin, ya pirim!
Yazay şeir küzgä eytip apirin.
Bir mädhiyä qilip qoyay bu küzni,
Dilğa yätsä ägär degän gäplirim.

O, altun küz, çäksiz seniŋ dšlitiŋ,
Mäyrämliriŋ — qädriŋ aşar mšritiŋ.
Sehilarçä çiqardiŋ sän royapqa,
Danlar terip, bağ qilğanlar ümütin.

Qayta-qayta yaratqanğa däp şükür,
Һosul alğan eytar küzgä täşäkkür.
Män yazimän kelär qiştin änsiräp,
Җanla bolsa, tepilar däp täpäkkür…

Ötär
Minut štär, saat štär, kün štär,
Şu tählittä mümkin talay jil štär.
Äzrailniŋ içi puşup bir küni
Kirip kelär «Qolliriŋni, — däp, — kštär!».

Bolmas tayliq tähir-muddät elişqa,
Para berip yänä bir jil qelişqa.
Toğra kelär hesap-çotni çiqarmay,
Alğa çüşüp ilaҗisiz meŋişqa.

Dälälmäysän: «Meniŋ işim qalğandi,
Monusi rast, yä monusi yalğandi.
Kšz jumuşqa tehi vaqtim kälmidi,
Mäŋgülükniŋ dorisini salğandi».

Yeşip taşlap üstüŋdiki tonuŋni,
Qaldurup sän bala-çaqa, qomuŋni,
Täğdiriŋgä tän beripla turisän,
Tiziŋ püküp, qoşturup qoş qoluŋni.

Öttuqmu yä bu hayatta sšrülüp
Yaki jürduq mal-duniyağa kšmülüp,
Bäribirla hayat tari üzülüp,
Ketimizğu qara yärgä kšmülüp…

Şuniŋ üçün dostlar durus yaşap qal,
Äqliŋ bilän jürigiŋgä qulaq sal.
Öziçila kälmäydiğu bähitmu,
Kütüp yatmay, ämgäk etip bol halal.

Qelip hayat dohmuşida pütkändin,
Aylap-jillap yeşil räŋni kütkändin,
Һayat bäzän mänilik vä kšrkämdur,
Qizil, seriq räŋni urup štkändin.

Yeqiniŋğa yšläkçi bol, tüvrük bol,
Dostlar üçün štidiğan kšrük bol.
Lekin şuni ästä tutqin, düşmängä
Һärgiz aҗiz kšrünmigin – sürlük bol.

Jugaçlarni bozäk qilar hämmisi,
Kelär huddi poŋzäk qilip täpküsi.
Haliğanda tizip qoyup pokäygä,
Halimisa tšvän-edän ätküsi.

Bäzilär bar – täşmäy qanni içidu,
Tirigiŋdä kepiniŋni piçidu.
“Çaŋ qağam” däp qondursaŋ gär beşiŋğa,
Beşiŋda ot kšysä jiraq qaçidu.

Aq kšŋülni “qara” däydu çüşänmäy,
Guman qilip rast sšzüŋgä işänmäy.
Nadanliqta aq-qariğa yätmästin,
“Put qoluŋni, – däydu, – çirmap-kişänläy”.

Şuŋa däymän yaşaş üçün tirişqin,
Eğirçiliq kälsä, tinmay çelişqin.
Başqa qandaq muhim iş bar adämgä,
Adämlikni mäŋgü saqlap qeliştin?

Qimmitim
Kona jilniŋ ayaqlaşsa dämliri,
Yeŋi jilniŋ başlinidu ğämliri.
Qarimaqqa šmür bir hil štsimu,
Särhil ekän bu jillarniŋ härbiri.

Biri kelip yšläp qoyar beşiŋni,
Yänä birsi kšp aqquzar yeşiŋni.
Tirikçilik eqimiğa sep qoyup,
Elip ketär tuydurmastin yeşiŋni.

Kätkän jilğa eçinmaymän äsli män,
Ular meniŋ bayliğimdur — äslimäm.
Moşu küngä tügün qilip äkälgän,
Bir šzämgä taliq meniŋ däsmiyäm.

Ötkän bolsa dost-yarängä himmitim,
Bolsa ägär äl içidä hšrmitim.
Mändin keyin guvanamä bolğusi,
Şu däsmiyäm — äsli meniŋ qimmitim.

Özäm bilän
Şatliğimğa şerik bar,
Därtlirim šzäm bilän.
Bolmas ekän därtlärni
Bšlüşüp kšrgän bilän.

Җudaliqniŋ därtliri,
Һär җayda šzäm bilän.
Eğir ekän şärtliri:
Ölüş yoq šlgän bilän…

Tirik šlüp boldum män,
Sandilip jürgän bilän.
Beçarä – män, solduŋ – sän,
Qaytmidiŋ kšygän bilän.

Täŋ muŋup štälmidim,
Arzulap sšygän bilän.
Jüräktin jütärmidim,
Sšyginim šlgän bilän!..

Һiҗran
Ataŋ šlsä anaŋkän silaydiğan beşiŋni,
Anaŋ šlsä hämrayiŋ sürtidekän yeşiŋni.
Uniŋdinmu ayrilip därtkä içiŋ tolğanda,
Bala-çaqa, qerindaş çšl qilmaskän qeşiŋni…

Säkparä bop ğemiŋdä štidekän künliri,
Oyi birla seniŋda uyqa qaçqan tünliri.
Hiҗil bolup çiqidu yetälmisä yeniŋğa,
Seğiniştin ularniŋ jiğlamsirap ünliri…

Miŋ bir şükür äyläymän balilirim bariğa,
Şular mehri davakän jüräktiki yariğa.
Qançä qilsun va lekin basalmaskän, bilginim,
Üzülgänniŋ kšyigin ohşap dutar tariğa…

Käptirim
Qar käbi yazda yaqqan,
Çaqmaqtäk qişta çaqqan,
Taşlardäk suda aqqan,
Gaŋgiratqan käptirim.

Şamaldäk yälpüp štkän,
Arzudäk äsir kütkän,
Säraptäk aldap jütkän
Uçup kätkän käptirim.

Qilğan bilän nesihät,
Qaldurmiğan väsiyät,
Kšzi tolğan hissiyat,
Armini kšp käptirim.

Yezip kündä därtlirim,
Hätkä toldi däptirim,
Arman štkän päytlirim,
Qayan kättiŋ käptirim?!?

Oqup kšrsäm hätlirim,
Tola ekän “häplirim”,
Ulğaytidu därtlirim,
Qonğan yeriŋ käptirim.

Uçup mäŋgü kätsäŋmu,
Jürigimdin kätmidiŋ!!.
Qoşaq qetip käptirim,
Seni här kün äslidim,

Bir Allamla bilidu,
Künüm qançä täsligin…

Qurvanҗan MOLOTOV.
Avat yezisi, Uyğur nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ