Qazaqstan demokratiyani küçäytmäktä

0
250 ret oqıldı

D.Tramp AQŞ prezidenti lavazimiğa kirişkändin keyin pütkül duniya hškümätlirigä demokratiyalik islahatlar vä ärkinliklärni, adalätlik qädriyätlirini alğa sürüşniŋ haҗät ekänligini oçuq täkitligän edi. Bu häqqidä London säyasiy täqiqatlar märkiziniŋ çoŋ ilmiy hadimi Djessi Djeyn Daff täkitlidi.
Djessi Djeyn Daff 2020-jili D.Trampni qollaş kampaniyasi dairisidä «Veteranlar Tramp üçün» vä «Ayallar Tramp üçün» konsul'tativ keŋäşliriniŋ hämräisi bolup saylanğan edi. «Buş dävridin kelivatqan «Millät quruluşi» şiari astida demokratiyani küçäytiş üçün dšlätlärniŋ içki işliriğa arilişiş vaqti hazir tarihta qaldi. U dšlätlär vä ularniŋ liderliri šzliriniŋ dšlät organlirini demokratiyaläştürüş üçün šzliri çarilärni qobul qilidiğan sistemini şäkilländürdi. Äynä şundaq härikätlärni räğbätländürüş Prezident täklip qilğan äҗayip uslub. Märkiziy Aziyadiki Qazaqstan dšliti buniŋğa yarqin misal bolalaydu. Ular keyinki jillarda җiddiy demokratiyalik islahatlarni ämälgä aşurdi. Eniq eytsaq, Prezident D.Tramp 2018-jili yanvar'da Qazaqstanniŋ sabiq Prezidenti N.Nazarbaevni Aq šydä yahşi kütüvaldi. Mämuriyätniŋ Qazaqstanğa bolğan munasiviti alahidä. Çünki bu dšlät säyasiy җäriyanlarda demokratiyalik islahatlarni jürgüzüş niyitini kšrsätmäktä. Biyil avgustta Qazaqstandiki yetäkçi partiya Nur Otan partiyasi säyasiy praymeriz štküzüş harpisida äҗayip demokratiyalik protokollarni tästiqlidi. Ular oçuq vä säyasiy riqabätni räğbätländüridu, säyasiy җäriyanlarda grajdanliq paaliyätçanliqni aşuridu, yaşlar vä ayallar üçün imkaniyätlärni yaritidu. Prezident Q.Toqaev Parlament oppozitsiyasi bilän islahatlarni muhakimä qildi. Qazaqstanniŋ tarihida däsläpki qetim praymeriz štidu. Bu yetäkçi partiya namzatliri bilän җämiyättiki grajdanlarniŋ šzara härikitini yenikläştüridu. Namzatlar arisidiki riqabätçilikni räğbätländüridu. Şundaqla däsläpki qetim namzatlar arisida oçuq pikir talaşlar štidu. Uni barliq grajdanlar kšridu. Bu šz novitidä avaz bärgändä salmaqliq qarar qobul qilişqa imkaniyät yaritidu. Däsläpki tallaş üçün kvotilar sistemisiniŋ kirgüzülüşi Qazaqstanda jürgüzülüvatqan demokratiyalik islahatlar vä täräqqiyatniŋ kšlämini namayiş qilidu. Däsläpki qädämdä namzatlarniŋ 30 payizi ayallar boluşi, 20 payizi yaşlar boluşi şärt. Bu ikki kvotiniŋ ikki türlük mänasi bar. Birinçisi, ayallar kvotisi ayallarniŋ hoquq vä imkaniyätlirini käŋäytişkä, ularniŋ säyasiy vä grajdanliq җäriyanlarğa qatnişişini täminläydu. Ändi yaşlar kvotisi bolsa, ularniŋ saylamlarğa vä säyasiy җäriyanlarğa qatnişişini räğbätländüridu. Nur Otan partiyasi täşäbbus qilğan bu islahatlar Qazaqstanda şäkillinivatqan yeŋi säyasiy mädäniyätniŋ asasiy qismi bolup hesaplinidu.
Bel'giya, Frantsiya, Germaniya ohşaş ğärip älliridä saylamlarda kvota bälgüläş täҗribiliri bar. Ändi bu Qazaqstan ohşaş Märkiziy Aziya dšliti üçün äҗayip vaqiä bolğusi. Bu demokratiya islahatçilar vä aktivistlar üçün çoŋ utuq. Maŋa, amerikiliq grajdan üçün, başqa häliqlärniŋ, bizniŋ şeriklärniŋ bizniŋ demokratiyalik model'ğa ohşiğusi kelidiğini hoşal qilidu. Qazaqstan vä Nur Otan säyasiy partiyasi çoŋ hšrmätkä sazavär boluşi keräk», däp yazidu Djessi Djeyn Daff.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ