Dostni äsläp

0
535 ret oqıldı

İnsan salamätligini saqlaş sahasida yerim äsirgä yeqin qol üzmäy ämgäk qilğan oqutquçi-ustaz, Salamätlikni saqlaş älaçisi, meditsina pänliriniŋ namziti, heli märhum Şayim Muhpul oğli İsmayilov meniŋ äŋ yeqin, qädinas dostlirimdin edi. İkkimiz 1951-jildin beri qoyuq arilişip šttuq, hayatniŋ qiziqçiliqliri bilän qiyinçiliqlirini ohşaşla baştin käçürduq. Mäsläkdaş bolup, šz boyimizdiki yahşi degän hislätlirimizni, aŋ-säviyämizni birla mähsätkä — hälqimizniŋ mäniviy täräqqiyatiğa beğişliduq.

härbir insan üçün bu hayatta baha yätmäs qimmät, äŋ esil närsä uniŋ salamätligi. Ağrip qalğan adämni davalaş җäriyanida yol qoyulğan hataliq uniŋ hayatiğa qästänlik qiliş bilän baravär. Meniŋ dostum Şayim İsmayilov moşu aliyҗanap mutähässislikni egiläşni yaş çeğida mähsät qilğan. U moşu sahada yerim äsirgä yeqin vaqit qol üzmäy ämgäk qildi. Şu җümlidin ottuz bäş jil vaqit davamida salamätlikni saqlaş sahasi mutähässisligi boyiçä kadrlarni täyyarlaydiğan S.Asfendiyarov namidiki Almuta Dšlät meditsina institutida (hazir universitet) oqutquçi-ustaz bolup işlidi.

1950-jili Çonҗa yezisidiki rus ottura mäktivini tamamlap, şu jili Almuta Dšlät meditsina institutiniŋ davalaş fakul'tetiğa oquşqa çüşkän u mäzkür bilim därgahini 1956-jili qizil diplom bilän tamamlaydu. 1956-jildin 1958-jilğiçä Uyğur nahiyäsi Çarin uçastkiliq ağriqhanisiniŋ vraçi, 1958-jildin 1959-jilğiçä Uyğur nahiyälik ağriqhana baş vraçiniŋ orunbasari, 1959-jildin 1964-jilğiçä baş vraç bolup işläydu. Ötkän jillar davamida Şayim çoŋ täҗribigä egä boldi. U meditsina sahasi boyiçä šz bilimini tehimu mukämmälläştürüşni oylatti. Şuŋlaşqa 1964-jili Almuta Dšlät meditsina institutiniŋ iҗtimaiy gigiena vä salamätlikni saqlaşni uyuşturuş kafedrisiniŋ aspiranturisiğa oquşqa çüşidu. Bu därgahta meditsina pänliriniŋ doktori, professor R.Samarin uniŋ ilmiy rähbiri bolup bälgülinidu. «Җambul superfosfat zavodi işçiliriniŋ salamätligini saqlaş vä yahşilaş» mavzusidiki ilmiy ämgigini juquri däriҗidä orunlap çiqiş üçün pütkül vuҗudi bilän berilip, Җambul şähiridä (hazirqi Taraz) tätqiqat işlirini jürgüzidu. Şuniŋ nätiҗisidä 1967-jili namzatliq dissertatsiyasini mudditidin ilgiri täyyarlap, uni ilmiy keŋäşkä tapşuridu. 1968-jilniŋ aprel' eyida namzatliq dissertatsiyasini muvappäqiyätlik yaqlap, meditsina pänliriniŋ namziti degän unvanğa egä bolidu.

1973-jilğiçä šzi tähsil kšrgän kafedrida assistent bolup işlidi. Şu jilliri meditsina institutida uyğurlardin ustaz bolup işlävatqan yalğuz Sahibҗamal  Qarabaeva bar edi. Şuŋlaşqa ularni uyğur kadrliriniŋ içidin meditsina institutida oqutquçi bolup işligän däsläpki qaliğaçlar däp eytsaq, hatalaşmisaq keräk. Şayim 60tin oşuq ilmiy ämgäkniŋ, meditsina sahasiğa ait mätbuatta yoruq kšrgän 20din oşuq maqaliniŋ muällipi, 5 namzatliq dissertatsiyagä ilmiy rähbär bolğan.

Şayim İsmayilov 1973-jildin ta hayatiniŋ ahiriğiçä juqurida atalğan kafedriniŋ dotsenti bolup işlidi. 2002-jilniŋ 6-dekabr' küni universitetta — student şagirtliriğa lektsiya oqup, šyigä qaytip kelipla tuyuqsiz vapat boldi. Täğdirniŋ yazmişi şundaq ekän, yatqan yeriŋ yumşaq, rohiŋ җännättä bolsun, qädinas dost, — deyiştin başqa heç amalimiz bolmidi… Ägär u hayat bolsa, biyil 80 yaşliq sänäsi nişanlinatti. Äpsus, täbrik yeziş orniğa, yadnamä yezivatimän… Şayim äl-ağinilär baş qoşqan sorunlarda «Bizniŋ šzimizgä çuşluq hizmitimiz bar, uniŋğa layiq abroy-hšrmitimizmu bar. Äynä şu izzät-hšrmitimiz bilän u duniyağa kätsäk, arminimiz yoq» däydiğan. U häqiqätänmu, šzi eytqandäk, hšrmitini yoqatmay, duniyadin štti. Käynidä šçmäs iz qaldurdi.

Şayim toğriliq yänä bir närsini eytmay ketiş meniŋ üçün mümkin ämäs. U nahayiti mehrivan, kšŋli yumşaq insan bolidiğan. Päqät uruq-tuqqanliri, dost-buradärlirigila ämäs, qoldin kälgän yärdä här kimgä qanitini käŋ yeyip, ğämhorluq qilidiğan sehi qälb egisi edi.

Şayim härbir işqa җavapkärlik bilän qarap, šz väzipisini puhta, särämҗan vä iditliq orunlaydiğan. Biz, qädinas ağiniliri, uniŋ bšlmisigä kirip qalğan vaqitlirimizda, moşu uzun jillar davamida studentlarğa oqulğan lektsiyaliriniŋ uniŋ  bšlmisidiki täkçilärdä top-topi bilän särämҗan tiziqliq turğanliğini kšrättuq. Uniŋ 2002-jili «Ğılım» näşriyatida besilğan «İҗtimaiy meditsina vä salamätlikni saqlaşni başquruş» namliq oquş quraliniŋ muällipi boluşi äynä şu uzun jilliq ämgäkliriniŋ nätiҗisi.

Җumhuriyättä salamätlikni saqlaş sahasini täräqqiy ätküzüşkä Şayimniŋ qoşqan hässisi az ämäs. Uniŋ ämgigi šz vaqtida munasip  bahalandi. 1961-jili «Ämgäktiki älaliği üçün» medali, 1971-jili «Salamätlikni saqlaş älaçisi» bälgüsi bilän täğdirlinişi şuniŋ ispati.

Şayim İsmayilovniŋ ailä äzaliriniŋ barliği aliy bilimlik şähslär. Räpiqisi Җämilä Qazaqstan Dšlät universitetiniŋ (hazirqi Qazmu) fizika-matematika fakul'tetini tamamliğan. Mäktäplärdä matematika pänidin däris bärgän. Geologiya ministrligidä injener-mehanik bolup işligän, hazir hšrmätlik däm elişta. Ularniŋ ikki oğli vä bäş nävrisi bar. Çoŋ oğli Şahmurat meditsina pänliriniŋ doktori, professor. Qazaqstan Җumhuriyiti Salamätlikni saqlaş ministrliginiŋ Sil kesili problemiliri milliy märkiziniŋ mudiri bolup hizmät qilidu. Känҗä oğli Şäymärdan injener-radiotehnik. Nävrilirimu aliy bilimlik mutähässislär. Şuniŋ üçün män ularni şahliri käŋ yeyilğan çoŋ däräqqä qiyas qilimän.

Şavdun ÖMÄRBAQİEV,

peşqädäm märipätçi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ