Anamni äsläp…

0
689 ret oqıldı

Mana, yänä noyabr' eyi yetip käldi. Az kündä — anamniŋ tuğulğan küni. Qäyärdä bolmay, nemä qilmay, mehrivan anam heç qaçan esimdin çiqqan ämäs. Lekin moşu küz künliri qälbim därt-älämdä alahidä moҗulidu. Uniŋ üstigä hayat häläkçiligi kšpäysä kšpiyidekin, azaymaydu, umu adämni harğuzidu. Eh, hazir šygä yetip kelip, anamniŋ aldida tiz püküp: «Һerip kättim, җenim ana!» däp quçiğiğa baş qoysam, qeni?! Һärqaçan herip-eçip kälginimdä yaki bolmisa birär dost-yaränniŋ bevapaliğidin, içim därtkä tolğanda, anamniŋ aldiğa kelip täsälla tapattim ämäsmu! «Sän çoŋ küç-quvätkä egä, balam, häqiqiy ärniŋ šzisän! Sän meniŋ pährim!» däp mahtap, täsälla berätti anam.

Anamniŋ bu sšzliri meni bšläkçä rohlanduratti. Şunda män šzämgä šzäm hämmigä qadir vä bärdaş beräläydiğan adämdäk kšrünättim.

Ävu küni, maşinida ketip berip, yolniŋ u qanitida maŋa qarşi kelivatqan çirayliq kiyingän bir ayalni kšrüp qaldim. Uniŋğa kšzümniŋ çüşüşi bekar ämäs edi. Çünki u yaq meniŋ anamğa intayin ohşap kätti. Qiyapiti, meŋiş-turuşi, hätta qollirini härikätländürüşi, huddi anam! Äşu ayal män täräpkä qarap qolini şiltigändäk qilip qaldi. Uni män aşkarä kšrdüm. Kšrdümdä, qälbimdiki därt-äläm çekinip kätti, jürigim orniğa çüşti. Mundaq his-tuyğuni män anam äbätkä kätkändin beri his qilğan ämäsmän. Män şunda birinçi qetim çüşändimki, anam härdayim meniŋ qeşimda. Çünki bizni, šziniŋ qeni-җeni bolğan balilirini, haman yšläydekän. Anam meni aŋlaydu, män buniŋğa işinimän. Rähmät saŋa, җenim anam, bizgä qilğan äҗriŋ üçün!

Animiz bizdin qançä jiraqlaşqansiri, uniŋğa şunçä kšp — här küni, här dämdä, keçä-kündüz, ärtä häm käçtä täşäkkür bildürgüm kelidu.

Män bu maqalini hämmä anilarğa, bšşük yenida uyqisiz tünlärni štküzgän, balilirini uzaq yolğa jiğlap uzatqan, ularğa Alladin niҗat tiligän anilarğa beğişlaymän. Ularniŋ täşviş-tärädduti beşidin aşidu, lekin ular hämmini häl qilip ülgiridu. Bügünki yaşlar buni päräz qilalmaydu. Män anamniŋ birär qetim däm elip oltarğinini kšrmidim. Män ätigänligi ohanğanda, anam ätigänlik tamaqni täyyar qilip qoyatti, uhlaş üçün yatqinimda, maşinkini taraqlitip, tikinçiliq qilatti. Ağrip qalsam, yenimdin kätmäy oltiridiğan. Uniŋ qoli şundaq şipaliqki, härqandaq ağriğan yeriŋni aliqini bilän siypapla davalaydiğan. On baliniŋ hämmisiniŋ qosiği toq, kiyimi pütün — mehri  hämmimizgä yetip-aşatti, hämmimiz ärkin, ärkä šstuq. On baliğa on türlük mehir-şäpqät äta qiliş üçün vaqitni, sävir-taqätni nädin tapattekin desäm, äqlim yätmäydu. Animiz bizni beqip çoŋ qiliştin taşqiri, šziniŋ ata-anisidin alğan danaliqni bizgä berip, kšzümizni açti, yahşi tärbiyä bärdi. Anamniŋ bu saviğini män bügün šzämniŋ balilirimğa berivatimän. «İşänçä, iman-etiqat bilän yaşaŋlar, insapliq, vijdanliq, matanätlik boluŋlar, nätävänlärgä yardämdä bolup, šzgigä nisbätän kšrälmäslik qilmaŋlar», däymän ularğa.

Bizniŋ šyümiz nahayiti särämҗan bolidiğan. Anamniŋ juyup, taziliğan qaça-qomuçliri sansiz edi. Uniŋ azap çäkkän qolliri qançä kšp kiyim-keçäklärni juyup çiqti desiŋizçu! U hämmä işni qilip ülgirätti, kimgä nemä keräkligini heç qaçan untumatti.

Anam päqät balilar bilänla oltarğini yoq. U šy işliridin başqa yänä nurğun işlarni atquratti, hardim-taldim demätti, däm eliş degänni bilmätti, heç kim bilän sšz talişip oltarmatti, süküt qilip, җim turuşni yaqturatti. U härqaçan dadamniŋ sšzini tiŋşap, uniŋğa qarşi çiqmatti, dadam bolsa, anam bilän dayim mäslihätlişip iş tutatti. Anam maŋa härqaçan: «Sän balilarniŋ çoŋi, sän maŋa nahayiti keräk, sän meniŋ mäslihätçim», däydiğan. Män bu sšzlärdin keyin mäğrurlinip, gediyip ketättim. Şundimu anam meniŋ ğemimni qilatti, meniŋ işlirimdin haman hävärdar, nägä ketip, nemä qilip jürgänligimni bilätti, hämmini hatiridä saqlatti.

Aniҗan — moşu mäptunkar sšzdä yär yüziniŋ äŋ issiq täpti muҗässämlängän. Bizniŋ šyümizni yorutqan bu sšzniŋ adämni qançilik hursän qilidiğanliğini qandaq eytip yätküzüş mümkin?! Animizniŋ biz üçün bolğan hoşalliğini, nävrilirigä amraqliği kelip, kšzliriniŋ nuri tškülgän päytlirini täsvirläp beriş mümkin ämäs.

Ana-muhäbbiti härqaçan šziniŋ yalquni bilän qälbimizni yorutidu, issitidu. Adäm üçün ata-ana äŋ muqäddäs çüşänçä bolup qaliveridu.

Kiçigimizdä ata-animiz biz bilän mäŋgü yaşaydiğandäk bilinidu. Lekin bu undaq ämäs.

İslam dinida päqät Allağa säҗdä qiliş degän çaqiriqtin keyin, ata-anini sšyüş vä qädirläş degän çüşänçä bar. Alla taala mundaq qäyt qilidu: «Alladin başqa heç kimgä säҗdä qilma, ata-anaŋğa yahşiliq qil. Ägär ata-anilarniŋ biri yaki ikkilisi qeriliqqa yätkän bolsa, ularğa ränҗiş sšzüŋni eytma, ularğa vaqirima vä ularğa hšrmät bilän muraҗiät qil» (17-sürä, 23-24-ayät).

Özäŋ äŋ yahşi kšridiğan adämlärgä ularniŋ qälbini ağritidiğan gäpni qilişniŋ haҗiti yoq, buniŋ üçün Alla җazalimaydu demä, bu ağriq käç bolsimu šzäŋgä därt bolup qaytidu.

Buniŋ hämmisini eytip oltirişniŋ haҗiti yoqtäk kšrünidu, çünki bu hämmigä ayandäk. Lekin undaq ämäs. Untulğan, taşlinip kätkän, ağriqçan ata-anilar qançilik җiq! Ularğa kerigi — bari-yoqi ularni çüşiniş, kšŋül bšlüş. Bolumsiz, yolidin adaşqan balilar heç qaçan šzliriniŋmu qeriydiğanliğini oylimaydu. Ata-ana bilän bir däqiqä billä boluşniŋ orniğa başqa işlar bilän şuğullinidu. Ändi bügünki yaş anilar vaqtiniŋ yoqluğini, herip qalğanliğini banä qilidu. Lekin silärniŋ baliliriŋlarni kim tärbiyiläydu? Ägär šzäŋlar tärbiyilimisäŋlar, koça kezidiğan, näşihor-bäŋgilär vä җälligürlär yetilip çiqidu.

Balilarniŋ tärtivi, bilimi, tärbiyisi üçün päqät anilar җavap beridu. Buni päqät ata-anilardin täläp qiliş keräk.

Balilirimizda bar hämmä ävzälliklärmu bizdin, ularda moҗut hämmä kamçiliqlarmu bizdin. Buniŋdin başqa şu närsä umumyüzlük mälumki, din vä islamdin qol üzgän osal ävlatni tärbiyiligän adämniŋ bu duniyadimu bähitlik boluşi ikki tayin. Şuniŋ üçün här bir äqillik musulman šz balilirini Alla taala kšrsätkän yolğa başlaşqa tirişişi lazim, çünki päqät moşu yol ularniŋ baliliriniŋ panidimu, ahirättimu bähitlik boluşiğa kapalätlik qilalaydu.

Musulmanlarni diniy alim İbn äl-Qaim: «Öz balisini tärbiyiläştä vä oqutuşta durus yol tutmiğan, bala üçün keräk bolğanni bärmäy, uni tavanğa taşliğan adäm çoŋ hataliqqa yol qoyidu. Balilarniŋ kšpçiligi atilarniŋ baliğa salqin qaraş sävävidin buzulidu, çoŋ bolğanda ata-anisiğimu, šzigimu rähimsiz bolup qalidu», degän ekän.

Näq şuŋlaşqa anam hälqimizniŋ «Nemä tärsäŋ, şuni alisän» näqlini pat-pat tilğa alatti. Mänmu šz balilirimğa şuni eytimän. Bu addiy hekmät uniŋ baliliriğa — meniŋ nävrilirimgä štidu, degän sšz. Bizni muvapiq hayat käçürüşkä ügätkän anamğa miŋ qetim täşäkkür!

Män hayatimniŋ ahiriğiçä qälbimdä anamniŋ qiyapitini mäŋgü saqlap, uniŋğa zadi štäp bolmaydiğan qärzimniŋ bar ekänligini iqrar qilimän.

Män anam hayat vaqtida hämmini uniŋ ayiği astiğa taşlap bärdim däp oylaptimän. Apamniŋ: «Meniŋ hayatim — silär, meniŋ ailäm, meniŋ gšhär-mšҗüzilirim — silär, balilirim.  Silär yahşi insanlardin bolup šstüŋlar. Bu yolda meniŋmu hässäm bar. Bähitlik qeriliq üçün buniŋdin artuq nemä keräk!» degini tehila esimdin kätmäydu.

Män anamğa çirayliq kšynäk, gšhär elip berimän däp suntahta bolup jürüptimän. Һazir oylisam, meniŋ saŋa kšpiräk kšŋül bšlüşüm, illiq sšzlirim keräk ekän. Һazir oylisam, män seniŋ yeniŋda, baliliq çağlirimni äsläp, saatlap-saatlap oltiralmidim, aniҗan!

Ana üçün härqaçan diliŋdiki yahşi gäpni, minnätdarliq sšzini ayimaŋlar. Ana üçün ibadät qiliŋlar, çünki ana yär yüzidä seniŋ üçün җenini pida qilidiğan muqäddäs insandur!

«Ana — u bizniŋ periştämiz, lekin qanatsiz periştä», däp bir danişmän eytqan ekän. Bu, älvättä, şundaq.

Bälki, yänä bir qetim täkrar bolar, lekin eytay. Bir kişi Muhämmät päyğämbirdin: «Ägär män anamni šzämniŋ mürämdä kštirip Mäkkigä aparsam, anamniŋ duasini alimänmu?» däp soraptu. U: «Sän hätta anaŋniŋ bir keçilik emitqininimu aqlalmaysän», däp җavap beriptu.

Ändi kšz aldimizğa kältüräyliçu, biz ana aldida qançilik qärizdarmiz?! Şundaq ekän, aniğa yahşiliq qilişqa aldiraŋlar, anini sšyüşkä aldiraŋlar! Uni kšklärgä kštirip, säҗdä qiliŋlar!

Biraq bu, amal yoq, ändi meniŋ orunlanmas arminim bolup qaldi. Şuŋlaşqa tšvändiki monu şeirni qayta-qayta oquymän:

Säpärdä yerim yolda herip

                                                  qalsam,

Bedärman yaş turupla qerip

                                                  qalsam,

Maŋalmay bir orunda turup

                                                  qalsam,

Ränҗiştä nadanlarni җšnüp

                                                  qalsam.

Һarmattim qälbi hava panam

                                                    bolsa,

Solmattim mehri dava anam

                                                    bolsa.

 

Qanitim qeqip-qeqip

                                         uçalmisam,

Tälpünsäm, lekin nişan

                                       quçalmisam.

Bähtimniŋ işigini

                                         açalmisam,

Dil sirim çaşma qilip

                                       çaçalmisam.

Uçattim sunmas qanat panam

                                                    bolsa,

Quçattim solmas hayat anam

                                                    bolsa.

 

Seğinğan işigiŋdä tursa

                                                    qulup,

Petinip açalmisam uni

                                                   julup.

Tälmürüp bosuğaŋda qalsam

                                                    turup,

Qayrilip ketälmisäm boynum

                                                    burup.

Kšzgä näm kältürmätti, panam

                                                   bolsa,

Üzgä çaŋ qondurmatti, anam

                                                  bolsa.

 Dilmurat KUZİEV.

 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ