Һayat yoli ibrätlik

0
659 ret oqıldı

Һayat ästä qalarliq untulmas hatirilär bilän qiziq ekän. Yätmiş bäş jilliq hayatimda män buni çoŋqur his qildim. Maarip sahasida ottuz jil işläp, šsüvatqan ävlatni tärbiyiläştäk şäräplik işqa bir kişilik ülüş qoşqanliğim bilän pähirlinimän. Uniŋ jigirmä jili nahiyälik maarip bšlümidä štti. Bu vaqit җäriyanida milliy maaripimizniŋ ataqliq väkilliri bilän qoyuq arilişip, hizmätdaş boluş pursitigä muyässär boldum. Ularniŋ yarqin simasi helimu kšz aldimda. Bolupmu Ayşäm hädä Şämieva bilän bolğan uçrişişlar, u yaqniŋ uyğur balilirini šz ana tilida oqutuşniŋ problemiliri, ularni häl qilişniŋ yolliri häqqidä eytqan oy-pikirliri bilän yol-yoruqliri ta hazirğiçä yadimdin çiqmaydu.

Äslidä Ayşäm hädini baliliq çağlirimdin tartip bilättim. Apam rämätlik gepini kšp qilatti. Ötkän äsirniŋ qiriğinçi jillirida Almutidin Yarkäntkä kelip, yezimu-yeza arilap, savatsizliqni yoqitiş, balilarni mäktäplärgä җälip qiliş qatarliq ammiviy-täşkiliy işlarni elip barğan ekän.

1957-jili mäktäpni tamamlap, apamniŋ mäslihiti bilän Almutiğa oquşqa bardim. Bu Ayşäm hädiniŋ eytip kätkän nesihiti ekän. Täliyim bolup, Abay namidiki Pedagogika institutiniŋ til vä tarih fakul'tetiğa oquşqa çüştüm. Ayşäm hädä bizgä İ vä İİ kurslarda hazirqi zaman uyğur ädäbiy tiliniŋ näzäriyäsi häm äräp yeziği boyiçä lektsiya oqudi. Mana moşu jilliri u yaq bilän yeqindin tonuşup, vuҗudida äҗayip insaniy hislätlärniŋ muҗässäm ekänligigä kšz yätküzdüm. U šziniŋ җumhuriyättä tonulğan alim ekänligigä qarimastin, nahayiti kiçik peyilliği häm kämtarliği bilän bir šmür yadimda qaldi.

Uruşniŋ eğir aqivätliridin toluq qutulup ketälmigäçkä, ihtisadiy җähättin ähvalimiz yahşi ämäs edi. Şundaq bir şaraitta ustazliqla ämäs, aniliq mehir-muhäbbiti bilänmu här qaysimizni çüşkünlükkä berilmäy yahşi oquşqa dävät qilatti. Ustazliqniŋ äŋ şäräplik vä sovapliq käsip ekänligini qayta-qayta täkitlätti vä oquşimizğa qizğinliğimizni aşurup, ätiki küngä bolğan ümüt-işänçimizni oyğitatti. İlmiy pedagogikiliq işlar bilän nahayiti bänt ekänligigä qarimastin, yataqhanimizda pat-patla bolatti. Turmuş ähvalimizdin hävär elip, imkaniyätniŋ boluşiçä ğämhorluq kšrsitätti. Biz uyuşturğan här türlük käçlär bilän uçrişişlardin heç qaçan çättä qalmatti. Baya eytqinimdäk, ustaz-alim süpitidä ämäs, ana süpitidä qatnişip, illiq gäp-sšzliri bilän qädirlik mehminimiz bolup ketidiğan.

1958-jili Almutida uyğur tili vä ädäbiyati pänliri muällimliriniŋ җumhuriyätlik birinçi änҗumaniniŋ štküzülüşi maaripimiz tarihidiki şanliq sähipilärniŋ biri bolup qaldi. Äşu muhim baş qoşuşniŋ bevasitä täşäbbuskari häm täşkilatçisi Ayşäm Şämieva bolğan edi. Uniŋğa biz, studentlarnimu, qatnaşturdi. İ.Altınsarin namidiki pedagogika pänliri ilmiy-tätqiqat instituti yenida uyğur tili bilän ädäbiyatini oqutuş sektorini täşkil qiliş täklivini otturiğa qoydi. Bu täklip iҗabiy häl bolup, 1961-jili mäzkür sektor eçildi vä uni uzun jillar mabaynida šzi başqurdi. Helä jillardin keyin moşundaq änҗuman Uyğur nahiyäsiniŋ Çonҗa yezisidimu štküzüldi. Ayşäm hädä bilän äşu änҗumandiki uçrişişimiz ahirqisi bolup qaldi.

Män bu maqalida maarip sahasida yerim äsirgä yeqin ämgäk qilip, uniŋ täräqqiyatiğa bebaha hässä qoşqan Ayşäm Şämievaniŋ käŋ dairilik ilmiy-pedagogikiliq paaliyiti toğrisidiki gäpni alim-tätqiqatçilirimizniŋ ihtiyariğa qaldurup, päqät šzämniŋ hatirä-äslimilirigila qisqiçä tohtaldim.

Hälqimizniŋ şanliq qiziniŋ tuğulğiniğa 100 jil tolğan moşu künlärdä uniŋ ismini äbädiyläştürüş boyiçä heç qandaq işniŋ ämälgä aşurulmiğanliği intayin eçinişliq. Moşu häqtä buniŋdin on jil ilgiri sšz boluvedi. Vahalänki, eytilğan gäp eytilğan yärdä qaldi. Tuğulğan täväsidä birär oquş orniğa moşu namayändimizniŋ ismi berilgän bolsa, nur üstigä nur bolmattimu? Äpsuski, tuyuq koçiğimu nami berilgini yoq…

Mayminäm İMÄROVA,

Qazaqstan maarip älaçisi, ämgäk veterani. 

Yarkänt şähiri.

 

 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ